Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) cảnh báo 7 nhóm hàng xuất khẩu của Việt Nam có nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp tại các thị trường nước ngoài. Trong đó, gỗ và sản phẩm gỗ, sắt thép và sản phẩm kim loại là những nhóm hàng cần đặc biệt lưu ý.
Theo Cục Phòng vệ thương mại, danh sách cảnh báo gồm 7 nhóm hàng: gỗ và sản phẩm gỗ; sắt thép và sản phẩm kim loại; vật liệu; sản phẩm công nghiệp chế tạo; hóa chất, nhựa và sản phẩm nhựa; xơ, sợi và hàng dệt; cùng một số mặt hàng khác.
Các thị trường có nguy cơ tiến hành điều tra phòng vệ thương mại đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam gồm Mỹ, Ấn Độ, Thái Lan, Canada, Australia và Liên minh châu Âu (EU). Việc nhận diện sớm các mặt hàng có rủi ro được xem là cơ sở để doanh nghiệp chủ động rà soát chuỗi cung ứng, kiểm soát xuất xứ và chuẩn bị hồ sơ phục vụ quá trình xác minh khi cần thiết.
Gỗ và sản phẩm gỗ đối mặt nguy cơ gia tăng tại Mỹ, EU
Trong nhóm gỗ và sản phẩm gỗ, các mặt hàng được cảnh báo gồm ghế bọc đệm có khung bằng gỗ, đồ nội thất phòng ngủ bằng gỗ xuất khẩu sang Mỹ, cùng thanh nẹp gỗ, sản phẩm gia công gỗ và ván ép gỗ cứng xuất khẩu sang EU.
Đối với ghế bọc đệm có khung bằng gỗ, dù Mỹ chưa áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại riêng đối với mặt hàng này, sản phẩm vẫn chịu tác động từ chính sách thuế nhập khẩu của nước này. Theo thông tin được công bố, từ ngày 14/10/2025, mặt hàng chịu mức thuế 25% theo Mục 232. Doanh nghiệp cần theo dõi sát các điều chỉnh chính sách, đồng thời lưu ý rằng thuế theo Mục 232 là biện pháp liên quan đến an ninh quốc gia, khác với thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp.
Nhóm sản phẩm gỗ xuất khẩu đối mặt nhiều rủi ro điều tra phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ...
Với tỷ trọng xuất khẩu đáng kể tại thị trường Mỹ, ghế bọc đệm có khung bằng gỗ vẫn có thể nằm trong diện theo dõi của cơ quan chức năng và ngành sản xuất sở tại, kể cả khi kim ngạch xuất khẩu giảm. Trong bối cảnh các cuộc điều tra phòng vệ thương mại thường tập trung vào giá nhập khẩu, xuất xứ và tác động đối với ngành sản xuất trong nước, doanh nghiệp cần kiểm soát chặt nguồn gốc nguyên liệu, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc, minh bạch giá bán và chi phí sản xuất, đồng thời lưu trữ đầy đủ hồ sơ giao dịch.
Đối với đồ nội thất phòng ngủ bằng gỗ, Mỹ đã áp dụng thuế chống bán phá giá đối với sản phẩm nhập khẩu từ Trung Quốc từ năm 2005. Trong 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu đồ nội thất phòng ngủ của Việt Nam sang Mỹ đạt 892,9 triệu USD, giảm 21,1% so với mức 1,13 tỷ USD cùng kỳ năm 2025.
Mặc dù kim ngạch giảm, quy mô xuất khẩu lớn và vị thế cạnh tranh của hàng Việt Nam tại Mỹ vẫn khiến mặt hàng này cần được theo dõi. Khi sản phẩm của một quốc gia đã chịu biện pháp phòng vệ thương mại, cơ quan điều tra tại thị trường nhập khẩu có thể tăng cường giám sát các nguồn cung khác nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường về giá, sản lượng hoặc sự dịch chuyển thương mại. Tuy nhiên, việc một mặt hàng nằm trong danh sách cảnh báo không đồng nghĩa chắc chắn sẽ bị khởi xướng điều tra.
Tại EU, ván ép gỗ cứng cũng là mặt hàng tiềm ẩn rủi ro. Khu vực này đã áp dụng thuế chống bán phá giá đối với ván ép gỗ cứng có xuất xứ từ Trung Quốc. Trong bối cảnh sản phẩm tiếp tục chiếm tỷ trọng đáng kể trong nhập khẩu của EU, nguy cơ phát sinh các biện pháp điều tra đối với nguồn cung từ Việt Nam cần được theo dõi.
Để hạn chế rủi ro, doanh nghiệp ngành gỗ cần rà soát toàn bộ chuỗi cung ứng, xác định rõ nguồn gốc gỗ và nguyên liệu đầu vào, kiểm soát công đoạn gia công, đồng thời bảo đảm hồ sơ thể hiện đầy đủ quá trình sản xuất tại Việt Nam. Đây là những yếu tố quan trọng nhằm chứng minh xuất xứ thực chất, tránh nguy cơ bị nghi ngờ gian lận xuất xứ hoặc chuyển tải bất hợp pháp.
