Doanh thu bán lẻ đá quý, kim loại quý và sản phẩm tăng 28,1% trong tám tháng năm 2026, cao nhất trong các nhóm hàng chủ yếu. Tuy nhiên, khi giá vàng bình quân tăng tới 46,98%, sự bứt phá về doanh thu chưa đồng nghĩa người dân mua nhiều vàng hơn.
Doanh thu tăng 28,1%, lượng giao dịch có thể vẫn giảm
Tình hình thị trường trong nước tám tháng năm 2026 ghi nhận những con số tăng trưởng khá tích cực. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng theo giá hiện hành ước đạt 5.235,5 nghìn tỷ đồng, tăng 13,3% so với cùng kỳ năm trước. Nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng còn 7,6%.
Riêng doanh thu bán lẻ hàng hóa đạt 3.947,6 nghìn tỷ đồng, chiếm 75,4% tổng mức và tăng 12,8%. Trong các nhóm hàng chủ yếu, đá quý, kim loại quý và sản phẩm tăng tới 28,1%, bỏ xa lương thực, thực phẩm, hàng may mặc, đồ dùng gia đình và nhiều mặt hàng phục vụ sinh hoạt thường ngày.
Con số này dễ tạo cảm giác thị trường vàng đang hút một lượng tiền rất lớn và hoạt động mua bán tăng mạnh. Tuy nhiên, doanh thu bán lẻ được tính theo giá trị bằng tiền. Khi giá mỗi lượng vàng tăng, tổng doanh thu có thể tăng ngay cả khi lượng vàng thực tế bán ra không đổi, thậm chí giảm.
Dữ liệu giá cả cho thấy, bình quân tám tháng năm 2026, chỉ số giá vàng trong nước tăng 46,98% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, doanh thu bán lẻ nhóm đá quý, kim loại quý và sản phẩm chỉ tăng 28,1%. Mức tăng của doanh thu thấp hơn khá xa mức tăng của giá vàng.
Nếu tạm lấy chỉ số giá vàng làm căn cứ quy đổi, có thể hình dung sự khác biệt bằng một phép tính đơn giản. Doanh thu tăng 28,1% tương ứng chỉ số 128,1; giá tăng 46,98% tương ứng chỉ số 146,98. Lấy 128,1 chia cho 146,98, lượng giao dịch quy đổi chỉ còn khoảng 87,2% so với cùng kỳ, tức có thể giảm gần 12,8%.
Doanh thu bán lẻ đá quý, kim loại quý và sản phẩm tăng 28,1% trong tám tháng năm 2026, cao nhất trong các nhóm hàng chủ yếu.
Phép tính này chỉ mang tính tham khảo, không thể thay thế số liệu chính thức về khối lượng vàng tiêu thụ. Nhóm thống kê còn bao gồm đá quý, đồ trang sức và các sản phẩm kim loại quý khác; cơ cấu hàng bán, tuổi vàng, tiền công chế tác và loại hình giao dịch cũng thay đổi theo thời gian. Tuy vậy, khoảng cách gần 19 điểm phần trăm giữa tốc độ tăng giá và tăng doanh thu cho thấy giá bán cao là động lực quan trọng kéo giá trị doanh thu đi lên.
Có thể minh họa bằng một trường hợp giả định. Cùng một cửa hàng, cùng bán được 100 lượng vàng với giá bình quân 100 triệu đồng mỗi lượng, doanh thu đạt 10 tỷ đồng. Nếu năm sau giá tăng 47% lên 147 triệu đồng một lượng nhưng cửa hàng chỉ bán được 87 lượng, doanh thu vẫn đạt gần 12,8 tỷ đồng, tăng khoảng 28%. Nhìn vào doanh thu, cửa hàng có vẻ tăng trưởng mạnh; nhìn vào khối lượng, sức mua thực tế lại giảm.
Diễn biến trong tháng 8 càng củng cố sự thận trọng này. Chỉ số giá vàng trong nước giảm 0,65% so với tháng trước trong bối cảnh giao dịch có xu hướng chậm lại. Tuy nhiên, so với cùng kỳ năm 2025, giá vàng vẫn cao hơn 16,98%. Bình quân tám tháng, mức tăng lên tới 46,98%.
