Dư nợ trái phiếu doanh nghiệp đáng báo động?

Bộ Tài chính cho biết, khối lượng đáo hạn trái phiếu doanh nghiệp năm 2024 có giảm so với năm 2023 nhưng vẫn ở mức cao. Trong đó, tập trung vào các ngành rủi ro thanh toán như bất động sản, năng lượng tái tạo. Thị trường bất động sản vẫn còn khó khăn, doanh nghiệp có dòng tiền yếu, tỷ lệ vay nợ cao và nguồn tiền mặt để trả nợ rất hạn chế, vì vậy cần được tiếp tục theo dõi chặt chẽ.

Nợ TPDN xấp xỉ 10% GDP nền kinh tế, hầu hết tổ chức tín dụng phát hành đều không có bảo đảm

Mới đây, Bộ Tài chính vừa có báo cáo gửi một số bộ, ngành về việc lấy ý kiến với báo cáo thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ năm 2023 và 2024. Theo đó, tính đến cuối năm 2023 cả nước có 432 doanh nghiệp đã phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, tổng dư nợ trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thời điểm cuối năm 2023 khoảng 1 triệu tỉ đồng, chiếm 9,9% quy mô GDP của nền kinh tế.

Dù thị trường trái phiếu có nhiều biến động nhưng trong năm 2023, có 88 doanh nghiệp đã phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, với khối lượng phát hành 296.800 tỉ đồng. Trong đó, các tổ chức tín dụng phát hành 167.000 tỉ đồng, chiếm 56,3% khối lượng phát hành; doanh nghiệp bất động sản phát hành 87.800 tỉ đồng, chiếm 29,6%; các doanh nghiệp lĩnh vực khác phát hành 42.000 tỉ đồng, chiếm 14,1%.

Hầu hết các tổ chức tín dụng phát hành trái phiếu để huy động vốn đều không có bảo đảm, trong khi có tới 97,7% trái phiếu của doanh nghiệp bất động sản phát hành có bảo đảm.

Tổng giá trị trái phiếu đáo hạn trong năm 2024 là 240,1 nghìn tỷ đồng, thấp hơn khối lượng đáo hạn năm 2023 là 261,6 nghìn tỷ đồng. Cụ thể, các tổ chức tín dụng có dư nợ trái phiếu tính đến thời điểm cuối năm 2023 lớn nhất với 357,2 nghìn tỷ đồng (chiếm 35,4% tổng dư nợ toàn thị trường) của 28 tổ chức tín dụng phát hành, chủ yếu do nhà đầu tư tổ chức nắm giữ (97,2%). Khối lượng trái phiếu đáo hạn năm 2024 là 53,2 nghìn tỷ đồng do 16 trái phiếu doanh nghiệp phát hành, trong đó nhà đầu tư cá nhân chỉ nắm giữ khoảng 1,2%.

Bộ Tài chính đánh giá trái phiếu do tổ chức tín dụng phát hành về cơ bản rủi ro rất thấp, vì việc phát hành tuân thủ theo tỷ lệ an toàn vốn trong hoạt động ngân hàng do Ngân hành Nhà nước giám sát; và các tổ chức tín dụng có trái phiếu đến hạn đều hoạt động có lãi; đồng thời hầu hết trái phiếu là do nhà đầu tư tổ chức nắm giữ.

Đối với trái phiếu của các doanh nghiệp bất động sản, dư nợ trái phiếu là 351,4 nghìn tỷ đồng (chiếm 34,8% tổng dư nợ) do 182 doanh nghiệp bất động sản phát hành, trong đó nhà đầu tư tổ chức nắm giữ 58,6%, nhà đầu tư cá nhân nắm giữ 41,4%. Trong số này, trái phiếu có bảo đảm khoảng 285,2 nghìn tỷ đồng (81,2%), trái phiếu không có bảo đảm khoảng 66,2 nghìn tỷ đồng (18,8%); trong số trái phiếu không có bảo đảm thì nhà đầu tư cá nhân nắm giữ khoảng 74,7%.

