Giải pháp nào để doanh nghiệp trở lại thị trường?

Trong tháng 1/2024, gần 44.000 doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh. Vậy làm sao để kéo trở lại thị trường là chủ đề đang được thảo luận trong giới chuyên gia kinh tế cũng như các hiệp hội doanh nghiệp ngay sau khi các số liệu thống kê tháng đầu tiên của năm 2024 được Tổng cục Thông kế công bố.

Doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường tăng mạnh

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, trong tháng 1/2024, cả nước có 43.900 doanh nghiệp đăng ký tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, tăng 25,5% so với cùng kỳ năm trước. Ngoài ra, có 7.798 doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, tăng 14%; có 2.165 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 6,2%.

Như vậy, tổng số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường trong tháng qua lên tới 53.900 doanh nghiệp, tăng 22,8% so với đầu năm.

Nguyên nhân khiến một lượng lớn doanh nghiệp rút khỏi thị trường theo các chuyên gia là do bối cảnh khó khăn của nền kinh tế, thị trường xuất khẩu  thu hẹp lại, sức cầu yếu. Ở trong nước, doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn khi tiêu dùng yếu ngay cả trong giai đoạn áp Tết. 

Một yếu tố kỹ thuật khác là thông thường tháng 1, giai đoạn trước Tết Nguyên đán luôn là tháng có tỷ lệ doanh nghiệp tạm dừng hoạt động cao để tránh phải chi trả các khoản thuế, phí của năm tiếp theo. Dù vậy, nguyên nhân chính vẫn là tình trạng khó khăn của nền kinh tế.

So với mọi năm, thông thường giai đoạn sát Tết Nguyên đán hoạt động tiêu dùng diễn ra sôi nổi nhưng năm nay thị trường có vẻ trầm lắng, nhiều doanh nghiệp chiết khấu cao để xả hàng tồn, thu hồi vốn vẫn kém khách. Thu nhập sụt giảm, nhiều doanh nghiệp cắt giảm lao động, triển vọng kinh doanh không rõ ràng là những nguyên nhân khiến người dân có xu hướng tiết kiệm, hạn chế chi tiêu, từ đó lại đẩy nhiều doanh nghiệp rơi vào tình trạng khó khăn, nhất là những doanh nghiệp nhỏ lẻ.

Đồng thời, nhiều doanh nghiệp phản ánh tình hình sản xuất kinh doanh không hiệu quả, giảm đơn hàng; thị trường có nhiều biến động nhưng cơ cấu tổ chức công ty không kịp thích ứng. Ngoài ra, doanh nghiệp còn gặp nhiều khó khăn, thiếu vốn, chi phí sản xuất đầu vào tăng cao.

Theo báo cáo tài chính quý IV/2023, số lượng nhân viên của Garmex Sài Gòn vào cuối năm chỉ còn 35 người, tức cắt giảm 1.947 lao động so với hồi đầu năm. Đợt cắt giảm này còn nặng nề hơn cả năm 2022, khi đó, doanh nghiệp này bớt 1.828 việc làm. Tình trạng này không chỉ diễn ra tại Garmex Sài Gòn mà còn ở nhiều doanh nghiệp sản xuất, gia công vốn thâm hụt lao động. Trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng cao, doanh thu sụt giảm thì cắt giảm phần lớn nhân sự hoặc  tạm dừng hoạt động được coi là giải pháp ngắn hạn được nhiều doanh nghiệp sử dụng.

Kết quả khảo sát Báo cáo Lương và triển vọng thị trường lao động năm 2024 do Navigos vừa phát hành, có đến 454/555 doanh nghiệp cho biết đang ảnh hưởng bởi các biến động thị trường trong năm 2023, chiếm hơn 82%. Đối với những doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi các biến động thị trường trong năm 2023, biện pháp ứng phó được lựa chọn nhiều nhất chính là cắt giảm nhân sự, với gần 69% bình chọn.

Hay với ngành bán lẻ, trong năm qua hệ thống Thế Giới Di Động và Điện Máy Xanh đã đóng tổng cộng 206 cửa hàng. Nếu so với thời điểm đạt đỉnh về số lượng nhân sự của Thế Giới Di Động vào cuối quý III/2022 (80.231 người) thì đến nay doanh nghiệp này đã cắt giảm gần 15.000 nhân sự.

Những doanh nghiệp lớn phải đóng hàng trăm cửa hàng thì những doanh nghiệp nhỏ cũng bị rơi vào tình trạng khó khăn, thu không đủ chi. Đó là chưa kể đến số hộ kinh doanh chưa đăng ký doanh nghiệp phải dừng hoạt động, trả mặt bằng.

Làm sao để kéo doanh nghiệp trở lại thị trường?

Vậy làm sao để kéo doanh nghiệp trở lại thị trường? Là câu hỏi rất nóng này đang được thảo luận trong giới chuyên gia kinh tế cũng như các hiệp hội doanh nghiệp ngay sau khi các số liệu thống kê tháng đầu tiên của năm 2024 được Tổng cục Thống kế công bố. Nhưng với các bộ, ngành, chính quyền địa phương, việc đưa doanh nghiệp trở lại, thúc đẩy các kế hoạch kinh doanh... không phải là câu hỏi để bàn, mà là nhiệm vụ phải thực thi.

