Dệt may ‘ảm đạm’ vì đâu?

Bức tranh ngành dệt may nửa đầu năm 2023 rất trầm lắng, kim ngạch xuất khẩu của ngành chỉ đạt hơn 18,6 tỷ USD, giảm 17,6% so với cùng kỳ năm 2022. Trong khi đó, những tháng cuối năm, tín hiệu cho ngành dệt may cũng khá ảm đạm, mục tiêu kim ngạch xuất khẩu 45-47 tỷ USD trong năm 2023 rất khó khả thi.

Đáng chú ý, bối cảnh tình hình địa chính trị và kinh tế thế giới phải chịu tác động mạnh từ cuộc xung đột căng thẳng giữa Ukraine - Nga, tăng trưởng kinh tế suy giảm, lạm phát và giá năng lượng tăng cao... khiến dự báo cầu về hàng may mặc thêm phần sụt giảm trong năm 2023. Theo dự đoán của hãng nghiên cứu thị trường GoodGood, việc suy giảm sẽ tiếp diễn tại các thị trường nhập khẩu chính của Việt Nam là Mỹ và EU.

Điều gì khiến tình ngành dệt may ảm đảm đến vậy? Thông tin với phóng viên Thương Trường, đại diện GoodGood lý giải một số lý do sau:

Kinh tế thế giới suy giảm

Ở giai đoạn kinh tế thế giới suy giảm như hiện nay, không chỉ ngành dệt may gặp khó khăn mà các ngành xuất khẩu khác cũng không nằm ngoại lệ.

Một năm kể từ ngày Nga phát động chiến “chiến dịch quân sự đặc biệt” tại Ukraine, đến nay tình hình xung đột vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, thậm chí đang gia tăng căng thẳng. Đây là nguyên do kéo đến sự sụt giảm về tăng trưởng kinh tế trên toàn thế giới.

Cùng với đó, những tác động tiêu cực từ chính sách thắt chặt tiền tệ gia tăng, gây ra ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, thiệt hại do đại dịch Covid-19 đã ảnh hưởng lớn tới nền tảng kinh tế nói chung và lực lượng lao động của ngành dệt may trong nước nói riêng.

Người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu

Theo lý giải của nhiều doanh nghiệp, sau 2 năm giãn cách xã hội, người tiêu dùng tại nhiều quốc gia bắt đầu xuất hiện tâm lý “quá mua” - mua nhiều hơn thông thường. Phía các nhà phân phối thì do lo sợ tình trạng giao hàng chậm vì tắc nghẽn chuỗi cung ứng, vì thế ở thời điểm diễn ra dịch bệnh, đã tăng lượng đặt hàng số lượng cao hơn để đáp ứng nhu cầu lớn của nền kinh tế phục hồi sau đại dịch.

Nhưng tâm lý “quá mua” không kéo dài lâu bởi những bất ổn chính trị, xung đột Nga-Ukraine, tình trạng thiếu hụt năng lượng... đã khiến kinh tế thế giới lại rơi vào lạm phát.

Chính những vấn đề đó đã khiến người dân từ các thị trường nhập khẩu chính như Mỹ, châu Âu… bắt đầu siết chặt hầu bao với các sản phẩm không thiết yếu như dệt may, trong khi đây là những thị trường xuất khẩu mặt hàng dệt may lớn nhất của Việt Nam.

Đối thủ ‘xanh’ hơn

Một lý do không kém phần quan trọng là nhiều đối thủ cạnh tranh của dệt may Việt Nam như Myanmar, Bangladesh, Ấn Độ… đang trên đà tăng tốc để bù đắp những thiếu hụt về kim ngạch trong những năm diễn ra đại dịch Covid-19. Trong khi đó, Việt Nam lại được cho là đi chậm hơn so với đối thủ trên thế giới như Bangladesh hay Trung Quốc về sản xuất may mặc theo xu hướng bền vững, bảo vệ môi trường.

Ví dụ điển hình Bangladesh, đây là quốc gia từng “đi sau” Việt Nam trên thị trường dệt may, nhưng đến nay, họ luôn vững vàng trước các biến động, các nhà máy làm hàng liên tục, “không kịp nghỉ”, trong khi Việt Nam lại rơi vào tình trạng thiếu đơn hàng. Bangladesh hiện cũng là quốc gia đang dẫn đầu xu hướng chuyển đổi xanh trong ngành may mặc toàn cầu.

