Ủy ban Kinh tế Á - Âu (EEC) đề xuất áp dụng thuế tự vệ đặc biệt 25,2% đối với tôn thiếc nhập khẩu trong thời hạn 3 năm. Theo kết quả điều tra sơ bộ, Việt Nam không thuộc diện được loại trừ khỏi biện pháp này và các bên liên quan có thời hạn đến ngày 14/9/2026 để gửi ý kiến.
Nhập khẩu tăng, EAEU xác định ngành sản xuất chịu thiệt hại
Ngày 31/8/2026, Cục Bảo vệ thị trường nội địa thuộc Ủy ban Kinh tế Á - Âu (EEC) ban hành Thông báo số 2026/509/SG13 về việc công bố Báo cáo kết quả điều tra sơ bộ trong vụ việc điều tra tự vệ đối với tôn thiếc nhập khẩu vào lãnh thổ Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU).
Sản phẩm bị điều tra là thép cán phẳng từ sắt hoặc thép không hợp kim, có chiều rộng từ 600 mm trở lên, độ dày dưới 0,5 mm, được mạ hoặc phủ bằng lớp kim loại có hàm lượng thiếc từ 97% trọng lượng trở lên. Sản phẩm này được gọi là “tinplate”, “white tinplate” hoặc “white tin” và được phân loại theo mã HS EAEU 7210 12 200 0.
Cuộc điều tra được EEC khởi xướng ngày 4/3/2026 trên cơ sở đơn yêu cầu tiến hành điều tra tự vệ đặc biệt của Công ty TNHH Metaloprokatnaya Kompaniya, với sự ủng hộ của Công ty cổ phần Magnitogorsk Iron and Steel Works (MMK).
EEC xác định năm 2025, từ ngày 1/1 đến ngày 31/12, là giai đoạn điều tra để đánh giá tình trạng gia tăng nhập khẩu và thiệt hại nghiêm trọng. Đồng thời, cơ quan này sử dụng giai đoạn từ ngày 1/1/2023 đến ngày 31/12/2025 để phân tích xu hướng của ngành sản xuất và diễn biến thị trường. Riêng năm 2025, các chỉ tiêu còn được xem xét theo từng quý, đặc biệt là quý III và quý IV.
Theo Báo cáo kết quả điều tra sơ bộ, EEC cho rằng có sự gia tăng nhập khẩu tôn thiếc vào EAEU và ngành sản xuất của liên minh chịu thiệt hại nghiêm trọng do sự gia tăng này.
Trong quá trình điều tra, chính phủ của một số quốc gia xuất khẩu lập luận rằng không tồn tại mối quan hệ nhân quả giữa hàng hóa nhập khẩu từ các nước này và thiệt hại của ngành sản xuất EAEU, đồng thời đề nghị EEC đánh giá đầy đủ những yếu tố khác không liên quan đến nhập khẩu.
Tuy nhiên, trong báo cáo sơ bộ, EEC cho rằng sự gia tăng nhập khẩu có quan hệ nhân quả với sự suy giảm của một số chỉ tiêu của ngành sản xuất EAEU, trong đó có sản lượng, doanh số, giá, lợi nhuận và khả năng sinh lời. Theo cơ quan điều tra, các chỉ tiêu này có xu hướng xấu đi rõ rệt trong năm 2025 và đặc biệt trong quý III, quý IV/2025.
Nguồn cung sản phẩm bị điều tra vào EAEU hiện tập trung rất lớn ở Trung Quốc. Theo số liệu được EEC sử dụng, Trung Quốc chiếm khoảng 88 - 100% tổng lượng nhập khẩu trong năm 2023, 92 - 100% năm 2024 và 93 - 100% năm 2025. Riêng quý IV/2025, tỷ trọng này đạt khoảng 95 - 100%.
Theo EEC, hai nhóm yếu tố chính được xem xét gồm dư thừa công suất sản xuất thép trên toàn cầu và sự gia tăng các biện pháp hạn chế thương mại đối với thép và tôn thiếc tại các thị trường thứ ba. EEC dẫn số liệu của OECD cho biết công suất dư thừa của ngành thép toàn cầu trong năm 2025 đạt khoảng 640,3 triệu tấn, tăng hơn 105 triệu tấn so với năm 2023. Con số này được dự báo tiếp tục tăng lên khoảng 744,7 triệu tấn vào năm 2028.
Theo lập luận của EEC, mức gia tăng công suất dư thừa đáng kể so với thời điểm các nước EAEU đàm phán cam kết WTO là một hoàn cảnh không thể dự đoán hợp lý tại thời điểm đưa ra các cam kết thuế quan. Bên cạnh đó, EEC phân tích các biện pháp phòng vệ thương mại và những rào cản thương mại mà một số nước thứ ba áp dụng đối với thép và tôn thiếc, trong đó tập trung vào các biện pháp của Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu.