Như vậy, doanh thu bán lẻ kim loại quý tăng cao chưa đủ để kết luận người dân đang mua thêm gần 30% lượng vàng. Con số này trước hết phản ánh số tiền phải bỏ ra cho mỗi đơn vị vàng đã lớn hơn rất nhiều.
Ở phạm vi toàn cầu, hiện tượng giá trị tăng nhanh hơn khối lượng cũng xuất hiện rõ. Nửa đầu năm 2026, tổng nhu cầu vàng thế giới, bao gồm giao dịch phi tập trung, chỉ tăng khoảng 2% về khối lượng, đạt 2.522 tấn, nhưng giá trị đã lên mức kỷ lục 380 tỷ USD. Riêng quý II, khối lượng nhu cầu gần như không tăng so với cùng kỳ, trong khi giá vàng bình quân cao hơn 37%.
Điều này cho thấy mức tăng về tiền không nhất thiết đi cùng mức tăng tương ứng về lượng. Giá vàng càng cao, khoảng cách giữa doanh thu danh nghĩa và sức mua thực càng dễ bị nới rộng.
Một yếu tố khác cũng cần được tính đến là tốc độ quay vòng của vàng. Một lượng vàng có thể được người dân bán cho doanh nghiệp, sau đó được doanh nghiệp kiểm định, gia công hoặc đưa trở lại hệ thống để bán cho một khách hàng khác. Khi phát sinh một giao dịch bán lẻ mới cho người tiêu dùng, giá trị bán ra tiếp tục được ghi nhận.
Tuy nhiên, không nên hiểu rằng cứ mỗi lần vàng đổi chủ đều tự động được cộng toàn bộ vào doanh thu bán lẻ. Giao dịch người dân bán lại vàng cho cửa hàng không phải là doanh thu bán lẻ của cửa hàng. Chỉ khi doanh nghiệp bán sản phẩm cho người mua cuối cùng, giao dịch bán lẻ mới được hình thành. Dù vậy, trong một thị trường mua đi bán lại sôi động, cùng một khối lượng vàng vật chất có thể tạo ra nhiều lượt bán lẻ ở những thời điểm khác nhau.
Bởi thế, doanh thu cao còn có thể phản ánh vòng quay giao dịch nhanh hơn, chứ không nhất thiết cho thấy lượng vàng mới được đưa vào nắm giữ trong dân cư tăng tương ứng.
Dòng tiền ưu tiên tài sản phòng thủ
Sự nổi bật của nhóm kim loại quý càng đáng chú ý khi đặt cạnh các mặt hàng có giá trị lớn khác. Trong tháng 8/2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt 679,8 nghìn tỷ đồng, tăng 1,6% so với tháng trước và 14,9% so với cùng kỳ.
Hầu hết nhóm hàng vẫn tăng, nhưng tốc độ có sự phân hóa khá rõ. Lương thực, thực phẩm tăng 12,9% so với cùng kỳ; may mặc tăng 11,9%; đồ dùng, dụng cụ và thiết bị gia đình tăng 9,2%; phương tiện đi lại không gồm ô tô và phụ tùng tăng 4,3%.
Riêng doanh thu bán lẻ ô tô giảm 2,7% so với tháng trước và giảm 1,8% so với cùng kỳ. Đây là một trong số ít nhóm hàng đi ngược xu hướng tăng chung của thị trường.
Sự đối lập giữa vàng và ô tô gợi ra một chuyển động đáng quan tâm trong lựa chọn tài sản của người dân. Vàng được xem là công cụ cất giữ giá trị, có thể mua với quy mô linh hoạt và chuyển đổi thành tiền tương đối nhanh. Ô tô, nội thất hay thiết bị gia đình lại là những khoản chi tiêu lớn, giá trị suy giảm theo thời gian và thường kéo theo nhiều chi phí sử dụng.
Khi kỳ vọng giá vàng còn biến động theo hướng tăng, một bộ phận người có tiền nhàn rỗi có xu hướng ưu tiên tích trữ thay vì mua sắm các mặt hàng lâu bền. Người dự định đổi xe, sửa nhà hoặc thay thiết bị gia đình có thể trì hoãn quyết định để giữ tiền mặt, gửi tiết kiệm hoặc mua vàng.
