Mặc dù EVN báo cáo tổng quy mô công suất điện mặt trời dự kiến tại Ninh Thuận tăng vọt nhưng Bộ Công thương vẫn trình Thủ tướng bổ sung dự án Nhà máy điện mặt trời BIM 2 vào Quy hoạch điện VII điều chỉnh.
Trong kết luận thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật trong quản lý, thực hiện quy hoạch và đầu tư xây dựng các công trình điện theo Quy hoạch điện VII và Quy hoạch điện VII điều chỉnh vừa công bố, Thanh tra Chính phủ chỉ ra những vi phạm, thiếu sót của Bộ Công Thương, UBND tỉnh Ninh Thuận cũng như chủ đầu tư các dự án điện mặt trời ở địa phương này.
Đề xuất phê duyệt dù bị cảnh cáo quá tải nguồn điện
Theo cơ quan thanh tra, UBND tỉnh Ninh Thuận đã tổ chức lập Quy hoạch phát triển điện mặt trời Ninh Thuận giai đoạn 2016-2020, tầm nhìn đến 2030, trình Bộ Công Thương nhưng không được phê duyệt.
Mặc dù không có quy hoạch điện mặt trời, không có danh mục các dự án điện mặt trời được duyệt, nhưng trong giai đoạn từ khi ban hành Quyết định số 11/2017/QĐ-TTg đến thời điểm Bộ Công Thương ban hành Quyết định số 667/QĐ-BCT ngày 01/3/2018 phê duyệt Quy hoạch phát triển điện lực tỉnh Ninh Thuận giai đoạn 2016-2025, có xét đến năm 2035, Bộ Công Thương đã phê duyệt bổ sung riêng lẻ 15 dự án vào Quy hoạch phát triển điện lực cấp tỉnh là không thực hiện đúng khoản 8 Điều 4 Thông tư số 43/2013/TT-BCT.
Dự án nhà máy điện mặt trời BIM 2 của BIM Group tại Ninh Thuận vướng loạt vi phạm. Ảnh: BIM Group
Đáng chú ý, Bộ Công Thương đã trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt bổ sung Dự án Nhà máy điện mặt trời BIM 2 (công suất 250 MW của BIM Group) ở huyện Thuận Nam, Bộ Công thương đã "phớt lờ" cảnh cáo của các cơ quan liên quan.
Mặc dù EVN đã có ý kiến tổng quy mô công suất điện mặt trời dự kiến đến năm 2020 tại 2 tỉnh Bình Thuận và Ninh Thuận đã lên tới gần 5.000 MWp (chưa tính tới công suất từ cụm NMĐMT Thiên Tân 1.000 MWp đã có trong Quy hoạch điện VII điều chỉnh), nhưng Bộ Công Thương vẫn trình Thủ tướng Chính phủ bổ sung Dự án Nhà máy Điện mặt trời BIM 2 với công suất 250 MWp vào Quy hoạch điện VII điều chỉnh (cơ quan tham mưu trình với công suất là 250 MW, tương đương 325 MWp), điều này làm tăng công suất so với công suất phê duyệt tại Quy hoạch điện VII điều chỉnh.
Trong việc thẩm định bổ sung các dự án, mặc dù đã có ý kiến tham gia của các cơ quan (ý kiến Bộ KH&ĐT và Cục Điều tiết điện lực có ý kiến đối với Dự án BIM 2; ý kiến của EVN về phương án đấu nối không giải tỏa được công suất của các nhà máy điện mặt trời, sẽ bị quá tải khi các nguồn điện khác cùng phát cao), nhưng Cục điện lực và năng lượng tái tạo vẫn trình Bộ Công thương và Bộ này đã trình Thủ tướng phê duyệt.
Mặc dù có nhiều dự án đã được Thủ tướng Chính phủ và Bộ Công Thương phê duyệt, nhưng khi lập Dự án Nhà máy điện mặt trời BIM 2 (tháng 03/2018), công suất 250 MW bổ sung Quy hoạch điện lực quốc gia, Công ty tư vấn Điện 4 đã không đưa vào cân đối tổng nguồn, dẫn đến việc tính toán nguồn điện trong khu vực, phương án đấu nối, khả năng truyền tải... gặp nhiều khó khăn trong việc giải tỏa công suất trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận. Còn trong thẩm định dự án, Cục điện lực và năng lượng tái tạo đã không yêu cầu đơn vị tư vấn hoàn thiện mà vẫn trình Bộ và Bộ Công Thương đã trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
“Trách nhiệm thuộc về Bộ Công Thương, Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo”, Thanh tra Chính phủ chỉ rõ.
Theo giới thiệu của BIM Group, dự án Điện mặt trời BIM 2 có diện tích 305 ha, công suất 325 MWh. Đây là dự án lớn nhất trong tổ hợp cụm Nhà máy điện Mặt Trời với tổng đầu tư 7.060 tỷ đồng tại Ninh Thuận của BIM Group, gồm BIM 1, BIM 2, BIM 3. Cụm nhà máy khánh thành tháng 4/2019, là dự án điện mặt trời quy mô lớn nhất Đông Nam Á thời điểm đó. Hơn 1 triệu tấm pin mặt trời sản xuất hơn 665 triệu số điện một năm.
