Đang có một “cuộc tháo chạy” khỏi trung tâm

Từng là biểu tượng của sự ổn định và thành đạt, giấc mơ “sống trung tâm” tại Hà Nội đang dần đổi chiều khi người dân ngày càng kiệt sức vì tắc đường, ô nhiễm, áp lực hạ tầng và những khối bê tông chật chội. Một làn sóng dịch chuyển âm thầm ra vùng ven đang diễn ra, phản ánh sự thay đổi trong tư duy đô thị: người trẻ giờ không chỉ tìm một nơi để ở, mà tìm một nơi đủ dễ thở để sống.

Rời nội đô để tìm một cuộc sống dễ thở hơn

7 giờ sáng, đường Nguyễn Trãi (Thanh Xuân - Hà Nội) đặc quánh người và xe. Dòng phương tiện nối dài bất tận dưới lớp khói bụi mờ đục, tiếng còi xe dồn dập và hơi nóng hắt lên từ mặt đường bê tông khiến không khí như đặc lại. Một quãng đường chưa đầy 10 km nhưng mất gần một giờ di chuyển đã trở thành điều quá quen thuộc với nhiều người sống ở nội đô Hà Nội. Có những ngày trời mưa, chỉ một va chạm nhỏ cũng đủ khiến cả tuyến đường tê liệt. Người lớn mệt mỏi, trẻ con ngủ gục sau lưng cha mẹ giữa dòng xe nhích từng mét.

Tắc đường giờ đã trở thành một thứ ‘đặc sản’ của Hà Nội. Các trục Nguyễn Trãi, Vành đai 3, Phạm Văn Đồng, Giải Phóng hay khu vực Ngã Tư Sở thường xuyên ùn tắc kéo dài, thậm chí ngoài cả giờ cao điểm. Thành phố hiện vẫn đặt mục tiêu giảm 30–40% điểm ùn tắc trong giai đoạn 2026–2030, nhưng với nhiều người dân, cảm giác ngột ngạt dường như đang đến nhanh hơn tốc độ mở rộng hạ tầng.

Nội đô Hà Nội giờ không chỉ đông mà còn tạo ra cảm giác bức bối thường trực. Chung cư tiếp tục mọc lên dày đặc, nhưng mặt đường vẫn chật cứng như cũ. Những khoảng sân chơi ngày càng ít đi, cây xanh bị thu hẹp, còn áp lực dân số tiếp tục dồn lên hệ thống hạ tầng vốn đã quá tải suốt nhiều năm.

Theo nhiều chuyên gia quy hoạch, vấn đề lớn nhất của Hà Nội hiện nay không còn đơn thuần là thiếu nhà ở mà là việc “nén” quá nhiều người vào một diện tích hẹp. Thành phố phát triển theo chiều cao nhanh hơn khả năng hô hấp của chính nó. Khi các khối bê tông liên tục được dựng lên nhưng giao thông, trường học, điện nước, bãi đỗ xe và không gian công cộng không theo kịp, cảm giác ngột ngạt của đô thị cũng ngày càng lớn hơn.

Dân số Hà Nội hiện tăng trung bình khoảng 200.000 người mỗi năm, tương đương dân số của cả một huyện. Trong khi đó, tốc độ phát triển hạ tầng vẫn chưa đủ để hấp thụ áp lực dân cư khổng lồ đổ vào khu vực lõi đô thị. Thành phố thậm chí đã phải tính toán lại cả chỉ tiêu dân số cho nhiều dự án chung cư mới nhằm tránh tình trạng quá tải tiếp tục nghiêm trọng hơn.

Trong căn hộ hơn 60 m2 tại phường Thanh Xuân, anh Vũ Minh Hoàng từng nghĩ mình đã chạm được giấc mơ thành phố khi vay mượn nhiều năm để mua nhà gần trung tâm. Nhưng chỉ sau vài năm, niềm tự hào ấy dần bị thay bằng cảm giác kiệt sức.

“Mỗi sáng mở cửa bước xuống đường là đã thấy áp lực. Đi làm thì tắc đường, về nhà lại quay cuồng chuyện gửi xe, trường học cho con, tiếng ồn từ sáng tới đêm. Sống giữa thành phố đông đúc nhưng lúc nào cũng thấy thiếu không khí để thở”, anh Hoàng nói.

Anh kể có những tối đi làm về muộn, mất gần 40 phút chỉ để tìm chỗ gửi ô tô quanh khu chung cư. Con trai anh nhiều hôm muốn xuống sân chơi nhưng khuôn viên quá chật, đông nghịt người. Cả gia đình sống giữa trung tâm nhưng phần lớn thời gian lại bị giữ trong những khối bê tông kín đặc.