Tuy nhiên, từ số liệu hiện có chưa thể khẳng định tiền mua ô tô, điện máy hay nội thất đã trực tiếp chuyển hết sang vàng. Doanh thu của từng nhóm còn chịu tác động từ chu kỳ sản phẩm, giá bán, lãi suất vay, chính sách thuế, lượng hàng tồn kho và tâm lý chờ khuyến mại. Điều có thể nhận thấy là dòng tiền tiêu dùng đang có sự phân hóa: nhóm gắn với tích trữ tài sản tăng mạnh về giá trị, trong khi một số hàng hóa lâu bền phục hồi chậm hơn.
Ngay cả trong nhóm vàng, sức mua cũng không đồng đều. Khi giá tăng cao, người mua có thể giảm trọng lượng mỗi lần xuống tiền, chuyển từ một lượng sang vài chỉ, hoặc ưu tiên vàng nhẫn thay vì vàng miếng. Ngược lại, những người đã mua từ vùng giá thấp có thể tranh thủ bán chốt lời. Cả hai chiều giao dịch đều làm thị trường sôi động, nhưng không phản ánh giống nhau về niềm tin và khả năng chi tiêu.
Đáng chú ý, chênh lệch mua – bán vàng trên thị trường vẫn phổ biến ở mức vài triệu đồng mỗi lượng. Khoảng cách này khiến người mua chịu một khoản lỗ ngay tại thời điểm giao dịch. Nếu chênh lệch là 3 triệu đồng một lượng, người mua 5 lượng phải chờ tổng giá trị tăng ít nhất 15 triệu đồng mới đạt điểm hòa vốn, chưa tính những thay đổi về mức niêm yết giữa các doanh nghiệp.
Khi giá vàng bình quân tăng tới 46,98%, sự bứt phá về doanh thu chưa đồng nghĩa người dân mua nhiều vàng hơn.
Do đó, tiền chảy vào vàng không hoàn toàn giống dòng tiền mua hàng hóa tiêu dùng. Mua thực phẩm, quần áo hay thiết bị gia đình nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng; còn mua vàng phần lớn là chuyển tiền sang một dạng tài sản khác. Việc gộp cả hai vào bức tranh bán lẻ chung là đúng về phương pháp thống kê, nhưng khi đánh giá sức mua của nền kinh tế cần phân tích sâu hơn về cơ cấu.
Tổng mức bán lẻ tám tháng tăng 13,3%, song sau khi loại trừ yếu tố giá chỉ tăng 7,6%. Khoảng cách 5,7 điểm phần trăm cho thấy biến động giá đóng góp đáng kể vào mức tăng danh nghĩa. Với riêng vàng, khoảng cách còn lớn hơn nhiều: giá bình quân tăng 46,98%, trong khi doanh thu nhóm đá quý và kim loại quý tăng 28,1%.
Bởi vậy, con số tăng trưởng cao của nhóm này đang góp phần làm sáng hơn bức tranh doanh thu bán lẻ, nhưng chưa chắc làm sức mua thực của người dân mạnh lên tương ứng. Thậm chí, phép quy đổi sơ bộ còn cho thấy khối lượng giao dịch có khả năng thấp hơn cùng kỳ.
Để đánh giá chính xác hơn sức khỏe thị trường, bên cạnh tổng doanh thu cần theo dõi lượng hàng bán ra, số đơn hàng, giá trị bình quân mỗi giao dịch và cơ cấu chi tiêu giữa hàng thiết yếu, hàng lâu bền với tài sản tích trữ. Nếu doanh thu tăng chủ yếu do giá, trong khi người dân giảm lượng mua hoặc trì hoãn các khoản chi lớn, sự phục hồi của tiêu dùng vẫn cần được nhìn nhận thận trọng.
Giá vàng tăng có thể làm doanh số bán lẻ đẹp hơn trên báo cáo. Nhưng phía sau con số ấy, câu hỏi quan trọng hơn không phải người dân đã chi thêm bao nhiêu tiền, mà là họ thực sự mua thêm được bao nhiêu hàng hóa và bao nhiêu tiền đang được đưa vào tiêu dùng, thay vì chuyển sang cất giữ dưới dạng vàng.
Quang Anh