Tận dụng môi trường lãi suất thấp, thị trường trái phiếu đã sôi động trở lại trong nửa đầu năm. Bộ Tài chính sẽ tiếp tục theo dõi tình hình thị trường, đặc biệt là việc triển khai phối hợp đồng bộ các chính sách điều hành kinh tế vĩ mô, phục hồi thị trường bất động sản.
Phát hành trái phiếu tăng mạnh trở lại
Theo báo cáo mới nhất từ Bộ Tài chính, đã có hơn 40 doanh nghiệp phát hành trái phiếu riêng lẻ, trị giá hơn 110.000 tỷ đồng, cao gấp 2,6 lần cùng kỳ năm 2023. Các đợt phát hành mới có lãi suất bình quân 7,41% một năm, kỳ hạn trung bình khoảng 4 năm. Ngoài ra, có gần 15% trái phiếu phát hành có điều khoản đảm bảo.
Trong đó, lượng phát hành của tổ chức tín dụng nửa đầu năm đạt 69,6 nghìn tỷ đồng, chiếm áp đảo 63,2%. Nhóm doanh nghiệp bất động sản xếp sau nhưng thua xa về giá trị, tương ứng phát hành 31,5 nghìn tỷ đồng, chiếm 28,6%.
Giới phân tích cho rằng tận dụng môi trường lãi suất thấp, các tổ chức tín dụng tăng cường phát hành trái phiếu để củng cố các tỷ lệ về an toàn vốn, mở rộng quy mô vốn trung dài hạn nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho tăng trưởng tín dụng nửa cuối năm, hướng tới mục tiêu tăng trưởng tín dụng mà Ngân hàng Nhà nước đưa ra.
Về cơ cấu nhà đầu tư, Bộ Tài chính cho biết nhà đầu tư là tổ chức mua trái phiếu doanh nghiệp trên thị trường sơ cấp chiếm 94,8% khối lượng phát hành, tập trung vào các tổ chức tín dụng (53,5%) và công ty chứng khoán (21,9%); các nhà đầu tư cá nhân mua 5,2%.
Phát hành mới tăng, tuy nhiên tình hình thanh toán nghĩa vụ tài chính với trái chủ của các doanh nghiệp vẫn chưa có nhiều cải thiện, khi chỉ có gần 60.000 tỷ đồng trái phiếu được mua lại trong nửa đầu năm, giảm gần 40% so với cùng kỳ năm năm 2023.
Trước đó, báo cáo của công ty xếp hạng tín nhiệm VIS Ratings cũng cho thấy tỷ lệ chậm trả toàn thị trường đến cuối tháng 5 là 16,1%, tăng 1% so với cuối năm 2023. Đơn vị này ước tính khoảng 30% lượng trái phiếu đáo hạn trong tháng 6 có khả năng cao không trả được nợ gốc đến hạn. Trong đó, phần lớn trái phiếu đã chậm trả lãi trước đó.
Áp lực thanh toán vẫn đang hiện hữu
Không chỉ với các doanh nghiệp đã chậm trả, áp lực thanh toán vẫn đang hiện hữu. Theo thống kê của Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam, nửa cuối năm 2024, ước tính sẽ có khoảng gần 140.000 tỷ đồng trái phiếu đáo hạn, trong đó bất động sản chiếm tỷ trọng khoảng 42%.
Báo cáo do FiinRatings công bố mới đây cho thấy giá trị trái phiếu đáo hạn trong nửa cuối năm đạt lần lượt là 57,9 nghìn tỷ đồng và 77,4 nghìn tỷ đồng. Trong đó, áp lực thanh toán hiện hữu với nhóm ngành bất động sản trong quý 3/2024 khi đạt giá trị là 37 nghìn tỷ đồng và chiếm 64% tổng trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn.
Giữa các nhóm ngành có tỷ lệ chậm trả tăng cao, dải điểm của ngành Bất động sản, Xây dựng và Năng lượng phần lớn nằm ở dưới mức điểm đầu tư. Các tổ chức phát hành trong nhóm điểm này thường là doanh nghiệp nhỏ chưa đảm bảo được độ nhận diện trên thị trường cũng như dòng tiền hoạt động ổn định. Các doanh nghiệp cũng chịu tác động đáng kể khi phải đối mặt với những diễn biến bất lợi của thị trường trong giai đoạn 2022 - 2023.