Theo báo cáo, những biện pháp này góp phần làm thay đổi dòng thương mại toàn cầu của tôn thiếc và tạo áp lực chuyển hướng nguồn cung sang thị trường EAEU.
Trên cơ sở đánh giá tình trạng nhập khẩu, diễn biến của ngành sản xuất và các yếu tố liên quan, EEC trong báo cáo sơ bộ đề xuất áp dụng biện pháp tự vệ đặc biệt dưới hình thức thuế tự vệ đặc biệt ở mức 25,2% trong thời hạn 3 năm. Mức thuế này được đề xuất giảm 1 điểm phần trăm sau mỗi năm.
Nếu được áp dụng, đây sẽ là khoản thuế bổ sung đáng kể so với mức thuế nhập khẩu thông thường 5% đang được áp dụng đối với sản phẩm thuộc phạm vi điều tra.
Việt Nam không thuộc diện được loại trừ
Theo Báo cáo của EEC, cơ chế loại trừ chỉ áp dụng đối với các nước nằm trong danh sách sử dụng Hệ thống ưu đãi thuế quan thống nhất của EAEU và đồng thời đáp ứng điều kiện về thị phần nhập khẩu không lớn hơn 3%; tổng thị phần của các nước thuộc diện này không lớn hơn 9%, theo Khoản 9 Nghị định thư về việc áp dụng các biện pháp tự vệ, chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với hàng hóa nhập khẩu từ các nước thứ ba của EAEU. Như vậy, ngoài điều kiện về thị phần, nước đang phát triển hoặc kém phát triển còn phải thuộc danh sách được hưởng Hệ thống ưu đãi thuế quan của EAEU.
Theo cách xác định trong báo cáo sơ bộ, Việt Nam không nằm trong danh sách được loại trừ khỏi biện pháp tự vệ. Một số quốc gia khác cũng không được loại trừ gồm Ấn Độ, Malaysia, Mexico và Thổ Nhĩ Kỳ. Điều này đồng nghĩa các doanh nghiệp xuất khẩu tôn thiếc Việt Nam thuộc phạm vi vụ việc cần theo dõi chặt chẽ quá trình điều tra và các bước xử lý tiếp theo của EEC.
Theo Thông báo số 2026/509/SG13, các bên tham gia điều tra có thể gửi ý kiến bình luận đối với Báo cáo kết quả điều tra sơ bộ chậm nhất ngày 14/9/2026. Bản không mật của dự thảo báo cáo và các thông tin liên quan đến vụ việc được EEC công bố trên trang thông tin điện tử chính thức của cơ quan này.
Các ý kiến và thông tin liên quan phải được lập bằng văn bản bằng tiếng Nga, đồng thời kèm theo bản mật và bản công khai. Hồ sơ cần ghi rõ số vụ việc SG-13 và tên hàng hóa tôn thiếc.
Theo hướng dẫn được cung cấp, hồ sơ có thể gửi qua đường bưu chính tới Cục Bảo vệ thị trường nội địa, Ủy ban Kinh tế Á - Âu tại Moscow; hoặc nộp trực tiếp, qua người chuyển phát tại địa điểm tiếp nhận được EEC công bố.
Thông báo khởi xướng không nêu thư điện tử là kênh nộp ý kiến chính thức. Doanh nghiệp có thể liên hệ địa chỉ [email protected] để hỏi thủ tục hoặc xác nhận việc tiếp nhận hồ sơ, nhưng không nên chỉ gửi ý kiến qua thư điện tử.
Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) khuyến nghị các doanh nghiệp Việt Nam sản xuất, xuất khẩu tôn thiếc sang thị trường EAEU nghiên cứu Báo cáo kết quả điều tra sơ bộ và gửi bình luận kịp thời tới EEC nếu cần thiết. Đồng thời, doanh nghiệp được khuyến nghị tiếp tục theo dõi các diễn biến mới của vụ việc và phối hợp với Cục Phòng vệ thương mại trong quá trình xử lý.
Việc EEC mới công bố Báo cáo kết quả điều tra sơ bộ đồng nghĩa quá trình xem xét vụ việc vẫn còn các bước tiếp theo. Vì vậy, ý kiến của các bên liên quan trong thời hạn quy định sẽ là một phần của quá trình xử lý trước khi cơ quan có thẩm quyền của EAEU đưa ra quyết định cuối cùng về biện pháp tự vệ.
Trung Anh