Từ ngày 1/1/2026, doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm đồng nghĩa với việc phải xuất hóa đơn cho từng đơn bán ra. Điều này khiến giới kinh doanh online "mất ăn mất ngủ".
Khi hóa đơn trở thành nỗi lo thường trực của người bán online
Theo Luật Quản lý thuế sửa đổi có hiệu lực từ thời điểm trên, các hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh thương mại điện tử có doanh thu từ 1 tỷ đồng mỗi năm trở lên bắt buộc phải thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, hóa đơn chứng từ. Điều đó đồng nghĩa với việc mỗi đơn hàng bán ra, dù giá trị chỉ vài chục nghìn đồng, cũng phải được xuất hóa đơn điện tử theo quy định.
Khảo sát trên các hội nhóm kinh doanh online cho thấy bầu không khí hoang mang lan rộng. Những cụm từ như xuất hóa đơn, truy thu thuế, sang nhượng shop xuất hiện dày đặc trong các bài đăng. Nhiều chủ shop thừa nhận họ chưa từng nghĩ đến kịch bản phải quản lý sổ sách kế toán bài bản như một doanh nghiệp.
Thực tế, phần lớn các cửa hàng online hiện nay, đặc biệt trong các ngành thời trang, phụ kiện và đồ gia dụng, đều nhập hàng từ nguồn tiểu ngạch, chợ đầu mối hoặc hàng xách tay. Điểm chung của những nguồn hàng này là giá rẻ, xoay vòng nhanh, mẫu mã phong phú nhưng hoàn toàn không có hóa đơn chứng từ đầu vào.
Khi quy định bắt buộc xuất hóa đơn đầu ra được áp dụng, một nghịch lý lập tức lộ diện. Người bán phải xuất hóa đơn bán lẻ cho từng đơn hàng, nhưng lại không thể chứng minh được nguồn gốc hợp pháp của hàng hóa đầu vào. Bán hàng đúng luật ở đầu ra, nhưng lại mắc kẹt ở đầu vào, trở thành bài toán nan giải với hàng loạt shop online nhỏ lẻ.
Ảnh minh họa
Đặc thù của kinh doanh thương mại điện tử là bán lẻ số lượng lớn đơn hàng nhỏ. Một shop có doanh thu 1 tỷ đồng mỗi năm có thể xử lý hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn đơn hàng. Việc phải xuất hóa đơn cho từng đơn như vậy không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn là gánh nặng chi phí và nhân sự.
Một chủ shop ẩn danh trong nhóm bán hàng online chia sẻ rằng trước đây công việc chỉ xoay quanh đóng hàng, gửi đi và nhận tiền. Giờ đây, mỗi đơn vài chục nghìn đồng cũng phải lo hóa đơn điện tử, phần mềm kế toán, nhân sự xử lý sổ sách. Thuê kế toán riêng là điều gần như không thể vì biên lợi nhuận bán lẻ online ngày càng mỏng, trong khi phí sàn thương mại điện tử lại có xu hướng tăng.
Người này cho biết đang rao sang nhượng lại shop online đã gây dựng suốt bốn năm, bởi nếu cộng tất cả chi phí thuế, kế toán, phần mềm, phí nền tảng và thời gian quản lý, bài toán cuối cùng có nguy cơ là lỗ vốn.
Siết thuế là xu thế, nhưng bài toán nằm ở cách đi
Xét trên lý thuyết, quy định mới về hóa đơn và quản lý thuế trong thương mại điện tử là bước tiến không thể tránh khỏi. Một thị trường bán lẻ online trị giá hàng chục tỷ USD mỗi năm không thể tiếp tục vận hành bằng sự tự phát, thiếu minh bạch và dựa nhiều vào những thỏa thuận ngầm như suốt thời gian dài vừa qua.
Tuy nhiên, khi đi vào thực tế, chính sách này đang tạo ra một cơn chấn động âm thầm trong cộng đồng kinh doanh online, nơi phần lớn không phải doanh nghiệp lớn mà là các cá nhân buôn bán nhỏ, sống dựa vào biên lợi nhuận rất thấp.
Điểm nghẽn lớn nhất không nằm ở việc phải nộp thuế, mà ở nguy cơ đứt gãy mô hình kinh doanh. Trong nhiều năm, lợi thế cạnh tranh của không ít shop online đến từ nguồn hàng tiểu ngạch, hàng xách tay và chợ đầu mối. Khi buộc phải xuất hóa đơn cho từng đơn bán lẻ, nghịch lý bán hàng hợp pháp nhưng không chứng minh được nguồn gốc hợp pháp của hàng hóa khiến nhiều người buộc phải rút lui. Đó là lý do vì sao những tháng cuối năm, làn sóng xả kho, sang nhượng shop và thậm chí “giải nghệ” đang diễn ra lặng lẽ nhưng quyết liệt.
Nhìn ra thế giới, Việt Nam không đi ngược xu thế siết quản lý thương mại điện tử, nhưng đang chọn một con đường khá dốc. Tại châu Âu, nơi thương mại điện tử phát triển sớm, người bán online vẫn phải tuân thủ nghĩa vụ thuế, song các quốc gia thường thiết kế cơ chế đơn giản cho hộ kinh doanh siêu nhỏ. Những mô hình khai thuế theo tỷ lệ, thủ tục tối giản giúp nhà nước thu được thuế mà không bóp nghẹt người bán.
Tại Mỹ, cơ quan thuế không quản lý từng hóa đơn bán lẻ mà tập trung vào dòng tiền. Các nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm báo cáo doanh thu của người bán. Người kinh doanh vẫn nộp thuế, nhưng không phải cùng lúc đóng vai người bán hàng, kế toán và kiểm soát nội bộ.
Trung Quốc từng có thị trường bán hàng xách tay và livestream rất giống Việt Nam. Từ năm 2020, nước này siết chặt quản lý, nhưng phân nhóm rõ ngành nghề và áp dụng lộ trình chuyển đổi cho người bán nhỏ. Cuộc thanh lọc diễn ra khốc liệt, nhưng những người trụ lại thì phát triển nhanh hơn và bài bản hơn.
So với các mô hình đó, thách thức của Việt Nam không nằm ở việc có nên siết hay không, mà ở thiết kế chính sách. Việc áp ngưỡng doanh thu cứng và yêu cầu xuất hóa đơn cho từng đơn lẻ đang khiến nhiều hộ kinh doanh nhỏ phải gánh nghĩa vụ gần với doanh nghiệp chính quy, trong khi năng lực quản trị tài chính còn hạn chế.
Ở phía người tiêu dùng, hệ quả trước mắt có thể là giá tăng và khuyến mãi giảm, nhưng đổi lại là sự minh bạch hơn về nguồn gốc hàng hóa và quyền lợi được bảo vệ rõ ràng hơn. Với nền kinh tế, đây là bước chuyển từ tăng trưởng dựa trên số lượng sang tăng trưởng dựa trên chất lượng trong thương mại điện tử.
Với các chủ shop online, khoảng thời gian từ nay đến ngày 1 tháng 1 năm 2026 không còn là lúc để kêu ca, mà là giai đoạn đệm quan trọng để tái cấu trúc hoạt động. Rà soát tồn kho, chuyển nguồn hàng hợp pháp, minh bạch dòng tiền và làm quen với quản trị tài chính tối giản sẽ là điều kiện sống còn nếu muốn tiếp tục ở lại cuộc chơi.
Anh Đào