Muốn cạnh tranh trong kỷ nguyên số, doanh nghiệp bán lẻ phải làm chủ AI và dữ liệu

Chia sẻ với phóng viên Tạp chí Thương Trường bên lề Hội thảo "Làm chủ bối cảnh bán lẻ mới tại Việt Nam với AI và dữ liệu",  bà Trần Thị Phương Lan - Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam (AVR) đã cho thêm góc nhìn về bài toán AI và dữ liệu cho ngành bán lẻ hiện nay.

PV: Thưa bà, dưới góc nhìn toàn cảnh của Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, đâu là những rào cản lớn nhất khiến các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam còn e dè khi chuyển đổi sang mô hình vận hành bằng AI và dữ liệu?

Bà Trần Thị Phương Lan - Chủ tịch AVR: Trước hết cần khẳng định rằng, chuyển đổi số, AI và dữ liệu không còn là xu hướng của tương lai mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với ngành bán lẻ. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, vẫn còn khá thận trọng khi triển khai.

Rào cản đầu tiên nằm ở chính nền tảng dữ liệu. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư phần mềm quản lý, nhưng dữ liệu lại phân tán, thiếu chuẩn hóa, chưa được cập nhật thường xuyên. Trong khi đó, AI chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được xây dựng trên nền tảng dữ liệu chất lượng. Nếu dữ liệu không đầy đủ hoặc không đồng nhất thì dù công nghệ hiện đại đến đâu cũng khó tạo ra giá trị thực sự. 

Thứ hai là bài toán về nguồn lực. Việc đầu tư cho hạ tầng công nghệ, đào tạo nhân lực và thay đổi mô hình quản trị đòi hỏi chi phí không nhỏ. Nhiều doanh nghiệp vẫn coi chuyển đổi số là một khoản đầu tư tốn kém thay vì là chiến lược phát triển dài hạn.

Ngoài ra, tốc độ thay đổi của thị trường cũng tạo áp lực rất lớn. Người tiêu dùng hiện nay có nhiều lựa chọn hơn, kỳ vọng cao hơn về trải nghiệm cá nhân hóa, mua sắm đa kênh và dịch vụ nhanh chóng. Trong khi đó, doanh nghiệp còn phải đối mặt với chi phí logistics, lao động, mặt bằng tăng cao, cùng sức ép cạnh tranh từ các tập đoàn bán lẻ đa quốc gia và các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới. 

Chính vì vậy, chúng tôi luôn nhấn mạnh rằng doanh nghiệp muốn phát triển nhanh phải chuyển đổi số, muốn phát triển bền vững phải làm chủ dữ liệu và muốn cạnh tranh quốc tế thì phải ứng dụng AI. Đây không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện sống còn. 

PV: Trong bối cảnh sức mua thị trường thay đổi nhanh chóng, Hiệp hội có những định hướng hay chính sách hỗ trợ nào giúp các nhà bán lẻ nội địa nâng cao năng lực cạnh tranh với các tập đoàn nước ngoài?

Bà Trần Thị Phương Lan - Chủ tịch AVR: Việt Nam vẫn là một trong những thị trường bán lẻ hấp dẫn nhất khu vực với quy mô khoảng 281 tỷ USD, dân số trên 100 triệu người, tầng lớp trung lưu ngày càng gia tăng và dư địa phát triển còn rất lớn. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội đó, doanh nghiệp trong nước phải thay đổi mạnh mẽ tư duy phát triển. 

Về phía Hiệp hội, chúng tôi xác định sẽ tiếp tục đóng vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp với Chính phủ và các cơ quan quản lý, đồng thời đẩy mạnh các chương trình đào tạo, tư vấn, xúc tiến thương mại, kết nối công nghệ và hợp tác quốc tế để nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam. 

Chúng tôi cũng khuyến khích doanh nghiệp thay đổi tư duy quản trị, xem chuyển đổi số là chiến lược dài hạn thay vì chỉ đầu tư mở rộng điểm bán. Doanh nghiệp cần đầu tư nhiều hơn cho dữ liệu, AI, phát triển đội ngũ nhân lực số, đồng thời tiếp tục ưu tiên phân phối hàng Việt Nam chất lượng cao, thúc đẩy tiêu dùng xanh và phát triển bền vững. 

