Trong 2 tháng đầu năm 2022, tổng giá trị trái phiếu phát hành ra công chúng tăng 31% và tổng giá trị phát hành trái phiếu riêng lẻ tăng 51% so với cùng kỳ. Dù lãi suất cao nhưng nhà đầu tư cũng cần có những kiến thức và nên tìm hiểu về bảo lãnh phát hành để tránh rủi ro.
Doanh nghiệp đua nhau huy động trái phiếu
Bên cạnh cổ phiếu thì trái phiếu đang được các nhà đầu tư quan tâm và trở thành mặt hàng "bán chạy" trong thời gian gần đây. Trái phiếu là sản phẩm tài chính do một tổ chức phát hành (chính phủ hoặc doanh nghiệp) để huy động nguồn vốn vay từ nhà đầu tư. Tổ chức phát hành có nghĩa vụ thực hiện các cam kết nợ, bao gồm thanh toán lãi suất định kỳ và hoàn lại số tiền đầu tư ban đầu khi đến kỳ đáo hạn.
Theo báo cáo của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, năm 2021 tổng giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp đạt 495.029 tỉ đồng, tăng 23,6% so với năm 2020, trong đó phát hành riêng lẻ đạt 467.583 tỉ đồng, phát hành ra công chúng đạt 27.436 tỉ đồng. Lượng trái phiếu doanh nghiệp được phát hành ngày càng tăng, nhưng theo cơ quan này có tới một nửa trong số đó không có tài sản đảm bảo; thông tin phát hành kém minh bạch, dẫn tới rủi ro cho nhà đầu tư.
Trong 2 tháng đầu năm 2022, tổng giá trị trái phiếu phát hành ra công chúng tăng 31% và tổng giá trị phát hành trái phiếu riêng lẻ tăng 51% so với cùng kỳ.
Tiếp đó, theo số liệu mới nhất từ Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam (VBMA), trong 2 tháng đầu năm 2022, thị trường ghi nhận 8 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp ra công chúng (thu về 5.509 tỷ đồng) và 26 đợt phát hành trái phiếu riêng lẻ, thu về 22.185 tỷ đồng. Nếu so với cùng kỳ năm ngoái, tổng giá trị trái phiếu phát hành ra công chúng tăng 31% và tổng giá trị phát hành trái phiếu riêng lẻ tăng 51%.
Sau khi Tập đoàn Tân Hoàng Minh bị hủy 9 lô trái phiếu đã phát hành từ giữa năm 2021 đến nay vì che giấu thông tin, công bố thông tin không đúng, Bộ Tài chính đã yêu cầu cơ quan quản lý tăng cường giám sát, quản lý việc phát hành trái phiếu doanh nghiệp. Theo tổ chức xếp hạng tín nhiệm FiinRatings (Fiingroup), các công ty sẽ không còn dễ dàng vay vốn trong dân thông qua phát hành trái phiếu, áp lực trả nợ trái phiếu đến hạn trong 2 - 3 năm tới đây khá lớn.
Nhà đầu tư cần làm gì để tránh rủi ro?
Tương tự với các sản phẩm khác, nhà đầu tư nên cẩn trọng trước khi xuống tiền đầu tư. Với một thị trường sôi động, nhà đầu tư được hưởng lợi rất nhiều từ sự đa dạng sản phẩm và mặt bằng lợi suất cao. Tuy vậy, bất cứ loại hình đầu tư nào cũng tiềm ẩn những rủi ro nhất định. Chính vì vậy các nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư mới cần có những bước đi thận trọng.
Để có thể yên tâm khi đầu tư trái phiếu doanh nghiệp, theo Công ty FiinGroup (hoạt động trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ tích hợp về dữ liệu tài chính, thông tin kinh doanh), nhà đầu tư cần chú ý tới việc bảo lãnh. Bảo lãnh phát hành là việc tổ chức bảo lãnh cam kết mua lại một phần hoặc toàn bộ trái phiếu phát hành nếu không phân phối hết. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất đối với nhà đầu tư là bảo lãnh thanh toán của tổ chức tín dụng hoặc của công ty mẹ, công ty liên kết. Do đó, với trái phiếu được bảo lãnh, nhà đầu tư cần phải đánh giá cả đơn vị bảo lãnh thanh toán.
Cùng với đó, nhà đầu tư cần phải xác định rõ là cam kết mang tính không chắc chắn hay cam kết chắc chắn sẽ mua lại trái phiếu mà nhà đầu tư đang sở hữu. Thống kê của FiinRatings cho thấy cam kết mua lại thường là cam kết tương đối/cam kết không chắc chắn, tức là các đơn vị phân phối sẽ đứng ra mua lại trái phiếu hoặc tìm kiếm người mua trái phiếu để nhà đầu tư chuyển nhượng lẫn nhau.
Những điều mà nhà đầu tư cần quan tâm khi đầu tư trái phiếu doanh nghiệp. Đồ họa: HSC
Công ty FiinGroup cũng lưu ý, nếu tài sản bảo đảm là bất động sản và dự án hình thành trên bất động sản thì cần phải nắm được dự án nằm ở đâu, đơn vị định giá có tên tuổi hay không. Các tài sản đảm bảo là cổ phiếu có mức độ dao động lớn và phụ thuộc rất nhiều vào năng lực tín dụng của tổ chức phát hành.
Do đó, nếu tổ chức phát hành gặp khó khăn trong việc trả nợ, giá trị của cổ phiếu cũng sẽ suy giảm nhanh chóng, ảnh hưởng đến giá trị của tài sản đảm bảo. Trên thực tế, chỉ các nhà đầu tư tổ chức mới có khả năng xử lý hoặc cấu trúc lại doanh nghiệp và quá trình này thường kéo dài nên không có nhiều ý nghĩa về mặt đảm bảo cho nhà đầu tư cá nhân.
Về phía cơ quan quản lý, Bộ Tài chính cũng khuyến cáo các nhà đầu tư cần phải hiểu biết mình là nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp theo đúng quy định của pháp luật, đánh giá được đầy đủ rủi ro khi đầu tư vào trái phiếu doanh nghiệp; không nên mua trái phiếu thông qua chào mời của các tổ chức cung cấp dịch vụ khi chưa tìm hiểu kỹ về tình hình tài chính của doanh nghiệp phát hành và các điều kiện, điều khoản của trái phiếu.
Nhà đầu tư cũng cần lưu ý việc các tổ chức tín dụng, công ty chứng khoán phân phối trái phiếu doanh nghiệp không có nghĩa là các tổ chức này đảm bảo an toàn cho việc mua trái phiếu. Trong trường hợp mua trái phiếu thông qua các hợp đồng đầu tư là không có căn cứ pháp lý theo quy định của pháp luật về phát hành trái phiếu, nhà đầu tư sẽ không phải là chủ sở hữu trái phiếu và không có quyền lợi đối với trái phiếu theo các cam kết của doanh nghiệp phát hành.
“Quy định hiện hành chỉ cho phép nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp được mua và giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Theo đó, mọi hành vi gian lận để trở thành nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp không chỉ khiến nhà đầu tư chịu nhiều rủi ro, tổn thất khi mua trái phiếu (có thể mất toàn bộ tiền đầu tư) mà còn là hành vi vi phạm pháp luật. Cơ quan quản lý nhà nước sẽ thực hiện thanh kiểm tra để xử lý nghiêm minh những hành vi lách quy định này của pháp luật”, Bộ Tài chính khuyến cáo.
Hồng Quang