Giữ 5 quán hoa ở dải trung tâm phía trước nhà hát Tp.Hải Phòng, tiếp tục hoạt động không chỉ là quyết định về cảnh quan, mà là cách Hải Phòng khẳng định tư duy phát triển đô thị dựa trên ký ức, bản sắc và đời sống thực.
Giữa trung tâm TP Hải Phòng, nơi tập trung những công trình kiến trúc mang tính biểu tượng của thành phố cảng, 5 quán hoa trước Nhà hát Lớn tồn tại như một chi tiết nhỏ nhưng có sức nặng đặc biệt. Hơn 80 năm qua, những quán hoa ấy không chỉ đứng đó như một dấu tích lịch sử, mà còn gắn chặt với sinh hoạt thường ngày của đô thị, trở thành một phần ký ức quen thuộc của nhiều thế hệ người dân.
5 quán hoa được lợp bằng ngói vẩy rồng. Mỗi quán có diện tích rộng gần 20m2, cao gần 4m, các quán cách nhau 6m, toàn bộ trải đều trên diện tích 300m2. Nguyên liệu chính của các quán hoa là gỗ lim nên trải qua hơn 80 năm, các quán này còn khá nguyên vẹn.
Được xây dựng từ năm 1944, 5 quán hoa nằm trên dải trung tâm phía trước Nhà hát thành phố, trong một chỉnh thể kiến trúc gồm Nhà hát Lớn, Nhà kèn, Nhà ga Hải Phòng. Dù do người Pháp thiết kế, công trình này lại mang rõ tinh thần kiến trúc truyền thống Việt Nam. Kết cấu phương đình, bốn trụ cột lớn tạo thế cân đối, hệ kèo giản lược theo lối “chồng rường”, mái lợp ngói vảy rồng, bờ nóc trang trí hoa chanh bốn cánh tỏa về bốn hướng. Sự kết hợp ấy tạo nên một công trình không phô trương, nhưng hài hòa, bền bỉ và phù hợp với không gian văn hóa trung tâm thành phố.
Về quy mô, mỗi quán chỉ rộng gần 20m², cao gần 4m, các quán bố trí cách nhau khoảng 6m trên tổng diện tích khoảng 300m². Vật liệu chính là gỗ lim, yếu tố giúp công trình đứng vững trước thời gian. Nhưng nếu chỉ nhìn 5 quán hoa như một cấu trúc kiến trúc, sẽ chưa thấy hết giá trị cốt lõi của chúng.
5 quán hoa ở khu vực trung tâm thành phố được người Pháp xây dựng từ năm 1944.
Điều làm nên ý nghĩa đặc biệt của 5 quán hoa chính là chức năng xã hội xuyên suốt nhiều thập kỷ: nơi tập kết, trưng bày và buôn bán hoa – một hoạt động rất đời thường nhưng giàu tính văn hóa. Hoa từ các làng hoa của Hải Phòng và nhiều địa phương khác hội tụ về đây, tạo nên một không gian vừa thương mại, vừa sinh hoạt cộng đồng, vừa mang tính biểu tượng cho nhịp sống đô thị trung tâm.
Trong bối cảnh nhiều đô thị phát triển theo hướng ưu tiên không gian mới, công trình lớn, trung tâm thương mại và quảng trường cứng, việc tiếp tục giữ 5 quán hoa để bán hoa là một lựa chọn không dễ. Bởi lựa chọn ấy đồng nghĩa với việc chấp nhận dành một phần “đất vàng” trung tâm cho một không gian nhỏ, không tạo ra giá trị kinh tế tức thời, nhưng mang giá trị văn hóa lâu dài.
5 quán hoa với dấu ấn rõ nét nhất là 4 trụ cột to tạo thế cân đối. Hệ thống kèo là sự đơn giản của lối "chồng rường". Hệ thống mái của quán hoa với bờ nóc có hình hoa chanh 4 cánh toả ra 4 phía Đông, Tây, Nam, Bắc. Bờ dải chạy từ nóc xuống tạo thành một góc nhọn vươn lên cao, cong vút.
Chính ở điểm này, quyết định của Hải Phòng cho thấy một tư duy phát triển có chiều sâu. Thành phố không coi di sản đô thị là vật thể trưng bày tĩnh, càng không xem đó là lực cản của hiện đại hóa. Ngược lại, di sản được đặt vào đúng vị trí của nó trong đời sống: tiếp tục được sử dụng, tiếp tục gắn với sinh hoạt của người dân, tiếp tục tạo nên bản sắc cho không gian công cộng.
Việc lựa chọn các đơn vị kinh doanh hoa chuyên nghiệp, có uy tín, sản phẩm phong phú, cách trưng bày phù hợp với kiến trúc và cảnh quan cũng phản ánh cách tiếp cận quản lý di sản theo hướng chủ động. Ở đây, kinh doanh không đối lập với bảo tồn, mà được xem là một phần của bảo tồn, với điều kiện được kiểm soát bằng tiêu chí văn hóa và thẩm mỹ đô thị.
5 quán hoa ở khu vực trung tâm thành phố được người Pháp xây dựng từ năm 1944.
Ở góc độ không gian, 5 quán hoa góp phần tạo nên sự cân bằng cho khu vực trung tâm. Giữa các công trình quy mô lớn và trục đường rộng, sự hiện diện của kiến trúc nhỏ, mở, gắn với thiên nhiên giúp trung tâm thành phố bớt cứng, bớt vô danh. Hoa không chỉ làm đẹp cảnh quan, mà còn tạo ra cảm giác thân thuộc, yếu tố quan trọng để một không gian công cộng thực sự được người dân sử dụng và yêu mến.
Xa hơn, câu chuyện 5 quán hoa cho thấy cách một đô thị đối xử với ký ức của mình. Ký ức đô thị, nếu bị tách khỏi đời sống, sẽ nhanh chóng trở thành hoài niệm xa lạ. Nhưng khi ký ức được duy trì bằng công năng sống, nó tiếp tục hiện diện một cách tự nhiên, không cần những lời quảng bá lớn lao.
Giữ quán hoa để bán hoa, xét đến cùng, là giữ cho trung tâm Hải Phòng không trở thành một không gian chỉ để đi qua, mà là nơi người ta muốn dừng lại. Đó là sự khác biệt giữa một đô thị có hồn và một đô thị chỉ có hình khối.
Sau cùng, 5 quán hoa trước Nhà hát Lớn không phải câu chuyện của vài công trình cũ, mà là phép thử cho tư duy quản trị đô thị. Phát triển bằng cách xóa bỏ quá khứ luôn dễ hơn đối thoại với quá khứ. Hải Phòng đã chọn con đường khó hơn: phát triển nhưng không đánh mất ký ức, hiện đại nhưng không vô danh. Chính lựa chọn ấy mới là nền tảng bền vững để thành phố lớn lên một cách có bản sắc và có chiều sâu.
Đình Sáng