Đồng bộ giải pháp thúc đẩy xuất khẩu năm 2026

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu lần đầu vượt mốc trên 930 tỷ USD đã đánh dấu chặng đường hơn 30 năm hội nhập và mở ra dư địa tăng trưởng cho giai đoạn tiếp theo.

Xuất nhập khẩu Việt Nam bứt phá 

Tại Hội nghị thúc đẩy xuất nhập khẩu năm 2026, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) Nguyễn Anh Sơn cho biết, năm 2025, mặc dù chịu tác động bất lợi từ môi trường quốc tế và thiên tai, bão lũ trong nước diễn biến phức tạp, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn đạt được những kết quả tích cực.

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả năm 2025 đạt 930,1 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm 2024; cán cân thương mại thặng dư 20 tỷ USD, đánh dấu 10 năm liên tiếp xuất siêu kể từ năm 2016, tiếp tục khẳng định vai trò của xuất khẩu là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức nội tại như mức độ phụ thuộc lớn vào khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu của nhiều ngành hàng, năng lực xây dựng thương hiệu và khả năng đáp ứng đồng bộ các tiêu chuẩn cao của thị trường quốc tế còn hạn chế, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) thông tin, sau hơn 35 năm hội nhập kể từ năm 1989, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam đã hình thành xu hướng tăng trưởng dài hạn rất rõ rệt.

Trên biểu đồ tổng thể, dù xuất hiện một số giai đoạn suy giảm cục bộ, song xu hướng chủ đạo vẫn là đi lên, phản ánh mức độ mở cửa ngày càng sâu của nền kinh tế.

Một dấu mốc đặc biệt là năm 2025, khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu lần đầu vượt mốc trên 930 tỷ USD đã đánh dấu chặng đường hơn 30 năm hội nhập và mở ra dư địa tăng trưởng cho giai đoạn tiếp theo.

Năm 2025 không chỉ là dấu mốc của hơn 30 năm hội nhập, mà còn là tiền đề quan trọng để xuất nhập khẩu Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng và hiệu quả.

Ở góc độ cơ cấu, xuất khẩu Việt Nam hiện đạt khoảng 470 tỷ USD, tiến sát mốc 500 tỷ USD. Nhóm hàng điện tử, máy móc, thiết bị chiếm tỷ trọng lớn; tiếp theo là dệt may, da giày và các mặt hàng nông, thủy sản, trong đó cà phê nổi lên là nhóm hàng có giá trị xuất khẩu cao trong năm 2025. Thị trường xuất khẩu chủ lực vẫn tập trung vào một số thị trường lớn như Hoa Kỳ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và ASEAN. 

Bước sang giai đoạn phát triển mới, khi quy mô xuất nhập khẩu đã đạt những ngưỡng cao chưa từng có, những hạn chế mang tính cơ cấu cũng bộc lộ ngày càng rõ. Thực tiễn cho thấy, tăng trưởng theo chiều rộng không còn đủ dư địa, trong khi các cú sốc từ thị trường, chính sách và chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng khó lường. Chính trong bối cảnh đó, yêu cầu chuyển dịch mô hình tăng trưởng xuất nhập khẩu từ “lượng” sang “chất”, từ mở rộng quy mô sang nâng cao giá trị gia tăng và năng lực nội tại, không còn là lựa chọn, mà đã trở thành đòi hỏi tất yếu đối với nền kinh tế.

Bên cạnh đó, sự mất cân đối về thị trường và phụ thuộc lớn vào một số thị trường chủ lực như Hoa Kỳ và Trung Quốc khiến hoạt động xuất khẩu dễ bị tổn thương trước các biến động về chính sách và thương mại quốc tế.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra cho giai đoạn tới là chuyển dịch mô hình tăng trưởng xuất nhập khẩu theo chiều sâu, dựa trên công nghệ, khoa học, đổi mới sáng tạo; phát triển công nghiệp nền tảng; chủ động nguồn nguyên liệu và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Cùng với đó là đẩy mạnh đàm phán các Hiệp định thương mại tự do mới và nâng cấp các FTA hiện có.