Song song đó, Hiệp hội sẽ tiếp tục kiến nghị Nhà nước hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận các giải pháp AI với chi phí phù hợp, phát triển hạ tầng dữ liệu, thanh toán số và logistics thông minh, đồng thời bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các loại hình kinh doanh. 

PV: Việc kết nối giữa các cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp công nghệ sẽ được triển khai ra sao để hình thành một hệ sinh thái dữ liệu bán lẻ dùng chung hoặc tiêu chuẩn hóa?

Bà Trần Thị Phương Lan - Chủ tịch AVR: Đây là vấn đề rất quan trọng. Chúng tôi cho rằng không một doanh nghiệp nào có thể tự mình xây dựng thành công hệ sinh thái số nếu thiếu sự phối hợp giữa Nhà nước, hiệp hội, doanh nghiệp công nghệ và các cơ sở đào tạo.

Hiệp hội đang hướng đến việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp bán lẻ với các doanh nghiệp công nghệ, startup đổi mới sáng tạo và các trường đại học để từng bước hình thành hệ sinh thái bán lẻ thông minh. 

Trong thời gian tới, Hiệp hội sẽ tiếp tục thúc đẩy các hoạt động chia sẻ kinh nghiệm, kết nối công nghệ và đào tạo kỹ năng số để doanh nghiệp có điều kiện tiếp cận các giải pháp AI phù hợp với quy mô và nhu cầu thực tế.

Xa hơn nữa, chúng tôi kỳ vọng cùng với các cơ quan quản lý xây dựng các tiêu chuẩn về dữ liệu, thúc đẩy phát triển hạ tầng dữ liệu quốc gia cho lĩnh vực thương mại, qua đó tạo nền tảng để doanh nghiệp khai thác dữ liệu hiệu quả hơn, nâng cao chất lượng dự báo thị trường, tối ưu chuỗi cung ứng và cải thiện trải nghiệm khách hàng. Bởi cuối cùng, dữ liệu mới là tài sản chiến lược tạo nên lợi thế cạnh tranh lâu dài. 

PV: Bà có lời khuyên nào dành cho các doanh nghiệp bán lẻ vừa và nhỏ (SMEs), vốn còn hạn chế về ngân sách, khi bắt đầu hành trình ứng dụng AI?

Bà Trần Thị Phương Lan - Chủ tịch AVR: Theo tôi, điều quan trọng nhất là doanh nghiệp không nên nghĩ AI đồng nghĩa với những khoản đầu tư hàng chục tỷ đồng. Điều cần làm đầu tiên không phải là mua công nghệ, mà là chuẩn bị dữ liệu.

Doanh nghiệp hãy bắt đầu từ việc số hóa hoạt động quản lý, chuẩn hóa dữ liệu khách hàng, dữ liệu hàng hóa và dữ liệu bán hàng. Khi dữ liệu được tổ chức tốt, doanh nghiệp có thể từng bước ứng dụng các công cụ AI vào những bài toán rất thiết thực như chăm sóc khách hàng, dự báo nhu cầu, quản lý tồn kho hay tối ưu chương trình khuyến mại. Những giải pháp này hoàn toàn có thể triển khai theo từng giai đoạn, phù hợp với khả năng tài chính của doanh nghiệp. 

Song song đó, doanh nghiệp cần đầu tư cho con người. Đội ngũ nhân sự phải được trang bị kỹ năng số và khả năng làm việc cùng AI. Công nghệ chỉ là công cụ, còn yếu tố quyết định thành công vẫn là tư duy quản trị và năng lực khai thác dữ liệu.

Tôi tin rằng các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam hoàn toàn có đủ bản lĩnh và khả năng để nắm bắt cơ hội từ cuộc cách mạng AI. Doanh nghiệp nào đi trước trong chuyển đổi số, biết khai thác dữ liệu và ứng dụng AI hiệu quả sẽ có lợi thế cạnh tranh rõ rệt, nâng cao năng suất, giảm chi phí và mang lại những trải nghiệm tốt hơn cho người tiêu dùng.

Thiên An - Trang Nguyễn