“Có hôm cuối tuần tôi chở con đi lòng vòng chỉ để tìm chỗ có cây xanh cho nó chạy nhảy. Ở giữa thành phố mà cảm giác như không còn khoảng trống để sống”, anh kể.

Đầu năm nay, gia đình anh quyết định bán căn hộ nội đô để chuyển ra Đông Anh. Với số tiền tương đương, họ mua được căn hộ rộng gần gấp đôi, có cây xanh, bãi đỗ xe và khoảng sân đủ để trẻ con chạy nhảy.

“Tôi từng nghĩ ở xa trung tâm là bất tiện. Nhưng giờ tôi thấy điều đáng sợ nhất không phải ở xa, mà là sống quá chật chội và áp lực mỗi ngày”, anh nói.

Không chỉ gia đình anh Hoàng, một làn sóng dịch chuyển âm thầm đang diễn ra quanh Hà Nội. Những khu vực từng bị xem là “ngoại thành” như Đông Anh, Gia Lâm, Hoài Đức hay Văn Giang đang dần trở thành nơi ở mới của nhiều gia đình trẻ.

Nếu cách đây vài năm, người mua nhà cố bám lấy khu vực lõi đô thị để tiện đi làm, tiện học hành và giữ cảm giác “sống trung tâm”, thì nay ưu tiên ấy đang thay đổi rất nhanh. Sau đại dịch, sau những đợt ô nhiễm kéo dài và những ngày thành phố liên tục tắc nghẽn, nhiều người bắt đầu đặt ra một câu hỏi khác: sống như thế nào mới là sống đúng nghĩa?

Tại nhiều khu đô thị vành đai, lượng cư dân chuyển về ở tăng rõ rệt trong hai năm gần đây. Các quán cà phê, siêu thị mini, trường học, hàng ăn và dịch vụ mọc lên ngày càng nhiều, tạo thành những “thành phố nhỏ” mới quanh Hà Nội.

“Khách giờ không còn hỏi gần Hồ Gươm hay phố cổ nữa. Họ hỏi có công viên không, có trường học không, có dễ đi vành đai không”, chị Trần Thu Huyền, môi giới bất động sản khu Đông Hà Nội cho biết.

Theo chị Huyền, sau đại dịch và đặc biệt khi tình trạng tắc đường, ô nhiễm trở nên nghiêm trọng hơn, người mua nhà thay đổi rất nhanh về ưu tiên sống.

“Nhiều người chấp nhận đi làm xa hơn một chút nhưng muốn tối về được thở. Họ cần chỗ cho con chơi, cần cây xanh, cần cảm giác yên tĩnh sau cả ngày chen chúc trong thành phố”, chị nói.

Áp lực giá nhà cũng đang đẩy nhiều người ra khỏi lõi đô thị. Theo dữ liệu từ một số đơn vị nghiên cứu thị trường, giá căn hộ sơ cấp tại nhiều quận nội đô đã tiệm cận, thậm chí vượt mốc 100 triệu đồng/m2 ở không ít dự án trung tâm. Với phần lớn người trẻ, giấc mơ bám trụ nội đô đang trở nên ngày càng xa vời.

Không ít gia đình hiện nay buộc phải chấp nhận một lựa chọn khác: rời xa trung tâm để đổi lấy diện tích sống lớn hơn và áp lực tài chính nhẹ hơn. Nếu trước đây việc chuyển ra vùng ven từng bị xem là “ở xa”, thì nay nó dần trở thành giải pháp thực tế của nhiều người lao động đô thị.

Điều nghịch lý là giá nhà càng tăng, chất lượng sống tại nhiều khu vực trung tâm lại càng giảm. Người dân phải trả hàng chục tỷ đồng cho những căn hộ nằm giữa tiếng ồn, kẹt xe và áp lực hạ tầng kéo dài.

Trong khi đó, tại các khu vực vành đai, mặt bằng giá phổ biến vẫn thấp hơn đáng kể so với khu vực lõi đô thị. Với cùng một số tiền, người mua có thể đổi lấy diện tích rộng hơn, nhiều tiện ích hơn và một môi trường sống ít áp lực hơn.

Đó cũng là lý do Đông Anh, Gia Lâm hay Hoài Đức đang nổi lên như những điểm đến mới của dòng người dịch chuyển nhờ hạ tầng mở rộng, quy hoạch lên quận và không gian sống thoáng hơn.

Đáng chú ý, “cuộc tháo chạy” khỏi trung tâm giờ không còn là lựa chọn cá nhân của vài gia đình trẻ mà đang trở thành bài toán đô thị thực sự. Theo quy hoạch mới, Hà Nội dự kiến phải giãn hơn 860.000 người khỏi khu vực lõi đô thị trong giai đoạn 2026–2045 để giảm áp lực dân số và tái cấu trúc hạ tầng. Chỉ riêng giai đoạn đầu đã có khoảng 442.000 người thuộc diện di dời khỏi các khu vực quanh sông Hồng, hồ Tây và phạm vi Vành đai 3.

