Bất chấp những biến động toàn cầu và chỉ số niềm tin kinh doanh (BCI) quý II/2025 giảm nhẹ, cộng đồng doanh nghiệp (DN) châu Âu vẫn duy trì sự tin tưởng mạnh mẽ vào triển vọng dài hạn tại Việt Nam. Niềm tin này gắn liền với kỳ vọng về cải cách hành chính sâu rộng, minh bạch và thực chất hơn trong thời gian tới.
Chỉ số BCI giảm nhẹ nhưng xu hướng vẫn tích cực
Theo báo cáo của EuroCham, chỉ số BCI quý II/2025 đạt 61,1 điểm, giảm so với mức 63,5 điểm của quý I. Dù vậy, con số này vẫn cho thấy niềm tin của DN châu Âu vào môi trường kinh doanh tại Việt Nam được duy trì ở mức tương đối cao, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang đối mặt với nhiều thách thức như lạm phát, bất ổn địa chính trị, gián đoạn chuỗi cung ứng và các biện pháp bảo hộ thương mại.
Chủ tịch EuroCham – ông Bruno Jaspaert – nhấn mạnh: “72% lãnh đạo DN châu Âu sẵn sàng giới thiệu Việt Nam như một điểm đến đầu tư hấp dẫn, điều này khẳng định niềm tin dài hạn không thay đổi của khối DN châu Âu đối với thị trường Việt Nam”.
Chỉ số niềm tin BCI quý 2/2025
Phần lớn doanh nghiệp được khảo sát cho biết vẫn giữ được sự ổn định tài chính, bất chấp những rủi ro như thuế đối ứng, gián đoạn chuỗi cung ứng và căng thẳng địa chính trị. Chỉ 15% ghi nhận ảnh hưởng tiêu cực, trong khi 70% không thấy tác động rõ rệt và 5% thậm chí báo lãi.
Tuy nhiên, trong ngắn hạn, mức độ tin tưởng vào ổn định kinh tế quý III/2025 giảm xuống còn 50%, phản ánh sự thận trọng trong bối cảnh toàn cầu đầy biến động.
Giấy chứng nhận xuất xứ – yếu tố then chốt
Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) được các DN đánh giá là yếu tố quan trọng hàng đầu trong thương mại quốc tế, giúp tiếp cận ưu đãi thuế và khẳng định uy tín chuỗi cung ứng. Khoảng 56% doanh nghiệp – phần lớn là các tập đoàn lớn – cho biết họ nộp C/O hàng tháng. Việc Bộ Công Thương tiếp nhận và đẩy mạnh số hóa quy trình cấp C/O từ tháng 5/2025 được cộng đồng DN đánh giá tích cực.
Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert khẳng định: “Chuyển đổi số trong cấp C/O không chỉ giảm thủ tục mà còn nâng cao độ tin cậy của Việt Nam trên bản đồ thương mại quốc tế”.
Khảo sát cho thấy 78% DN châu Âu kỳ vọng môi trường kinh doanh tại Việt Nam sẽ cải thiện trong 5 năm tới – tăng 7 điểm phần trăm so với quý I. Tuy nhiên, nhiều rào cản hành chính vẫn tồn tại, trong đó 63% DN cho rằng thủ tục hành chính là trở ngại lớn nhất, tiếp theo là tính thiếu nhất quán trong thực thi pháp luật (44%) và các quy trình hải quan, cấp phép lao động phức tạp.
Một vướng mắc kỹ thuật cụ thể được nêu ra là việc đại diện pháp lý nước ngoài chưa thể đăng ký tài khoản VNeID – ảnh hưởng tới hoạt động hành chính và xác thực danh tính của DN.
Từ ngày 5/5/2025, Bộ Công Thương đã chính thức tiếp nhận quy trình cấp C/O từ các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp, đồng thời thúc đẩy số hóa toàn bộ quy trình cấp chứng nhận. Động thái này được cộng đồng DN đánh giá cao, góp phần cắt giảm thủ tục, giảm thời gian và tăng độ tin cậy trong hoạt động xuất nhập khẩu.
Ông Jaspaert nhận định: “Giấy chứng nhận xuất xứ là biểu tượng của sự minh bạch và uy tín trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Chuyển đổi số trong thủ tục cấp C/O sẽ giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và trở thành đối tác thương mại đáng tin cậy hơn”.
