Trong báo cáo mới đây, VCBS cho rằng thị trường trái phiếu doanh nghiệp sẽ tiếp tục giai đoạn trầm lắng với thanh khoản thấp. Những giải pháp tổng thể từ phía cơ quan quản lý vẫn là chìa khóa nhằm dần tháo gỡ khó khăn với thị trường, ổn định tâm lý nhà đầu tư nhằm mục tiêu hướng đến sự phát triển của thị trường vốn trong dài hạn.
Trái phiếu trước hạn tăng đột biến
Trái với sự phát triển mạnh mẽ trong các năm gần đây, năm 2022 đánh dấu sự chững lại của thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Trong 2022, có 454 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp trong nước với tổng giá trị phát hành đạt 255,163 tỷ đồng (giảm 57,21% so với cùng kỳ). Kỳ hạn phát hành trung bình đạt 3,71 năm.
Trong đó, theo ghi nhận trên cổng thông tin trái phiếu doanh nghiệp (CBIS Portal), tổng giá trị phát hành trái phiếu và đã lưu ký đạt 240.086 tỷ đồng. Ngoài ra, có 2 đợt phát hành trái phiếu ra thị trường quốc tế giá trị 625 triệu USD.
Theo dữ liệu chuyên trang thông tin trái phiếu doanh nghiệp, năm 2022, khối lượng trái phiếu mua trước hạn đạt 218.084 tỷ đồng. Lượng mua lại trái phiếu có xu hướng tăng cao kể từ tháng 6 và đạt đỉnh điểm vào tháng 12 khi áp lực mua lại đến từ cả 2 phía nhà phát hành chủ động mua lại và nhà đầu tư yêu cầu mua lại.
Trong 1,19 triệu tỷ đồng dự nợ trái phiếu doanh nghiệp ở thời điểm tháng 1/2023, khối lượng dư nợ lớn nhất thuộc về ngành Bất động sản (37%) và Ngân hàng (32%). Khối lượng trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn trong năm 2023 ước tính 250 nghìn tỷ đồng, suy giảm đáng kể so với thời điểm quý 3.2022 do việc chủ động mua lại trước hạn. Trong đó, đáng chú ý, giá trị mua lại ngành Ngân hàng và Bất động sản trong Quý 4 lần lượt đạt 35 nghìn và 24 nghìn tỷ đồng.
Xu hướng này được dự báo vẫn tiếp diễn trong năm 2023. Trong top 20 doanh nghiệp giá trị mua lại lớn loại trừ các ngân hàng là các công ty Azura, Yamagata, CTCP Osaka Garden, Công ty TNHH Khu đông Phú Quốc, CTCP Bông Sen, v..v
Xu hướng chủ động mua lại trước hạn phần nào giúp doanh nghiệp, nhà phát hành chủ động hơn đối với nhu cầu chi trả vốn trái phiếu doanh nghiệp. Động thái này cũng cho thấy những nỗ lực đáng kể nhằm thu xếp vốn, giải tỏa bớt áp lực đáo hạn trong tương lai gần.
Mặt bằng lãi suất cao làm giảm tính hấp dẫn của kênh trái phiếu
Mặt bằng lãi suất trên thế giới đã tăng khoảng 3-4% trong năm qua. Áp lực tăng lên mặt bằng lãi suất vẫn còn tập trung chủ yếu vào nửa đầu năm. Trong điều kiện thuận lợi, lãi suất điều hành có thể không tăng thêm trong năm 2023 và mặt bằng lãi suất kỳ vọng sau khi đạt đỉnh trong nửa đầu 2023 sẽ đi ngang và dần hạ nhiệt nửa cuối năm 2023
Theo đó, lãi suất trái phiếu được dự báo tăng nhưng chủ yếu ở phần bù rủi ro. Giai đoạn này tâm lý các nhà đầu tư đặc biệt là cá nhân bị ảnh hưởng nghiêm trọng, lý giải một phần sức ép lên các hoạt động mua lại trái phiếu trước hạn. Như vậy, mặt bằng lãi suất cao đi cùng với việc nhà đầu tư cần thêm thời gian để lấy lại niềm tin đối với trái phiếu doanh nghiệp sẽ khiến thị trường này trở nên kém hấp dẫn với nhà đầu tư khi xét tới tương quan rủi ro-lợi nhuận.
Đối với nhà đầu tư tổ chức, nhu cầu đầu tư các khoản trái phiếu doanh nghiệp được dự báo có xu hướng giảm khi mức độ rủi ro được đánh giá tăng thêm. Cùng với đó, lựa chọn kênh đầu tư trái phiếu chính phủ đã trở lại mức định giá hấp dẫn so với nhiều năm trước cũng là yếu tố khiến giảm tính cạnh tranh của kênh trái phiếu doanh nghiệp.