Ảnh: Website BIM Group
Thi công dự án trước khi UBND tỉnh cho thuê đất
Về phía UBND tỉnh Ninh Thuận, UBND tỉnh đã phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án Nhà máy điện mặt trời BIM 2 khi chủ đầu tư dự án không đủ vốn chủ sở hữu, trái với Nghị định 46/2014/NĐ-CP của Chính phủ.
Tuy nhiên, thực tế Chủ đầu tư đã thực hiện đầu tư dự án hoàn thành; Phê duyệt công suất cao hơn 75 MWp so với đề nghị của Chủ đầu tư, phê duyệt điều chỉnh bổ sung địa điểm thực hiện Dự án tại xã Phước Minh, huyện Thuận Nam cho phần công suất mở rộng 50 MW là không đúng với địa điểm quy hoạch tại Văn bản số 669/TTg-CN ngày 23/5/2018 của Thủ tướng Chính phủ. UBND Tỉnh đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ về việc điều chỉnh diện tích đất, địa điểm và tiến độ thực hiện Dự án tại Văn bản số 529/UBND-KTTH ngày 20/10/2022.
UBND tỉnh Ninh Thuận phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án Nhà máy điện mặt trời BIM 2 khi chủ đầu tư dự án không đủ vốn chủ sở hữu. Ảnh: S-POWER.
Chủ đầu tư đã thi công dự án trước khi UBND tỉnh cho thuê đất và trước khi điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất làm muối sang đất xây dựng công trình năng lượng; Thi công dự án trước khi Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo thẩm định Thiết kế kỹ thuật, chưa có ý kiến của Sở Xây dựng về quy hoạch tổng mặt bằng.
Ngoài Dự án điện mặt trời BIM 2, Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra loạt vi phạm của các dự án điện mặt trời khác trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận.
Đối với dự án Thiên Tân 1 ở huyện Thuận Nam có công suất 1.000 MW không có phương án đấu nối vào lưới truyền tải điện quốc gia dự kiến đầu tư trong giai đoạn quy hoạch.
Đơn vị tư vấn lập quy hoạch không lấy ý kiến bằng văn bản của UBND tỉnh Ninh Thuận để thống nhất về vị trí quy hoạch địa điểm các nhà máy điện dự án Thiên Tân 1 và các trạm biến áp 500 kV dự kiến phát triển trên địa bàn tỉnh.
Còn việc trình bổ sung phương án đấu nối vào hệ thống điện quốc gia đối với nhà máy điện gió Phước Hữu - Duyên Hải 1, Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo không tiếp thu ý kiến thực tế, khách quan của EVN để yêu cầu chủ đầu tư bổ sung, hoàn chỉnh dự án; không tổ chức thẩm định dự án nhưng đã báo cáo Bộ và trình Thủ tướng phê duyệt.
Đối với dự án nhà máy điện gió Công Hải 1 - giai đoạn 2 (công suất 25 MW, chủ đầu tư là Tổng Công ty Phát điện 2), việc Bộ Công Thương trình Thủ tướng phê duyệt bổ sung vào quy hoạch khi Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo chưa thẩm định là trái Thông tư 43. Thanh tra chính phủ xác định trách nhiệm thuộc về Bộ Công Thương, Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo.
Ngoài ra, Bộ Công Thương phê duyệt 2 dự án nhà máy điện mặt trời Phước Hữu và Mỹ Sơn cùng có công suất 50 MW (tương dương 65 MWp) vào quy hoạch phát triển điện lực tỉnh Ninh Thuận, tăng tổng cộng 30 MWp so với đề xuất của địa phương là vi phạm Thông tư số 43.
Với những sai phạm trên Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo các đơn vị liên quan kiểm điểm, xử lý trách nhiệm tập thể, cá nhân liên quan, khắc phục các khuyết điểm, vi phạm đã nêu.
Nguồn điện mặt trời mái nhà được đầu tư nhanh trong thời gian từ tháng 4/2020 đến 31/12/2020. Do Bộ Công Thương ban hành và tham mưu ban hành một số văn bản quy phạm pháp luật, văn bản hướng dẫn có sơ hở, bất cập nên dẫn đến việc lợi dụng chính sách để đầu tư nhanh nhiều hệ thống, cụm hệ thống điện mặt trời mái nhà với công suất lớn trên đất nông, lâm nghiệp dưới mô hình đầu tư xây dựng mới trang trại nuôi trồng, vi phạm quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất nhưng vẫn được áp dụng cơ chế mua diện ưu đãi (FIT) 8,38 UScent/kWh trong 20 năm.
Trong kết luận mới công bố, Thanh tra Chính phủ cho biết đã chuyển hồ sơ 9 vụ việc cho Cơ quan an ninh điều tra Bộ Công an xem xét điều tra, xử lý.
Thanh Phong (T/H)