Hệ thống quản lý, giám sát, khai thác dữ liệu thu phí sử dụng dịch vụ đường bộ của Tổng cục Đường bộ Việt Nam (Bộ GTVT) đang trong giai đoạn thử nghiệm và sẽ được đưa vào hoạt động để giám sát và chống gian lận tại các trạm thu phí BOT trong tháng 4 này.
Hệ thống giám sát cập nhật tức thời
Dự án sẽ triển khai đường truyền riêng tới từng trạm thu phí, đảm bảo tính độc lập, bảo mật và an toàn dữ liệu. Dữ liệu được thu thập là dữ liệu thô, có các cơ chế và thuật toán để kiểm tra tính chính xác, toàn vẹn dữ liệu, đảm bảo dữ liệu chưa bị can thiệp tác động bởi con người hay phần mềm.
Cụ thể, khi có một xe qua trạm ngay lập tức khoảng 1-2 giây dữ liệu của xe đó sẽ được truyền về trung tâm. Doanh thu được tổng hợp và báo cáo liên tục từng giờ, từng ca, từng ngày... giúp cán bộ tại trung tâm có thể giám sát và nắm bắt tình hình thu phí một cách nhanh chóng, kịp thời và liên tục, thay vì tổng hợp hàng tháng, hàng năm như hiện tại.
Dữ liệu được truyền về từ trạm theo thời gian thực, trung tâm sẽ tổng hợp doanh thu độc lập, từ đây có thể đối chiếu dữ liệu báo cáo cuối ngày của trạm tự tổng hợp để so sánh, đối chiếu.
Hệ thống giám sát sẽ cung cấp đầy đủ thông tin loại xe, loại vé, giá tiền, lưu lượng xe qua và doanh thu thu phí. Các camera tại trạm được yêu cầu cung cấp địa chỉ truy cập các camera làn, camera ca bin, camera quan sát toàn cảnh tại trạm cùng tài khoản truy cập để trung tâm giám sát có thể dễ dàng theo dõi cũng như đảm bảo tính minh bạch của dữ liệu truyền về.
Một tính năng đặc biệt của hệ thống này đó là công nghệ tự động kiểm tra và phân tích dữ liệu thu phí nhằm phát hiện ra các giao dịch nghi vấn.
Đặc biệt, hệ thống có khả năng phát hiện việc: quay vòng vé, bán vé sai mệnh giá, thiếu giao dịch, sai loại vé - loại xe, sai loại vé trả trước, không đúng xe ưu tiên, vé toàn quốc, dùng thẻ E-tag của xe khác và có sự thay đổi đột ngột về lưu lượng xe…sau đó cảnh báo tới cán bộ vận hành tại trung tâm cũng như tới nhà đầu tư BOT trên giao diện phần mềm và email để các bên giải trình và thống nhất.
 |
| Thử nghiệm hệ thống giám sát và chống gian lận tại các trạm thu phí BOT |
Dữ liệu được mã hóa bảo mật, phục vụ hậu kiểm
Hệ thống được bảo mật nhiều lớp, đường truyền, kéo độc lập từ trạm. Mỗi trạm thu phí sẽ được cài đặt thiết bị “firewave” (tường lửa) để giám sát khả năng truy cập vào, ra, dữ liệu được truyền một chiều từ trạm về trung tâm nên từ trạm không thể can thiệp được vào hệ thống.
Bên cạnh đó, dữ liệu được mã hóa ngay trong quá trình truyền về trung tâm nên không thể can thiệp. Hệ thống còn có đơn vị độc lập “test” tính bảo mật và cấp chứng chỉ.
Với hệ thống này, cơ quan quản lý nhà nước sẽ giám sát toàn bộ quy trình thu phí hiện nay (cả thu phí một dừng và thu phí không dừng). Đảm bảo mục tiêu khi toàn bộ các trạm thu phí BOT được bàn giao lại cho Công ty VETC (đơn vị phụ trách hệ thống thu phí không dừng trên toàn quốc) hệ thống này cũng sẽ giúp nhà đầu tư BOT giám sát cả VETC.
Trước đó, Thứ trưởng Bộ GTVT Lê Đình Thọ cũng cho biết về việc Bộ GTVT đang chỉ đạo Tổng cục Đường bộ Việt Nam xây dựng phần mềm kiểm soát tất cả hoạt động thu phí. Theo đó, toàn bộ dữ liệu liên quan đến phương tiện, người lái, nộp phí, thu phí từ các làn ETC và làn thủ công sẽ được truyền về máy chủ tại Tổng cục Đường bộ. Những dữ liệu này sẽ được cơ quan quản lý trích xuất khi cần thiết để hậu kiểm.Lãnh đạo Bộ GTVT cũng khẳng định, “thu phí không dừng chỉ là một phần trong các giải pháp nhằm minh bạch việc thu phí mà Bộ GTVT đang thực hiện”.
Thanh Thúy