Cũng cần lưu ý thêm, năm 2023 hoạt động thanh tra giám sát phát hành trái phiếu số lượng lớn, không có tài sản đảm bảo, sử dụng vốn sai mục đích... làm ảnh hưởng đến hoạt động chào bán, phát hành, niêm yết, giao dịch, kinh doanh, đầu tư chứng khoán và thị trường chứng khoán vẫn sẽ được đẩy mạnh.
VCBS cho rằng thị trường trái phiếu doanh nghiệp sẽ tiếp tục giai đoạn trầm lắng với thanh khoản thấp. Điểm đáng chờ đợi sẽ là thời điểm hệ thống giao dịch trái phiếu doanh nghiệp thứ cấp tập trung đi vào vận hành và đem lại tính thanh khoản tốt hơn đối với sản phẩm này.
Chờ đợi giải pháp tổng thể từ phía cơ quan quản lý
Sau giai đoạn 2020-2021 tăng trưởng mạnh, quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp thu hẹp. Tính tới ngày 11/01/23, dư nợ trái phiếu doanh nghiệp đăng ký lưu ký đạt 1.193.715 tỷ đồng tương ứng với khoảng 12,5% quy mô nền kinh tế. So với các nước trong khu vực và trên thế giới, quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp của Việt Nam còn khá khiêm tốn.
Năm 2023 dự báo quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp tiếp tục thu hẹp. Xu hướng thu hẹp xuất phát từ lượng phát hành thành công mới thấp trong khi lượng đáo hạn và chủ động mua lại ở mức cao. Đồng thời chi phí phát hành mới duy trì ở ngưỡng cao. Lượng trái phiếu mua lại trước hạn cũng sẽ tiếp tục làm giảm quy mô chung của thị trường.
Năm 2023 là thời điểm đẩy mạnh các hoạt động tái cấu trúc trái phiếu sắp tới hạn. Các thảo luận về Nghị định 65 sửa đổi sẽ mất nhiều thời gian để lấy ý kiến thị trường trước khi có hiệu lực chính thức.
Một số định hướng phát triển thị trường trong dài hạn: tập trung phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp bao gồm cả phát hành ra công chúng và phát hành riêng lẻ gắn với tăng cường công bố thông tin; tổ chức hoạt động và cung cấp dịch vụ giao dịch trái phiếu doanh nghiệp qua Sở giao dịch chứng khoán đáp ứng nhu cầu của các tổ chức, cá nhân tham gia thị trường. Thúc đẩy hoạt động của dịch vụ xếp hạng tín nhiệm, khuyến khích các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế tham gia cung cấp dịch vụ tại thị trƣờng Việt Nam. Bên cạnh định hướng phát triển quy mô, chất lượng là yếu tố được định hướng rõ ràng với tiêu chí hàng đầu là minh bạch thông tin và thúc đẩy hoạt động xếp hạng tín nhiệm.
Tuy nhiên, sự thay đổi khung pháp lý vẫn còn bỏ ngỏ. Từ cuối năm 2022, việc lấy ý kiến sửa đổi dự thảo Nghị định sửa đổi Nghị định 65 đã được đưa ra lấy ý kiến với một số nội dung đáng chú ý.
Việc hoãn thực hiện 1 năm quy định về xác định tư cách nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp; tạm thời loại bỏ giới hạn đối với nhà đầu tư cá nhân. Tuy vậy, sức hấp dẫn của thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã suy giảm đáng kể khi niềm tin của nhà đầu tư bị ảnh hưởng và lãi suất huy động đã có bước nhảy đáng kể trong thời gian vừa qua và dự kiến vẫn có thể còn dư địa tăng.
Giãn thực hiện 1 năm đối với yêu cầu xếp hạng tín nhiệm bắt buộc và quy định giảm thời gian phân phối sẽ góp phần giúp các thành viên thị trường có thời gian chuẩn bị tuân thủ luật tốt hơn.
Cuối cùng, việc cho phép các trái phiếu đã phát hành trước đây được kéo dài kỳ hành thêm tối đa 2 năm và quy định thống nhất 2 hình thức là phát hành trái phiếu riêng lẻ và phát hành trái phiếu ra công chúng được xem là biện pháp khá hữu hiệu khi áp lực mua lại trước hạn cũng như lượng trái phiếu đáo hạn vẫn tập trung chủ yếu vào 3 năm tới 2023-2025.
Như vậy, thời điểm này những giải pháp tổng thể từ phía cơ quan quản lý vẫn là chìa khóa nhằm dần tháo gỡ khó khăn với thị trường, ổn định tâm lý nhà đầu tư nhằm mục tiêu hướng đến sự phát triển của thị trường vốn trong dài hạn.
Trung Anh