Một hướng đi quan trọng khác được nhấn mạnh là phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới, gắn với đổi mới công tác xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu và đáp ứng các tiêu chuẩn mới về môi trường, phát thải. Đồng thời, bài toán logistics và chi phí cũng cần được giải quyết căn cơ, nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.

Theo ông Trần Thanh Hải, hàng hóa Việt Nam đã xuất khẩu tới hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, sự chủ động của cộng đồng doanh nghiệp cùng với các giải pháp chính sách đồng bộ sẽ là yếu tố then chốt để xuất nhập khẩu tiếp tục đóng góp quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới.

Một số giải pháp thúc đẩy xuất khẩu 

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ dự báo, xuất nhập khẩu của thế giới trong năm 2026 có khả năng tăng thấp hơn đáng kể so với năm 2025.

TS. Cấn Văn Lực nhìn nhận, khối lượng thương mại toàn cầu năm nay chỉ tăng 6% từ mức 4% của năm 2025, khi nhiều quốc gia “ngấm đòn” thuế quan, chiến tranh thương mại, cạnh tranh và bảo hộ thương mại cũng như lực cầu vẫn còn rất yếu, khiến lưu lượng hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đứng trước nhiều thách thức. Chỉ hi vọng sang năm 2027 thị trường xuất khẩu mới phục hồi dần trở lại.

Một khía cạnh lâu nay ít chú ý được TS. Cấn Văn Lực đưa ra, đó là xuất nhập khẩu hàng hóa trong khoảng 10 năm qua về cơ bản tăng trưởng tích cực ở mức 2 con số, nhưng đối với lĩnh vực xuất nhập khẩu dịch vụ lại rất bất định và thay đổi rất nhanh, hiện xuất khẩu dịch vụ vẫn ở mức âm.

Xuất khẩu dịch vụ của Việt Nam bị âm đã kéo theo cán cân thương mại hàng hóa và thương mại dịch vụ bị thấp hơn so với cán cân thương mại thông thường. Năm 2025 thặng dư thương mại hàng hóa đạt 20 tỷ USD, nhưng thương mại dịch vụ bị âm 10 tỷ USD, do đó cán cân thương mại cả hàng hóa và dịch vụ thực tế năm 2025 chỉ thặng dư dòng 10 tỷ USD, vì thế đóng góp cho nền kinh tế là không đáng kể, nên ngành Công Thương cần thúc đẩy tăng trưởng thương mại dịch vụ.

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho biết, Bộ Công Thương xác định tập trung triển khai 6 nhóm giải pháp trọng tâm trong thời gian tới.

Trong đó, phát triển sản xuất, tạo thêm mặt hàng xuất khẩu mới, nâng cao giá trị gia tăng và hàm lượng nội địa, chuyển mạnh từ gia công sang sản xuất, xuất khẩu; nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và chủ động ứng phó với các rào cản thương mại, biện pháp phòng vệ thương mại.

Đồng thời, tăng cường kết nối doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI và các doanh nghiệp lớn toàn cầu, phát triển cụm liên kết ngành và chuỗi cung ứng khép kín; theo dõi sát điều chỉnh chính sách thương mại của các nước lớn, đổi mới công tác thông tin thị trường, xúc tiến thương mại và ứng dụng chuyển đổi số; khai thác hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, phát triển các thị trường mới; tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực xuất nhập khẩu.

Bộ Công Thương cũng đề nghị các Bộ, ngành liên quan tăng cường phối hợp trong triển khai chính sách thuế, tín dụng, kiểm dịch và đàm phán FTA; các địa phương chủ động hỗ trợ doanh nghiệp, phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đẩy mạnh liên kết vùng và chuyển đổi số trong xúc tiến thương mại và logistics; các hiệp hội ngành hàng phát huy vai trò kết nối, cung cấp thông tin, tư vấn chính sách và hỗ trợ doanh nghiệp hội viên nâng cao năng lực cạnh tranh.

Anh Đào