Thận trọng ngắn hạn, khó khăn hành chính và pháp lý vẫn là rào cản lớn
Báo cáo BCI quý II cho thấy xu hướng lạc quan có kiểm soát. 78% DN kỳ vọng điều kiện kinh doanh sẽ cải thiện trong 5 năm tới, tăng 7 điểm phần trăm so với quý I.
Tuy nhiên, trong ngắn hạn, tỷ lệ tin tưởng vào sự ổn định kinh tế trong quý III/2025 giảm còn 50%. Theo ông Thue Quist Thomasen, CEO Decision Lab, đây không phải là tín hiệu bi quan mà phản ánh thái độ thận trọng trong bối cảnh toàn cầu biến động.
39% DN giữ quan điểm trung lập, 43% đánh giá tích cực, chỉ 11% dự báo triển vọng ảm đạm. Tăng trưởng kinh tế ổn định, dân số trẻ, cùng mạng lưới hiệp định thương mại rộng khắp vẫn là các yếu tố giữ vững niềm tin vào sức hút dài hạn của Việt Nam.
Dù đã đạt tiến bộ về cải cách vĩ mô, DN châu Âu vẫn gặp nhiều khó khăn trong quá trình triển khai thực tế. Gánh nặng hành chính được 63% DN xác định là trở ngại hàng đầu. Các vướng mắc về thực thi pháp luật thiếu nhất quán (44%), quy trình hải quan phức tạp (34%), thủ tục giấy phép lao động (33%)… cũng tiếp tục hiện hữu.
Đáng chú ý, tình trạng chưa có cơ chế phù hợp cho đại diện pháp lý nước ngoài trong đăng ký tài khoản VNeID là một ví dụ về vướng mắc kỹ thuật cần được tháo gỡ sớm.
"Cải cách không thể chỉ dừng ở việc cắt giảm giấy tờ. Cần xây dựng khuôn khổ pháp lý minh bạch, có thể dự đoán, cùng sự phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan chức năng", Chủ tịch EuroCham chia sẻ.
EVFTA – thành quả đáng ghi nhận, nhưng vẫn còn khoảng cách
Sau 5 năm thực hiện, Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU (EVFTA) đã mang lại nhiều lợi ích rõ rệt. Có tới 66% DN tham gia khảo sát đang tham gia chuỗi cung ứng liên quan đến EVFTA và gần 50% ghi nhận lợi ích ở mức trung bình trở lên. Các tập đoàn lớn thường ghi nhận lợi ích rõ ràng hơn, đặc biệt từ chiều EU xuất khẩu sang Việt Nam. Trong khi đó, DN vừa và nhỏ đóng vai trò thúc đẩy thương mại hai chiều.
Ưu đãi thuế quan được 61% DN xác định là yếu tố nổi bật – tăng mạnh so với 29% của cùng kỳ năm trước. Tổng kim ngạch thương mại Việt Nam – EU đã tăng 40% kể từ năm 2020. Trong số 21% DN có thể định lượng lợi nhuận, mức tăng trung bình đạt 8,7%, một số lên tới 25%.
Tuy nhiên, EuroCham cũng chỉ rõ những rào cản cần tháo gỡ để tối ưu hóa hiệu quả hiệp định, trong đó, xác định định giá hải quan là thách thức lớn nhất – do khác biệt trong phân loại hàng hóa giữa Việt Nam và EU. Các vấn đề pháp lý chưa rõ ràng, giao tiếp với chính quyền địa phương còn hạn chế cũng ảnh hưởng đến việc tận dụng hiệp định.
Các đề xuất cải thiện bao gồm: đơn giản hóa nhập khẩu, áp dụng cơ chế tự chứng nhận xuất xứ, hướng dẫn thực thi hải quan nhất quán và tăng cường ứng dụng công nghệ số.
BCI quý II/2025 tiếp tục khẳng định vị thế hấp dẫn của Việt Nam trong mắt các nhà đầu tư châu Âu. Tuy nhiên, để duy trì và nâng cao niềm tin này, Việt Nam cần đẩy mạnh cải cách thực chất hơn, với hệ thống pháp lý rõ ràng, dễ dự đoán và hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan chức năng.
Chủ tịch EuroCham nhấn mạnh: “Doanh nghiệp châu Âu cần sự minh bạch, thủ tục đơn giản, hoàn thuế thuận tiện, giấy phép lao động nhanh chóng và chính sách nhất quán. Nếu đáp ứng được những yêu cầu này, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành trung tâm đầu tư chiến lược tại châu Á”.
Trung Anh