Danh sách các mặt hàng xuất khẩu có rủi ro bị điều tra phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp của Cục Phòng vệ thương mại vừa công bố cho thấy, phạm vi cần theo dõi trải rộng từ gỗ, thép, kim loại đến vật liệu, sản phẩm công nghiệp chế tạo, hóa chất và xơ sợi.
Phạm vi cần theo dõi trải rộng
Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) vừa công bố danh sách 50 mặt hàng xuất khẩu có rủi ro bị điều tra phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp. Cảnh báo được đưa ra trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu gia tăng sử dụng biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp và kiểm soát xuất xứ hàng hóa, tạo thêm sức ép đối với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.
Tại thị trường Hoa Kỳ, hàng loạt sản phẩm gỗ và chế biến từ gỗ của Việt Nam đang nằm trong tầm ngắm. Ghế bọc đệm có khung bằng gỗ đạt kim ngạch xuất khẩu 1,86 tỷ USD trong 7 tháng đầu năm 2026, chiếm tới 61,6% tổng kim ngạch nhập khẩu mặt hàng này của Hoa Kỳ. Dù kim ngạch giảm nhẹ so với cùng kỳ, vị thế dẫn đầu của Việt Nam khiến mặt hàng này luôn đối mặt với rủi ro cao.
Tương tự, đồ nội thất phòng ngủ đạt 892,9 triệu USD, chiếm 56,7% thị phần nhập khẩu của Hoa Kỳ. Ngoài ra, các phương tiện di chuyển cá nhân tốc độ thấp ghi nhận mức tăng trưởng đột biến 373,8%, đạt 72,7 triệu USD và chiếm 72,2% tổng nhập khẩu của Hoa Kỳ, đặt ra yêu cầu theo dõi đặc biệt về rủi ro khởi xướng điều tra mới.
Liên minh Châu Âu (EU) cũng đẩy mạnh các biện pháp phòng vệ đối với các mặt hàng có tốc độ tăng trưởng nhanh. Ván ép gỗ cứng xuất khẩu sang EU tăng trưởng đột biến 710,7%, đạt 129,85 triệu USD và chiếm 26,7% thị phần EU.
Ảnh minh họa
Mặt hàng nến và các sản phẩm tương tự ghi nhận kim ngạch 106,64 triệu USD, tăng 421,3% và chiếm 51,7% tổng nhập khẩu của EU. Nhóm lốp cao su dùng cho xe buýt hoặc xe tải xuất khẩu sang EU đạt 241,96 triệu USD, chiếm 19,2% thị phần và đứng thứ hai tại thị trường này.
Không chỉ Hoa Kỳ và EU, nhiều thị trường khác cũng gia tăng giám sát hàng hóa Việt Nam. Tại Ấn Độ, khung nhôm dùng cho tấm pin năng lượng mặt trời đạt 187,4 triệu USD, tăng 132,1% so với cùng kỳ. Kính cường lực dùng cho thiết bị gia dụng đạt 130,3 triệu USD, tăng gấp 9,6 lần. Hạt nhựa PET xuất khẩu sang Ấn Độ ghi nhận 103,4 triệu USD, tăng 148,6% và chiếm 38,6% thị phần, đưa Việt Nam trở thành nhà cung cấp lớn nhất.
Các sản phẩm như nắp hộp kim loại dễ mở bằng thiếc lá, kính nổi trong suốt, lốp radial và hóa chất theophylline & caffeine cũng ghi nhận mức tăng trưởng cao và tỷ trọng thị phần đáng kể.
Thị trường Mexico chứng kiến sự bứt phá của nhiều mặt hàng Việt Nam nhưng đi kèm rủi ro lớn. Lốp xe bơm hơi có đường kính 13 - 22 inch đạt 195 triệu USD, tăng 89,9%. Xơ polyester tổng hợp dạng ngắn đạt 27,6 triệu USD, chiếm 39,3% thị phần Mexico. Gạch ốp lát đạt 15,7 triệu USD, tăng 81,1%. Các sản phẩm khác như bút chì, dứa ngâm nước đường, đinh thép và dây vi hàn đều có sự gia tăng nhanh chóng về kim ngạch và thị phần.
