Theo thông kê của WiChart, tỷ lệ bao phủ nợ xấu của các ngân hàng niên yết đã giảm từ 123% vào cuối năm 2022 xuống còn 94% vào cuối quý 3/2023. Nếu chất lượng tài sản vẫn tiếp tục xấu đi áp lực dự phòng chắc chắn sẽ tăng lên trong các quý tiếp theo.
Nợ xấu tại 28 ngân hàng niêm yết trên sàn chứng khoán tại ngày 30/9/2023 tăng vọt 49,5%
Theo thống kê của CTCP Chứng khoán VNDirect, tổng nợ xấu tại 28 ngân hàng niêm yết trên sàn chứng khoán tại ngày 30/9/2023 tăng vọt 49,5% so với số đầu năm lên 201.849 tỷ đồng. Đáng chú ý, nợ xấu tại tất cả các ngân hàng đều tăng. Trong đó, có đến 9/28 nhà băng có tỷ lệ nợ xấu/tổng dư nợ vượt mức 3%; 19 ngân hàng có nợ xấu ghi nhận tăng trưởng hai chữ số; 6 ngân hàng ghi nhận nợ xấu ba chữ số so với thời điểm cuối năm trước.
Trong khi nợ xấu ở nhóm các ngân hàng thương mại có vốn nhà nước và các ngân hàng thương mại chuyên cho vay bán lẻ bắt đầu duy trì ổn định, thì nợ xấu tại các ngân hàng thương mại tư nhân cho vay doanh nghiệp tăng mạnh.
Đối với nhóm ngân hàng thương mại tư nhân chuyên cho vay bán lẻ, sau khi nợ xấu tăng nhanh trong 2 quý đầu năm 2023 thì đã bắt đầu được kiểm soát trong quý 3. Một điểm cần lưu ý là nhóm các ngân hàng tư nhân chuyên cho vay doanh nghiệp cũng là những ngân hàng có mức tăng trưởng tín dụng cao kể từ đầu năm đến nay và một tỷ trọng lớn dư nợ được đổ vào các doanh nghiệp lĩnh vực kinh doanh bất động sản.
Nhóm các ngân hàng thương mại còn lại có nợ xấu tăng nhanh trong 2 quý đầu năm, nhưng bắt đầu ổn định và giảm nhẹ trong quý 3 vừa qua, do nhiều ngân hàng đã xuất toán ra khỏi ngoại bảng một số khoản nợ xấu (bán nợ).
Theo đánh giá của các chuyên gia phân tích, nợ xấu của ngân hàng tăng lên do nền kinh tế không thuận lợi. Ngoài ra, tình trạng trì trệ của thị trường bất động sản hiện nay có thể dẫn tới tình trạng hình thành nợ xấu trong các khoản cho vay mua nhà.
Chứng khoán KB (KBSV) dự báo tỷ lệ nợ xấu sẽ đạt đỉnh trong quý 3 và dần cải thiện trong khi đó Chứng khoán Vietcap cho rằng nợ xấu ngân hàng sẽ đạt đỉnh trong vòng từ một đến hai quý tới.
Các nhà phân tích Vietcap chỉ ra rằng những ngân hàng tập trung vào mảng bán lẻ ghi nhận sự suy giảm trong chất lượng tài sản cao nhất. Những nhà băng như VPBank, VIB, HDBank hay TPBank có số liệu nợ xấu cao do sở hữu danh mục cho vay bán lẻ như cho vay mua nhà, mua ô tô và thẻ tín dụng chiếm tỷ trọng lớn.
Ngoài ra, Vietcap nhận định rằng mức nợ xấu cao tại VPBank và HDBank một phần đến từ chất lượng tài sản của các công ty tài chính tiêu dùng bị ảnh hưởng do suy thoái kinh tế, nhất là đến những khách hàng có thu nhập thấp và trung bình. Đây là nhóm khách hàng dễ gặp khó khăn về mặt tài chính.
Ngoài ra, mặc dù FE Credit đã trong quá trình tái cơ cấu và bắt đầu có lãi nhẹ trong quý III, nhưng Vietcap cho biết tỷ lệ nợ xấu của công ty này vẫn đang duy trì ở mức cao.
Tỷ lệ bao phủ nợ xấu sụt giảm
Theo dữ liệu từ WiChart, số dư dự phòng rủi ro vào cuối quý 3/2023 của các ngân hàng niên yết ở mức 196.550 tỷ đồng, tăng 16,6% so với đầu năm. Trong khi đó, số dư nợ xấu lại tăng 52,7%, lên gần 210.000 tỷ đồng.