Khối lượng trái phiếu doanh nghiệp bất động sản đáo hạn trong năm 2024 là 99,6 nghìn tỷ đồng do 92 tổ chức phát hành. Trong đó, trái phiếu có bảo đảm khoảng 91,8 nghìn tỷ đồng (92,2%), trái phiếu không có bảo đảm khoảng 7,7 nghìn tỷ đồng (7,8%).

Bộ Tài chính dự kiến có khoảng 35,8 nghìn tỷ đồng (chiếm 35,9% khối lượng trái phiếu đáo hạn của các doanh nghiệp bất động sản) có khó khăn trong thanh toán nợ trái phiếu doanh nghiệp. Trong số đó, có 3 doanh nghiệp rất khó khăn trong việc trả nợ trái phiếu (âm vốn chủ sở hữu) với khối lượng 4,6 nghìn tỷ đồng trái phiếu, bao gồm: Công ty cổ phần Du lịch và Đầu tư Xây dựng Châu Á; Công ty cổ phần Phát triển Bất động sản Nhật Quang; Công ty cổ phần Đầu tư Smart Dragon.

Có 18 doanh nghiệp được Bộ Tài chính xếp vào nhóm có khả năng gặp khó khăn trả nợ (kết quả kinh doanh thua lỗ và hệ số nợ/vốn chủ sở hữu từ 3 lần trở lên), giá trị đến hạn trong năm nay là 31,2 nghìn tỷ đồng. Bao gồm các doanh nghiệp như Công ty cổ phần Đầu tư Golden Hill; Công ty cổ phần Đầu tư Kinh doanh và Phát triển đô thị Ngôi sao Phương Nam; Công ty TNHH Bất động sản Lan Việt; Công ty cổ phần Đầu tư và Kinh doanh An Nam…

Công ty TNHH Phát triển bất động sản An Khang; Công ty cổ phần Đầu tư và Du lịch Vạn Hương; Công ty cổ phần Fuji Nutri Food; Công ty TNHH Đầu tư Phú Thịnh Phát; Công ty TNHH Mặt trời Phú Quốc; Công ty cổ phần Phú Thọ Land; Công ty TNHH Thành phố AQUA…

Bộ Tài chính nhận định thị trường bất động sản vẫn còn khó khăn, doanh nghiệp bất động sản có dòng tiền yếu, tỷ lệ vay nợ cao và nguồn tiền mặt để trả nợ rất hạn chế, tiềm ẩn nhiều rủi ro, vì vậy các doanh nghiệp bất động sản cần được tiếp tục theo dõi chặt chẽ về khả băng thanh toán nợ trái phiếu.

Ngoài ra, một số doanh nghiệp còn lại được Bộ Tài chính phân vào nhóm các doanh nghiệp còn lại. Trong số đó, một số doanh nghiệp có khối lượng trái phiếu đáo hạn lớn trong năm nay có thể kể đến như: Công ty TNHH Đầu tư và phát triển đô thị Hưng Yên; Tổng công ty Đầu tư và phát triển công nghiệp – CTCP; Công ty TNHH Đầu tư Big Gain; Công ty cổ phần Đại Phú Hòa…

Đối với nhóm doanh nghiệp còn lại, dư nợ trái phiếu khoảng 300 nghìn tỷ đồng (chiếm 29,8% tổng dư nợ) do 222 doanh nghiệp phát hành. Khối lượng đáo hạn trong năm 2024 là 87,3 nghìn tỷ đồng, do 102 tổ chức phát hành.

Các doanh nghiệp thuộc nhóm còn lại, có giá trị đáo hạn lớn như: Công ty cổ phần Tập đoàn Đầu tư An Đông; Công ty cổ phần Tập đoàn Sovico; Công ty cổ phần Hàng không VietJet; Công ty cổ phần Đầu tư Xây dựng Trung Nam; Công ty cổ phần Tập đoàn Đầu tư I.P.A; Công ty TNHH Masan Consummer Holding; Công ty cổ phần Dịch vụ Giải trí Hưng Thịnh Quy Nhơn….

