Bộ Tài chính đã đề xuất cơ chế chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.
Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi) nhằm trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 10 (tháng 10/2025). Một trong những điểm nhấn quan trọng là sửa đổi quy định về ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.
Theo tổng kết, hiện danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện quy định tại Luật Đầu tư 2020 còn 237 ngành, nghề, giảm so với con số 267 ngành, nghề của Luật Đầu tư 2014. Một số yêu cầu như phù hợp quy hoạch, phương án kinh doanh hay vốn tối thiểu đã được cắt giảm để hỗ trợ doanh nghiệp.
Nhiều lĩnh vực vẫn yêu cầu xin phép dù ... không cần thiết.
Tuy nhiên, Bộ Tài chính cho rằng việc cắt giảm này “chưa thực chất”, chủ yếu là gộp tên hoặc dùng tên ngành nghề quá rộng. Nhiều lĩnh vực vẫn yêu cầu xin phép dù ... không cần thiết, như đóng mới, sửa chữa phương tiện thủy nội địa hay sản xuất mũ bảo hiểm, gây rào cản gia nhập thị trường.
Trong khi đó, một số ngành nghề mới tiềm ẩn rủi ro (như kinh doanh nền tảng chia sẻ dữ liệu cá nhân, công nghệ deepfake) lại chưa được bổ sung, khiến công tác quản lý gặp khó khăn.
Ba phương án sửa đổi, ưu tiên bỏ điều kiện không cần thiết
Bộ Tài chính đã đề xuất 3 phương án điều chỉnh về quy định ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.
Phương án 1: Luật chỉ quy định nguyên tắc xác định ngành, nghề kinh doanh có điều kiện (liên quan quốc phòng, an ninh, trật tự, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng), còn danh mục do Chính phủ ban hành. Đồng thời, bãi bỏ ngành nghề có thể quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Các ngành có khả năng bị loại bỏ bao gồm dịch vụ đóng mới, sửa chữa tàu thủy, dịch vụ kế toán...
Phương án 2: Giữ nguyên quy định về nguyên tắc xác định và danh mục tại Luật Đầu tư, nhưng rà soát, loại bỏ ngành nghề không cần thiết.
Phương án 3: Giữ nguyên quy định hiện hành.
Theo Bộ Tài chính, lựa chọn phương án 1 là phù hợp với định hướng của Bộ Chính trị tại Kết luận số 119 về đổi mới quy trình xây dựng pháp luật. Văn bản này nhấn mạnh các quy định trong luật phải bảo đảm tính ổn định, có giá trị lâu dài, chỉ tập trung vào những nguyên tắc, khung chính sách thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Những nội dung mang tính thực tiễn, thường xuyên thay đổi sẽ được giao cho Chính phủ, bộ ngành và địa phương quy định.
Bên cạnh đó, luật cơ bản không nên quy định chi tiết về thủ tục hành chính, hồ sơ hay trình tự, mà giao thẩm quyền này cho Chính phủ và các bộ ban hành.
Vì vậy, việc hoàn thiện nguyên tắc xác định điều kiện đầu tư kinh doanh theo hướng Luật chỉ nêu nguyên tắc, còn danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện sẽ do Chính phủ quy định, được đánh giá là cần thiết.
Đồng thời, việc sửa đổi phải theo hướng bãi bỏ những ngành nghề không cần thiết, không hợp lý, chuyển từ cơ chế “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Các ngành, nghề hoặc điều kiện đầu tư kinh doanh có thể được quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật sẽ bị loại khỏi danh mục, nhằm cải thiện môi trường đầu tư và bảo đảm quyền tự do kinh doanh.
Ngược lại, nếu giữ nguyên theo phương án 2 hoặc 3, Bộ Tài chính cho rằng các bất cập hiện nay sẽ không được giải quyết triệt để.
Mai Lan