Điều đó dẫn đến tỷ lệ bao phủ nợ xấu của những ngân hàng trên đã giảm từ 123% vào cuối năm 2022 xuống còn 94% vào cuối quý 3/2023. Vào quý 1/2022, tỷ lệ bao phủ nợ xấu từng đạt đỉnh là 148%.
Các ngân hàng không bắt buộc phải trích lập toàn bộ 100% nợ xấu. Nhờ Thông tư 02 được ban hành vào đầu năm 2023, áp lực từ trích lập dự phòng lên lợi nhuận của ngành ngân hàng được giảm bớt đôi chút. Theo thông tư, các ngân hàng được trích lập dần chi phí dự phòng trong thời hạn hai năm thay vì trích lập toàn bộ. Tuy nhiên, nếu chất lượng tài sản vẫn tiếp tục xấu đi áp lực dự phòng chắc chắn sẽ tăng lên trong các quý tiếp theo.
Về vấn đề nợ xấu tăng nhưng tỷ lệ bao phủ nợ xấu lại có xu hướng giảm có đáng ngại và rủi ro cho toàn hệ thống, TS Nguyễn Hữu Huân, Trưởng Bộ môn Tài chính - Trường đại học Kinh tế TP.HCM cho rằng, rủi ro là khó tránh nếu nợ xấu tăng, tỷ lệ bao phủ dự phòng giảm. Tuy nhiên, hiện nay, Ngân hàng cũng dần cạn “của để dành” để trích lập thêm dự phòng rủi ro và chi phí hoạt động trong năm nay lại khá cao nên buộc lòng trích giảm dự phòng.
Cũng theo nhận định của TS Huân, lợi nhuận ngân hàng năm nay sẽ giảm so với năm 2022 nhưng không nhiều, bởi lợi nhuận của ngân hàng phụ thuộc vào thu nhập từ lãi và phi tín dụng, nhưng tín dụng của toàn ngành đến cuối tháng 10/2023 mới tăng hơn 7% (theo số liệu NHNN đưa ra), trong khi nguồn thu phí tín dụng khó tăng.
Chi phí dự phòng có thể sẽ tiếp tục bào mòn lợi nhuận của các ngân hàng
Trong quý 3, dù nợ xấu tiếp tục gia tăng, nhiều ngân hàng lại lựa chọn giải pháp giảm chi phí dự phòng rủi ro tín dụng để duy trì lợi nhuận. Tuy nhiên, theo các chuyên gia việc cắt giảm chi phí dự phòng để bù lại phần giảm thu nhập từ các mảng hoạt động kinh doanh chính sẽ không duy trì được lâu dài và sẽ tới lúc phải "bung ra".
Nguồn thu từ lãi và ngoài lãi giảm, trong khi đó, ngân hàng ngày càng phải bỏ ra nhiều chi phí để dự phòng rủi ro tín dụng trong bối cảnh nợ xấu tăng lên. Những khoản chi phí này sẽ "ăn mòn" trực tiếp vào lợi nhuận của các ngân hàng.
Trong cuộc điều tra xu hướng kinh doanh quý 4/2023 do Ngân hàng Nhà nước thực hiện, các tổ chức tín dụng đều giảm mức độ kỳ vọng về kết quả kinh doanh và lợi nhuận trong thời gian tới. Cụ thể, 66,7 - 72,1% tổ chức tín dụng cho rằng, tình hình kinh doanh sẽ cải thiện trong quý 4 và cả năm 2023 (thấp hơn tỷ lệ của kỳ trước); 82,6% tổ chức tín dụng dự báo lợi nhuận trước thuế năm 2023 tăng trưởng dương so với năm 2022; 13,8% tổ chức tín dụng lo ngại lợi nhuận tăng trưởng âm; 3,7% TCTD ước tính lợi nhuận không thay đổi.
Ông Trần Ngọc Báu, CEO WiGroup cho rằng, các ngân hàng đang rơi vào chu kỳ tăng trưởng âm, phải "gồng mình" để duy trì lợi nhuận. Theo ông Báu, lợi nhuận ngành ngân hàng có thể giảm mạnh trong quý 4/2023 vì thu nhập không thể tăng trưởng, trong khi chi phí tăng cao, nhưng có thể kỳ vọng, ngành ngân hàng sẽ tăng trưởng trở lại vào khoảng quý 2/2024.
Trung Anh