Giới chuyên gia cho rằng điều đang diễn ra không đơn thuần là xu hướng bất động sản mà phản ánh sự thay đổi lớn trong tư duy đô thị. Nếu trước đây vị trí trung tâm được xem là ưu tiên số một, thì nay chất lượng sống mới là giá trị được đặt lên hàng đầu.

Một căn hộ gần nơi làm việc nhưng luôn kẹt xe, thiếu chỗ đỗ xe, thiếu cây xanh và khiến con trẻ phải sống trong những không gian chật hẹp có thể không còn hấp dẫn bằng một căn nhà xa hơn vài kilomet nhưng có không khí dễ chịu và ít áp lực hơn.

“Cuộc tháo chạy” khỏi trung tâm vì thế không chỉ là sự dịch chuyển địa lý. Đó còn là phản ứng của người dân trước một đô thị ngày càng đắt đỏ, chật chội và nhiều áp lực sống.

Thành phố đang tự đẩy người dân ra xa?

Hà Nội đang mở rộng rất nhanh, nhưng cảm giác dễ sống dường như không tăng tương ứng. Càng nhiều chung cư mọc lên, áp lực lên giao thông, trường học, bãi đỗ xe và không gian công cộng càng lớn hơn. Sau nhiều năm phát triển theo mô hình dồn mạnh dân cư vào lõi đô thị, thành phố đang đứng trước bài toán phải tái phân bổ lại không gian sống nếu không muốn tình trạng quá tải tiếp tục nghiêm trọng hơn.

KTS Đào Ngọc Nghiêm, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch – Kiến trúc Hà Nội cho rằng, giãn dân nội đô là yêu cầu đã được đặt ra suốt nhiều thập kỷ nhưng đến nay vẫn chưa đạt như kỳ vọng. Theo ông, áp lực dân số quá lớn trong khi hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội không theo kịp đang khiến chất lượng sống tại khu vực trung tâm suy giảm rõ rệt.

“Người dân giờ không chỉ cần một căn nhà để ở, mà còn cần không gian sống, trường học, dịch vụ và môi trường sống đúng nghĩa”, ông nhận định.

Theo giới chuyên gia quy hoạch, định hướng phát triển đô thị đa trung tâm đang trở thành xu hướng gần như bắt buộc với Hà Nội. Thay vì tiếp tục dồn toàn bộ dân cư, việc làm, bệnh viện, trường học và dịch vụ vào khu vực lõi, thành phố sẽ phải hình thành thêm các cực phát triển mới để chia sẻ áp lực với nội đô.

Điều đó cũng đồng nghĩa khái niệm “trung tâm” trong tương lai có thể sẽ thay đổi. Một khu vực được xem là đáng sống sẽ không còn chỉ được đo bằng khoảng cách tới Hồ Gươm hay các phường lõi, mà bằng khả năng kết nối giao thông, chất lượng môi trường, hạ tầng giáo dục và không gian sống thực tế.

Sự phát triển của các tuyến vành đai, cầu vượt sông, metro cùng xu hướng làm việc linh hoạt đang khiến khoảng cách giữa trung tâm và vùng ven dần bị thu hẹp. Nhiều người trẻ hiện nay chấp nhận ở xa hơn vài kilomet để đổi lấy một căn nhà rộng hơn, ít áp lực hơn và có môi trường sống dễ chịu hơn cho gia đình.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cũng cảnh báo vùng ven sẽ không tự động trở thành “miền đất hứa” nếu quy hoạch tiếp tục đi theo lối cũ. Thực tế cho thấy không ít khu đô thị từng quảng bá “sống xanh”, “thoát khỏi khói bụi”, nhưng chỉ sau vài năm cư dân chuyển về đông đã bắt đầu xuất hiện tình trạng ùn tắc cục bộ, thiếu trường học và thiếu tiện ích công cộng.

Điều đó cho thấy bài toán của đô thị hiện đại không còn nằm ở việc xây thêm bao nhiêu tòa nhà, mà là tạo ra được bao nhiêu không gian sống đúng nghĩa cho con người.

Người dân đang rời khỏi trung tâm không hẳn vì họ muốn sống xa thành phố, mà vì họ muốn tìm một nhịp sống dễ chịu hơn giữa một đô thị ngày càng chật chội và áp lực.

Và có lẽ, khi một căn nhà không còn được đo bằng khoảng cách tới phố lớn mà bằng cảm giác bình yên mỗi khi trở về, khái niệm “sống trung tâm” cũng đang dần thay đổi.

Quang Anh