Dữ liệu bất động sản còn “chia cắt”, minh bạch thị trường vẫn vướng điểm nghẽn

Việc số hóa dữ liệu đất đai và bất động sản đang được đẩy mạnh, song nhiều cơ sở dữ liệu hiện vẫn vận hành riêng lẻ, thiếu kết nối và chưa được cập nhật đồng bộ. Theo Savills Việt Nam, nếu không hình thành được một hạ tầng dữ liệu thống nhất, việc chuyển hồ sơ giấy sang dữ liệu điện tử sẽ khó tạo ra thay đổi thực chất cho thị trường.

Dữ liệu đã được số hóa nhưng vẫn tồn tại như những “ốc đảo thông tin”

Theo ông Sử Ngọc Khương, Giám đốc Cấp cao Bộ phận Đầu tư, Savills Việt Nam, mục tiêu của số hóa không chỉ dừng ở việc giúp người dân tra cứu thông tin nhanh hơn. Yêu cầu quan trọng hơn là xây dựng một hạ tầng dữ liệu có khả năng kết nối thông tin về đất đai, quy hoạch, xây dựng, tài chính, thuế và các lĩnh vực liên quan.

Thực tế, nhiều cơ sở dữ liệu đã được chuyển sang dạng điện tử nhưng vẫn vận hành rời rạc, thiếu tính liên thông và chưa được cập nhật đồng bộ. Savills đánh giá đây là điểm nghẽn lớn nhất trong quá trình chuyển đổi số của thị trường bất động sản.

Một hệ thống dữ liệu hiệu quả phải được cập nhật liên tục và có khả năng chia sẻ giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp cùng những chủ thể tham gia thị trường. Nếu dữ liệu chỉ được lưu trữ tại từng đơn vị, giá trị khai thác sẽ bị hạn chế, trong khi người dân và nhà đầu tư vẫn phải tiếp cận thông tin từ nhiều nguồn khác nhau.

Bất động sản vốn là lĩnh vực có mức độ bất cân xứng thông tin cao, khi người bán thường nắm nhiều dữ liệu hơn người mua. Việc hình thành một hệ thống minh bạch có thể thu hẹp khoảng cách này, đồng thời giảm những chi phí phát sinh từ các rủi ro về pháp lý, quy hoạch hoặc lịch sử tài sản mà người mua khó dự báo trước.

Đối với các tổ chức tín dụng, dữ liệu đầy đủ về tình trạng pháp lý, quy hoạch và lịch sử giao dịch của tài sản sẽ hỗ trợ quá trình định giá chính xác hơn, qua đó hạn chế rủi ro trong hoạt động cho vay.

Nhà đầu tư cũng có thể tiết giảm thời gian và chi phí thẩm định khi thông tin được công khai, chuẩn hóa và dễ kiểm chứng. Đây là một trong những yếu tố được các nhà đầu tư quốc tế quan tâm khi đánh giá mức độ hấp dẫn của một thị trường.

Chuyên gia của Savills cho rằng, hạ tầng dữ liệu số về dài hạn không chỉ phục vụ riêng ngành bất động sản mà còn hỗ trợ nâng cao năng lực dự báo và điều hành của toàn bộ nền kinh tế.

Muốn dữ liệu phát huy giá trị, Nhà nước, doanh nghiệp và người dân cùng phải tham gia

Để dữ liệu bất động sản trở thành một hệ thống có thể khai thác hiệu quả, Savills cho rằng cần sự phối hợp đồng bộ của ba nhóm chủ thể gồm Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Trong đó, Nhà nước giữ vai trò xây dựng hạ tầng dữ liệu thống nhất, đồng thời hoàn thiện cơ chế quản lý, phân quyền truy cập và bảo vệ quyền sở hữu dữ liệu. Các quy định này cần đủ rõ để thông tin có thể được chia sẻ nhưng vẫn kiểm soát được phạm vi sử dụng và trách nhiệm của từng bên.

Với doanh nghiệp, vấn đề nằm ở tư duy quản trị dữ liệu. Nhiều đơn vị hiện vẫn xem dữ liệu là tài sản riêng và chưa sẵn sàng chia sẻ, khiến các nguồn thông tin tiếp tục tồn tại dưới dạng những “ốc đảo” tách biệt. Khi có cơ chế chia sẻ phù hợp, doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn dữ liệu phong phú hơn, đồng thời ứng dụng các công nghệ như trí tuệ nhân tạo để cải thiện chất lượng phân tích, dự báo và ra quyết định đầu tư.

Niềm tin của người dân cũng là điều kiện không thể thiếu. Một hệ thống dữ liệu chỉ có thể vận hành hiệu quả khi người sử dụng tin rằng thông tin cá nhân được bảo mật, quyền truy cập được kiểm soát và các hoạt động khai thác dữ liệu diễn ra minh bạch.

Bên cạnh khả năng kết nối, dữ liệu cần được cập nhật theo thời gian thực để phản ánh đúng diễn biến của thị trường, thay vì chỉ đóng vai trò như những kho lưu trữ tĩnh. Dữ liệu chậm cập nhật có thể khiến thông tin về pháp lý, quy hoạch hoặc giao dịch không còn phù hợp với thực tế, làm giảm giá trị sử dụng trong hoạt động quản lý và đầu tư.

Savills nhận định, nếu trong vòng 5 đến 10 năm tới Việt Nam xây dựng được một hạ tầng dữ liệu số đồng bộ, đây sẽ là lợi thế quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút các nguồn vốn trong và ngoài nước.

Khả năng tiếp cận thông tin minh bạch sẽ giúp nhà đầu tư dự báo tốt hơn về quy hoạch, pháp lý, xu hướng phát triển và rủi ro tại từng khu vực. Khi mức độ minh bạch được cải thiện, chi phí đánh giá rủi ro và chi phí vốn có thể giảm, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu chi phí phát triển dự án và giá thành sản phẩm.

Tuy nhiên, hiệu quả của quá trình này sẽ không được quyết định bởi số lượng hồ sơ đã số hóa, mà phụ thuộc vào việc các nguồn dữ liệu có thực sự được kết nối, cập nhật và khai thác thống nhất hay không. Đây mới là phép thử đối với mục tiêu nâng cao tính minh bạch của thị trường bất động sản trong những năm tới.

Lê Phong