Hiện tại, Bangladesh đang sở hữu 9 trong 10 nhà máy dệt may xanh nhất thế giới. Các doanh nghiệp tại quốc gia này áp dụng những cải tiến nhằm tận dụng năng lượng tái tạo, trồng cây xanh, rau màu trong khuôn viên nhà máy. Bên cạnh đó, công nhân tại các nhà máy của Bangladesh còn được cung cấp bữa ăn miễn phí cùng mức lương tương xứng với công sức lao động trong thời điểm kinh tế khó khăn. Điều này được cho là một nỗ lực tích cực đáng kể trong ngành công nghiệp dệt may trên thế giới.

Tiếp đến là đối thủ Trung Quốc, “ông trùm” xuất khẩu dệt may toàn cầu cũng đang phát triển dự án mang tên Tái sinh (Reborn), dự án này được tiến hành nhằm triển khai các cải tiến để đạt chứng nhận tiêu chuẩn xanh.

Trung Quốc hiện nay cũng là quốc gia tiên phong trong việc ứng dụng các công nghệ mới nhằm hạn chế rác thải ngành dệt may, có thể kể đến như công nghệ nhuộm khô giúp giảm 95% nước và 40% năng lượng sử dụng trong quá trình nhuộm.

Doanh nghiệp Việt cần tiếp sức

Nhu cầu thị trường trong nước và quốc tế đều suy giảm mạnh. Trong đó, thị trường xuất khẩu có dấu hiệu đi xuống, từ tháng 7/2022 đến quý I/2023, mức cắt giảm đơn hàng diễn ra càng nghiêm trọng. Mức độ cắt giảm đơn hàng phổ biến từ 50-70%, cá biệt có doanh nghiệp trong nước gần như không có đơn hàng xuất khẩu.

Đại diện Hiệp hội Dệt may nhận định, ít nhất phải đến cuối quý III, sang quý IV/2023 thị trường mới hồi phục và sang năm 2024 mới ổn định. Để vượt qua giai đoạn khó khăn, doanh nghiệp trong ngành dệt may cần tiếp tục nhận được sự hỗ trợ về vốn vay ưu đãi để trả lương cho người lao động; giãn hoãn, khởi động lại chính sách hỗ trợ doanh nghiệp như thời điểm dịch Covid-19 bùng phát…

Đồng quan điểm nêu trên, Chủ tịch Tập đoàn Dệt may, ông Cao Hữu Hiếu thông tin, thời gian tới, ngành may cần linh hoạt cơ cấu chuyển đổi mặt hàng để bảo đảm đơn hàng đáp ứng nhu cầu thị trường. Ngành sợi nghiên cứu các mặt hàng mới, thị trường mới để đón đầu xu hướng. Đặc biệt là các đơn vị đẩy nhanh chuyển đổi sử dụng các yếu tố xanh, xơ sợi tái chế…

“Năng lực cạnh tranh của ngành dệt may Việt Nam bị suy giảm do các yếu tố tỷ giá, lãi suất, tiền lương và xu thế chuyển dịch đơn hàng. Trong bối cảnh kinh tế tăng trưởng chậm, nhiều quốc gia trên thế giới đã có các chính sách hỗ trợ thị trường phục hồi như giảm giá đồng nội tệ (Trung Quốc, Ấn Độ, Bangladesh), chính sách hỗ trợ trực tiếp doanh nghiệp có đơn hàng sản xuất thông qua nguồn vốn, vận tải…”, ông Hiếu dẫn chứng.

Về giải pháp lâu dài, đại diện Hiệp hội dệt may Việt Nam, cho rằng cần đẩy nhanh tốc độ xanh hóa-số hóa đang trở thành mục tiêu của ngành dệt may để tìm kiếm đơn hàng. Các doanh nghiệp dệt may Việt Nam bắt buộc phải chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh, đáp ứng tiêu chuẩn của nhà nhập khẩu.

Thái Đạt