Nhiều tín hiệu tích cực, đã qua thời đáng báo động?

Theo Bộ Tài chính, môi trường lãi suất nếu được duy trì ở mức thấp như hiện nay sẽ giúp giảm chi phí huy động vốn và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư mở rộng kinh doanh, khả năn trả nợ cũng kỳ vọng được cải thiện. Tuy nhiên, việc phục hồi sản xuất và đảm bảo nghĩa vụ trả nợ phụ thuộc vào từng ngành, lĩnh vực và tình hình kinh tế trong và ngoài nước.

Khối lượng đáo hạn trái phiếu doanh nghiệp năm 2024 có giảm so với năm 2023 nhưng vẫn ở mức cao; trong đó, tập trung vào các ngành rủi ro thanh toán như bất động sản, năng lượng tái tạo. Bên cạnh đó, thị trường bất động sản có dấu hiệu dần hồi phục nhưng dự báo vẫn chưa hết khó khăn; mặt bằng lãi suất giảm tiềm ẩn khả năng các nhà đầu tư cá nhân với kiến thức tài chính tiếp tục chuyển từ kênh gửi tiết kiệm sang mua trái phiếu doanh nghiệp.

Do đó, Bộ Tài chính dự kiến thị trường trái phiếu doanh nghiệp sẽ có những thuận lợi hơn so với 2023, nhưng nhu cầu nhu động vốn từ phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ còn phụ thuộc vào khả năng cân đối vốn và nhu cầu mở rộng sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, khả năng huy động vốn từ các kênh khác như tín dụng ngân hàng, chào bán trên thị trường chứng khoán hoặc phát hành trái phiếu doanh nghiệp ra công chúng và diễn biến kinh tế vĩ mô trong và ngoài nước.

Thời gian qua, Bộ Tài chính đã tăng cường công tác quản lý, giám sát thị trường.Cụ thể, trong năm 2023 bộ đã triển khai các đoàn thanh tra, kiểm tra các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên thị trường, trong đó có 5 doanh nghiệp kiểm toán, 4 doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ thẩm định giá, 7 công ty chứng khoán, 5 công ty đại chúng và làm việc với 23 doanh nghiệp có trái phiếu đáo hạn.

Bộ Tài chính cũng chia sẻ thông tin với Bộ Công an, các bộ liên quan để triển khai các giải pháp như cấm xuất cảnh với chủ doanh nghiệp chậm trả lãi, gốc trái phiếu.

Về triển vọng thị trường trái phiếu doanh nghiệp năm 2024, theo đánh giá của tổ chức xếp hạng tín nhiệm VIS Rating vào tháng 2/2024, giá trị trái phiếu có rủi ro cao (chậm trả gốc, lãi) thấp hơn đáng kể so với năm 2023 do dòng tiền từ hoạt động kinh doanh cải thiện và khả năng tiếp cận các nguồn tài chính mới tăng lên nhờ vào các chính sách hỗ trợ và môi trường lãi suất thấp.

Trong khi đó, nhiều chuyên gia cho rằng, sau thời gian dài chững lại vì nhiều bê bối, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã bắt đầu có những dấu hiệu khởi sắc trở lại. Ông Trần Lê Minh, Tổng giám đốc của VIS Rating nhận định, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang bước vào giai đoạn phát triển mới, ổn định và minh bạch hơn.

“Xu hướng không đáp ứng được các nghĩa vụ thanh toán đối với trái phiếu doanh nghiệp đang giảm dần, các doanh nghiệp chậm trả đang tương đối tích cực trong việc tìm các phương án đàm phán với nhà đầu tư, góp phần nâng cao niềm tin của nhà đầu tư và thị trường”, ông nói.

Bên cạnh đó, theo CEO của VIS Rating, việc phát hành trái phiếu doanh nghiệp ra công chúng có xu hướng ngày càng phổ biến hơn. Sự tham gia của các tổ chức cung cấp dịch vụ bảo lãnh thanh toán cho các trái phiếu sẽ hỗ trợ việc phát hành trái phiếu mới.

Hồng Quang