Trước áp lực trả tiền vẫn cao, nhiều doanh nghiệp tích cực đàm phán với trái chủ để xin gia hạn nợ, kéo dài thêm kỳ hạn trả lãi, giảm lãi suất. Với một số doanh nghiệp bất động sản thì chọn giải pháp hoán đổi trái phiếu sang trả bằng bất động sản.
Phương án này tiếp tục giúp các doanh nghiệp có thêm thời gian để tập trung xử lý khó khăn về sản xuất kinh doanh và cân đối dòng tiền trả nợ, đặc biệt với nhóm bất động sản khi khả năng trả nợ còn thấp giữa bối cảnh thị trường nhà ở phục hồi chậm.
Sau khi Nghị định 08/2023/NĐ-CP cho phép cơ cấu lại nợ trái phiếu ra đời, các doanh nghiệp có xu hướng kết hợp nhiều phương án tái cấu trúc khác nhau để xử lý vấn đề thanh khoản trước mắt, với 67% số lô chậm trả được xử lý bằng cách kết hợp hai phương pháp trở lên.
Dự báo về triển vọng thị trường nửa cuối năm, chuyên gia từ Fiinratings cho rằng nhu cầu vốn tín dụng nói chung và phát hành trái phiếu sẽ có sự cải thiện đáng kể trong thời gian nửa cuối năm 2024 do nhiều nhân tố.
Thứ nhất, tín hiệu phục hồi của lĩnh vực sản xuất nói chung thể hiện qua sự tăng trưởng nhập khẩu nguyên vật liệu. Thứ hai, chủ trương nới lỏng chính sách tiền tệ và tín dụng nhằm tiếp tục hỗ trợ phát triển kinh tế và hồi phục của doanh nghiệp. Thứ ba, tín hiệu phục hồi ở một số ngành chủ chốt bao gồm bất động sản nhà ở phân khúc bình dân ở một số địa phương.
Trong đó, trái phiếu ngân hàng được kỳ vọng sẽ có một năm bận rộn hơn các năm trước kia. Để đáp ứng tăng trưởng tín dụng, các ngân hàng hiện đang có kế hoạch tăng vốn cổ phần hoặc vốn nợ, trong đó có trái phiếu doanh nghiệp.
Tiếp tục ổn định thị trường trái phiếu doanh nghiệp
Kiến nghị các giải pháp để tiếp tục ổn định thị trường trái phiếu doanh nghiệp thời gian tới, Bộ Tài chính đã báo cáo lãnh đạo Chính phủ tổng thể các giải pháp điều hành. Đó là thực hiện đồng bộ các giải pháp điều hành chính sách vĩ mô, kiểm soát lạm phát, thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công. Tích cực tháo gỡ khó khăn, ổn định thị trường bất động sản. Tiếp đó, theo dõi thanh toán trái phiếu doanh nghiệp đến hạn và tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền.
Đồng thời, tổ chức thị trường và nâng cao hiệu quả quản lý giám sát; rà soát tổng thể để hoàn thiện quy định của pháp luật liên quan đến phát hành trái phiếu doanh nghiệp tại Luật Chứng khoán, Luật Doanh nghiệp và các luật liên quan; nghiên cứu chính sách khuyến khích xếp hạng tín nhiệm, thúc đẩy lộ trình nâng hạng thị trường chứng khoán, phát triển hệ thống nhà đầu tư tổ chức; tăng cường nguồn lực, nhân sự cho các cơ quan thanh, kiểm tra của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước và Ngân hàng Nhà nước.
Các giải pháp nêu trên đã được lãnh đạo Chính phủ phê duyệt và giao các bộ, ngành thực hiện theo chức năng, nhiệm vụ được giao.
Trong thời gian tới, Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục theo dõi tình hình thị trường trái phiếu doanh nghiệp, đặc biệt là các chính sách điều hành kinh tế vĩ mô, phục hồi thị trường bất động sản.
Theo cơ quan này, cùng với tăng trưởng tín dụng phù hợp, các biện pháp đảm bảo minh bạch, nâng chất lượng trái phiếu doanh nghiệp sẽ hỗ trợ thị trường tự điều chỉnh, ngăn các trường hợp lợi dụng chính sách, phát triển an toàn, bền vững hơn.
Cùng đó, nhà chức trách sẽ hoàn thiện quy định pháp luật, nghiên cứu chính sách khuyến khích xếp hạng tín nhiệm, lộ trình nâng hạng thị trường chứng khoán, phát triển hệ thống nhà đầu tư tổ chức. Họ cũng có kế hoạch tăng nguồn lực, nhân sự cho các cơ quan thanh, kiểm tra của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Ngân hàng Nhà nước.
Trung Anh