Tại Canada, nhôm thanh định hình đạt 61,1 triệu USD, tăng 19,4%. Ống đồng đạt 32,9 triệu USD, tăng 77,6% và chiếm 35,1% thị phần nhập khẩu, đưa Việt Nam lên vị trí dẫn đầu. Dây đai thép tăng gấp 3,4 lần, đạt 3,5 triệu USD, trong khi thép cọc cừ và thép hình rỗng dùng làm kết cấu đều ghi nhận mức tăng trưởng từ 36% đến 58%.
Tại Australia, nhôm thanh định hình đạt 42,1 triệu USD, tăng 134,9%. Các mặt hàng thanh thép định hình làm khung trần nhà, kệ thép chứa pallet và màng nhựa lót bê tông đòi hỏi phải theo dõi sát sao. Tương tự, Indonesia tiếp tục giám sát chặt chẽ thép cuộn, thép tấm cán nóng, thủy tinh nghiền và sợi filament tổng hợp.
Ở Thái Lan, xuất khẩu thép mạ hợp kim nhôm - kẽm của Việt Nam đạt 11,7 triệu USD, tăng 28,2%, chiếm 30% tổng kim ngạch nhập khẩu sản phẩm cùng loại.
Chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang chủ động quản trị rủi ro
Danh sách các mặt hàng xuất khẩu có rủi ro bị điều tra phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp của Cục Phòng vệ thương mại vừa công bố cho thấy, phạm vi cần theo dõi trải rộng từ gỗ, thép, kim loại đến vật liệu, sản phẩm công nghiệp chế tạo, hóa chất và xơ sợi. Điểm đáng chú ý là cảnh báo xuất hiện ở cả những mặt hàng tăng trưởng nhanh lẫn những mặt hàng đang giảm kim ngạch.
Để ứng phó và tránh nguy cơ bị điều tra, doanh nghiệp cần chuyển cảnh báo thành hoạt động quản trị cụ thể, kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu, minh bạch sản xuất và lưu giữ chứng từ đầy đủ. Đây là những việc doanh nghiệp cần tổ chức thường xuyên để có thể cung cấp thông tin khi được yêu cầu, tránh dồn việc rà soát vào thời điểm phát sinh điều tra.
Với doanh nghiệp sử dụng nhiều nguyên liệu, bán thành phẩm nhập khẩu, hồ sơ cần phản ánh rõ nguồn cung cùng các công đoạn sản xuất và hình thành sản phẩm tại Việt Nam. Các bộ phận mua hàng, sản xuất, kế toán và xuất nhập khẩu cần sử dụng dữ liệu có thể đối chiếu với nhau.
Bên cạnh nguồn gốc xuất xứ, cần minh bạch giá bán và chi phí sản xuất, do đó, kế toán và sản xuất cần tham gia cùng bộ phận xuất nhập khẩu trong việc xây dựng hồ sơ, thay vì chỉ tập trung vào chứng từ giao hàng nhằm đảm bảo tính đầy đủ, thống nhất.
Về thị trường, doanh nghiệp cần theo dõi từng sản phẩm tại từng điểm đến. Cùng một mặt hàng nhưng bối cảnh cạnh tranh, biện pháp đang áp dụng với các nước khác và diễn biến nhập khẩu có thể khác nhau. Việc phân tán đơn hàng chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm đánh giá rủi ro tại thị trường mới.
Trong bối cảnh các biện pháp phòng vệ thương mại ngày càng được sử dụng rộng rãi trên toàn cầu, Việt Nam cần chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang chủ động quản trị rủi ro. Việc này nhằm bảo vệ hợp lý năng lực sản xuất trong nước, hỗ trợ doanh nghiệp duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu, đồng thời tạo động lực cho tăng trưởng bền vững.
Anh Đào