Theo đại diện Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), ngoài những kết quả tích cực, xuất khẩu Việt Nam đang phải đối mặt với những thách thức mang tính cấu trúc và dài hạn. Trên bình diện quốc tế, kinh tế thế giới phục hồi chậm, xung đột địa chính trị, xu hướng phân mảnh thương mại và chủ nghĩa bảo hộ gia tăng đang làm thu hẹp dư địa tăng trưởng truyền thống.
Điểm sáng trong thương mại khu vực và toàn cầu
Tại Tọa đàm với chủ đề “Giải pháp tăng trưởng xuất khẩu cao và bền vững”diễn ra ngày 16/12, ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) khẳng định, giai đoạn 2020 - 2025 đánh dấu bước phát triển mạnh mẽ của hoạt động xuất nhập khẩu Việt Nam, qua đó khẳng định vai trò trụ cột của khu vực thương mại đối với nền kinh tế.
Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu bình quân đạt khoảng 10%/năm, đưa Việt Nam gia nhập nhóm 20 nền kinh tế có kim ngạch xuất khẩu lớn nhất thế giới từ năm 2023. Đặc biệt, Việt Nam đã duy trì xuất siêu liên tục trong 10 năm, góp phần quan trọng vào ổn định kinh tế vĩ mô, tạo nguồn ngoại tệ và củng cố dự trữ ngoại hối quốc gia.
Riêng 11 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu đạt 430,2 tỷ USD, tăng 16,1% so với cùng kỳ năm trước; cả năm 2025 dự kiến đạt trên 470 tỷ USD, tăng khoảng 16% so với năm 2024, tiếp tục khẳng định vị thế của Việt Nam là một nền kinh tế có độ mở cao và là điểm sáng trong thương mại khu vực và toàn cầu.
Bên cạnh những kết quả tích cực, Cục trưởng Nguyễn Anh Sơn nhấn mạnh, xuất khẩu Việt Nam đang phải đối mặt với những thách thức mang tính cấu trúc và dài hạn. Trên bình diện quốc tế, kinh tế thế giới phục hồi chậm, xung đột địa chính trị, xu hướng phân mảnh thương mại và chủ nghĩa bảo hộ gia tăng đang làm thu hẹp dư địa tăng trưởng truyền thống.
Tọa đàm với chủ đề “Giải pháp tăng trưởng xuất khẩu cao và bền vững”
Đáng chú ý, các tiêu chuẩn mới về phát triển bền vững, giảm phát thải, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm xã hội và “xanh hóa” chuỗi cung ứng ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc để tiếp cận các thị trường lớn, tạo áp lực không nhỏ đối với doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Ở góc độ nội tại, tăng trưởng xuất khẩu vẫn phụ thuộc nhiều vào khu vực doanh nghiệp FDI; doanh nghiệp trong nước chưa tham gia sâu vào các khâu có giá trị gia tăng cao của chuỗi giá trị toàn cầu; năng lực thiết kế, marketing quốc tế và xây dựng thương hiệu còn hạn chế; mức độ phụ thuộc vào nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu của nhiều ngành hàng vẫn ở mức cao.
Tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn
Đánh giá về thành tựu xuất nhập khẩu của Việt Nam, ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho biết, Quy mô xuất nhập khẩu tăng từ mức khiêm tốn 13,40 tỷ năm 1995 lên mức ngoạn mục 786,9 tỷ năm 2024, tức tăng khoảng 58,7 lần trong vòng 29 năm; ước năm 2025 có thể đạt khoảng 920 tỷ USD, đưa Việt Nam vào nhóm 15 nền kinh tế có quy mô thương mại lớn nhất thế giới.
Trong đó, xuất khẩu cũng lần lượt đạt nhiều cột mốc kỷ lục, năm 2008 xuất khẩu đạt trên 50 tỷ USD thì đến năm 2024 đạt hơn 400 tỷ USD, ước năm 2025 đạt trên 470 tỷ USD. Việc thực thi các Hiệp định thương mại tự do (FTA) mang lại hiệu quả tích cực, tạo ra mạng lưới thị trường chất lượng, đóng góp vào tốc độ tăng trưởng xuất cao qua từng năm. Quy mô mặt hàng và thị trường xuất khẩu có trị giá cao liên tục được mở rộng. Từ một nước nhập siêu, Việt Nam đã chuyển dần thành nước xuất siêu và năm 2025 là năm thứ 10 liên tiếp Việt Nam xuất siêu.
Để ứng phó với nhiều biến động và sự thay đổi xu hướng toàn cầu, ông Hải nhấn mạnh yêu cầu chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng theo chiều sâu, hiệu quả và bền vững, gắn với nâng cao giá trị gia tăng, hàm lượng công nghệ và tỷ lệ nội địa hóa.
Cụ thể, Việt Nam cần tập trung vào các giải pháp tạo động lực lực tăng trưởng mới. Phát triển các nền công nghiệp nền tảng mang tính cốt lõi, có giá trị bền vững, phát triển mặt hàng nông sản. Chủ động nguồn nguyên liệu bằng cách đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, làm chủ công nghệ để gia tăng giá trị nội địa.
Đồng thời, đa dạng hóa thị trường thông qua tích cực xúc tiến, tìm kiếm và ký kết thêm các FTA để tạo ra thị trường mới. Đẩy mạnh các phương thức thương mại mới như thương mại điện tử xuyên biên giới. Đổi mới công tác xúc tiến thương mại gắn với xây dựng thương hiệu. Gắn thương hiệu với truy xuất nguồn gốc (nông sản) và xuất xứ hàng hóa (công nghiệp), gắn với các tiêu chuẩn xanh và số hóa.
Cùng với đó, việc tối ưu hóa quy trình logistics để đưa hàng hóa đến người tiêu dùng với chi phí thấp nhất, thời gian nhanh nhất vô cùng quan trọng nhằm thúc đẩy việc các doanh nghiệp tiến thẳng ra thị trường nước ngoài.
Ở góc độ thương mại số, ông Trần Văn Trọng - Tổng Thư ký Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam cho rằng thương mại điện tử xuyên biên giới đang mở ra dư địa lớn cho xuất khẩu, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, song cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao năng lực số, logistics và tuân thủ quy định thị trường quốc tế.
Đề cập đến xu hướng thị trường toàn cầu, TS. Nguyễn Thị Thu Trang – Chuyên gia pháp luật và hội nhập kinh tế quốc tế, nguyên Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI) nhấn mạnh, việc đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững về môi trường, lao động, trách nhiệm xã hội và quản trị doanh nghiệp không còn là lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc đối với hàng hóa xuất khẩu.
Theo TS. Trang, chủ động thích ứng với các chuẩn mực bền vững sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm rủi ro thương mại và tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.
Các ý kiến chuyên gia cho rằng cần tiếp tục nâng cao hiệu quả tận dụng các Hiệp định thương mại tự do (FTA), nhất là các FTA thế hệ mới, thông qua tăng cường cung cấp thông tin thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng quy tắc xuất xứ và tiêu chuẩn kỹ thuật.
Bên cạnh đó, các giải pháp hỗ trợ từ phía Nhà nước như hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng logistics, thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cũng được xác định là những yếu tố then chốt để duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu cao và bền vững.
Anh Đào