Thép và sản phẩm kim loại nằm trong diện cảnh báo tại nhiều thị trường
Bên cạnh gỗ, sắt thép và sản phẩm kim loại là nhóm hàng có nhiều mặt hàng nằm trong danh sách cảnh báo. Các sản phẩm đáng chú ý gồm thép cuộn và thép tấm cán nóng xuất khẩu sang Indonesia; cáp thép dự ứng lực xuất khẩu sang Mỹ; nắp hộp kim loại dễ mở bằng thiếc lá, bao gồm thiếc lá mạ điện phân, xuất khẩu sang Ấn Độ; thép mạ hợp kim nhôm - kẽm xuất khẩu sang Thái Lan; vỏ bình gas xuất khẩu sang Mỹ; thép cọc cừ xuất khẩu sang Canada và mặt bích bằng thép không gỉ xuất khẩu sang Mỹ.
Tại Indonesia, thép cuộn và thép tấm cán nóng là những mặt hàng cần được theo dõi sát. Nước này đã áp dụng thuế chống bán phá giá đối với sản phẩm nhập khẩu từ Trung Quốc, Ấn Độ, Nga, Kazakhstan, Belarus, Đài Loan (Trung Quốc) và Thái Lan, với biện pháp được gia hạn từ tháng 1/2025 đến năm 2030. Trong năm 2025, Indonesia cũng tiến hành điều tra chống bán phá giá mới đối với thép cuộn và thép tấm cán nóng nhập khẩu từ Trung Quốc.
Những diễn biến này cho thấy thị trường thép Indonesia đang tăng cường sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại để bảo vệ ngành sản xuất trong nước. Với doanh nghiệp Việt Nam, việc mở rộng xuất khẩu sang thị trường này cần đi kèm với đánh giá kỹ xu hướng nhập khẩu, diễn biến giá và khả năng cạnh tranh của sản phẩm.
Tại Mỹ, cáp thép dự ứng lực cũng thuộc nhóm mặt hàng cần chú ý. Mỹ đã áp dụng thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với dây thép dự ứng lực dùng cho bê tông nhập khẩu từ Trung Quốc, đồng thời áp dụng thuế chống bán phá giá đối với sản phẩm từ nhiều nước và vùng lãnh thổ khác, trong đó có Malaysia, Indonesia, Đài Loan (Trung Quốc), Thổ Nhĩ Kỳ và Tây Ban Nha. Các biện pháp này được gia hạn vào tháng 5/2026.
Trong bối cảnh thị trường đã có nhiều biện pháp phòng vệ đối với sản phẩm cùng loại, doanh nghiệp Việt Nam cần chú trọng minh bạch chi phí sản xuất, giá xuất khẩu và nguồn nguyên liệu. Việc lưu giữ đầy đủ chứng từ mua hàng, hồ sơ sản xuất, hợp đồng và dữ liệu giao dịch sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn nếu bị yêu cầu cung cấp thông tin hoặc tham gia điều tra.
Đối với nắp hộp kim loại dễ mở bằng thiếc lá, Ấn Độ đã áp dụng thuế chống bán phá giá đối với sản phẩm nhập khẩu từ Trung Quốc. Đây cũng là yếu tố khiến mặt hàng xuất khẩu sang thị trường này cần được theo dõi, nhất là khi có sự thay đổi đáng kể về nguồn cung, giá bán hoặc thị phần.
Ngoài các sản phẩm trên, thép mạ hợp kim nhôm - kẽm xuất sang Thái Lan, vỏ bình gas xuất sang Mỹ, thép cọc cừ xuất sang Canada và mặt bích bằng thép không gỉ xuất sang Mỹ cũng nằm trong danh sách cảnh báo. Doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật quy định nhập khẩu của từng thị trường, tránh sử dụng chung một phương án ứng phó cho các quốc gia có hệ thống pháp luật và yêu cầu điều tra khác nhau.
Theo Bộ Công Thương, tính đến giữa tháng 9/2026, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã đối mặt với 327 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại từ 27 thị trường. Riêng 9 tháng đầu năm 2026 phát sinh 27 vụ việc mới, cao hơn tổng số vụ việc phát sinh trong cả năm 2025 là 4 vụ.
Số liệu này cho thấy nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại tiếp tục là thách thức đối với hoạt động xuất khẩu. Bên cạnh việc theo dõi danh sách cảnh báo, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống quản trị rủi ro, chủ động phối hợp với cơ quan quản lý và hiệp hội ngành hàng, đồng thời chuẩn bị dữ liệu về sản xuất, xuất khẩu, giá bán và nguồn gốc nguyên liệu.
Trong dài hạn, năng lực tuân thủ và minh bạch thông tin sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì thị trường xuất khẩu. Việc chủ động nhận diện rủi ro, kiểm soát xuất xứ và phối hợp kịp thời khi phát sinh vụ việc không chỉ giúp doanh nghiệp giảm nguy cơ chịu thuế bất lợi mà còn góp phần bảo vệ uy tín hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Nhật Hạ