Năm nay, với mục tiêu được giao ngay từ đầu năm, số doanh nghiệp gia nhập thị trường (thành lập mới và quay trở lại hoạt động) trong năm 2024 tăng ít nhất 10% so với năm 2023; số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường năm 2024 tăng dưới 10% so với năm 2023. Đây là các mục tiêu được xác định là tham vọng, nhưng thể hiện rõ quyết tâm cải cách của Chính phủ, sự đồng hành của các cấp chính quyền với doanh nghiệp trong Nghị quyết 02/2024/NQ-CP về cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia năm 2024, đi kèm là hàng loạt giải pháp, cả ngắn hạn, dài hạn... được phân giao cho các bộ, ngành, địa phương, với thời hạn cụ thể.

Thế nhưng, bối cảnh thực tế, với những bất ổn khó lường ở bên ngoài, nhiều khó khăn ở bên trong chưa giải quyết dứt điểm đang khiến mục tiêu này trở nên thách thức hơn.

Có thể thấy rõ tỷ lệ khá cao doanh nghiệp có thời gian hoạt động trên 5 năm đã phải tạm dừng hoạt động. Nguyên nhân là do thiếu vốn, thiếu đơn hàng, chi phí sản xuất kinh doanh tăng cao… Cũng có cả những doanh nghiệp gặp vấn đề nhân sự, chiến lược kinh doanh, nên lựa chọn việc tạm ngừng hoạt động trong ngắn hạn tại thời điểm trước Tết Nguyên đán để chờ đợi và tìm hướng đi, đối tác phù hợp. Cũng phải nói thêm, trong tháng 1 còn có gần 7.800 doanh nghiệp chờ làm thủ tục giải thể, 2.165 doanh nghiệp giải thể.

Cho dù vì lý do gì, thì các số liệu thống kê đang chỉ rõ, khó khăn của doanh nghiệp hiện hữu, bào mòn cả sức khỏe và ý chí kinh doanh của nhiều doanh nhân. Hệ quả của tình trạng này chính là tốc độ tăng trưởng rất thấp của đầu tư tư nhân trong năm 2023 và có thể sẽ lặp lại trong năm nay nếu không có những giải pháp hữu hiệu, kịp thời.

Hiện có nhiều giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp được kiến nghị, bên cạnh việc kéo dài nhiều giải pháp được thực hiện từ các năm trước, đã có tác động tích cực. Có thể nhắc tới giải pháp tăng cường công tác xúc tiến thương mại, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu; hỗ trợ doanh nghiệp khắc phục tình trạng thiếu lao động, không để đứt gãy nguồn cung, đáp ứng nhu cầu nhân lực phục vụ sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp sau Tết Nguyên đán; nghiên cứu, xây dựng các chính sách nhằm tăng khả năng tiếp cận và hấp thụ vốn cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp mới thành lập, doanh nghiệp nhỏ và vừa...

Nhưng một lần nữa, các doanh nghiệp nhắc tới vai trò của Nhà nước, nhất là sự chủ động, kịp thời trong thực hiện hiệu quả các giải pháp cải thiện môi trường kinh doanh, giảm chi phí, giảm rủi ro cho doanh nghiệp. Bên cạnh nỗ lực tự thân của doanh nghiệp, thì sự đồng hành của các cơ quan quản lý nhà nước, sự an toàn, có khả năng tiên liệu của môi trường pháp lý chính là không gian của các quyết định đầu tư, khởi nghiệp, tái khởi nghiệp...

Báo cáo từ Ban Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tư nhân (Ban IV) mới đây cho thấy, có đến 72,8% doanh nghiệp được khảo sát dự kiến sẽ giảm quy mô, ngừng/tạm ngừng kinh doanh hoặc giải thể; trong đó, tỷ lệ doanh nghiệp ngừng kinh doanh chờ giải thể là 11,8%, tỷ lệ tạm ngừng kinh doanh là 12,2%; chỉ 18,1% giữ nguyên quy mô. Tỷ lệ doanh nghiệp mở rộng quy mô chỉ đạt 8,3%, trong đó chỉ 1,5% dự kiến mở rộng quy mô mạnh mẽ. 

Vì vậy, Ban IV kiến nghị Chính phủ cần ban hành thêm các chính sách tài khoá nhằm hỗ trợ cho các doanh nghiệp trong giai đoạn này. Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân một cách thực chất, tiếp sức cho doanh nghiệp trong bối cảnh khó khăn như hiện nay.

"Doanh nghiệp kiệt sức là sự thật, đặc biệt sau hai năm COVID-19 và 2 năm phải đối mặt với những bất ổn của kinh tế vĩ mô toàn cầu. Nếu không được vun đắp kịp thời, sức lực của doanh nghiệp sẽ cạn kiệt. Vì thế, năm 2024 là thời điểm cần tiếp tục khoan thư sức dân, sức doanh nghiệp hơn bao giờ hết để nuôi dưỡng niềm tin và năng lực phục hồi của doanh nghiệp cũng như tổng thể nền kinh tế", báo cáo từ Ban IV nêu rõ.

Theo dự báo của Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), Chính phủ có thể sẽ gia hạn chính sách giảm thuế VAT 2% đến hết năm 2024 nhằm cải thiện tăng trưởng kinh tế .

Dự báo được đưa ra sau khi chứng kiến sự yếu ớt của lĩnh vực tiêu dùng trong tháng đầu năm. Tăng trưởng doanh số bán lẻ sau khi loại trừ yếu tố giá chỉ đạt 5,8% so với cùng kỳ, mức thấp nhất được ghi nhận trong tháng 1 kể từ năm 2013 đến nay (không bao gồm giai đoạn bị ảnh hưởng bởi COVID-19 (2021-2022). 

Đức Minh