Trước thực trạng giá nhà ở thương mại không ngừng tăng cao, hàng triệu người dân đang hồi hộp chờ đợi động thái mới từ Chính phủ, khi vào sáng ngày 20/5, dự thảo Nghị quyết về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội sẽ được trình lên Quốc hội xem xét.
Chờ cơ chế đặc thù để thúc đẩy nhà ở xã hội
Trình bày dự thảo nghị quyết, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, mặc dù công tác phát triển nhà ở xã hội đã đạt được một số kết quả nhất định, nhưng vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế.
Tính đến nay, các địa phương mới chỉ hoàn thành chưa đến 16% mục tiêu xây dựng ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội dành cho công nhân, người thu nhập thấp trong giai đoạn 2021-2030.
Trước tình hình đó, dự thảo nghị quyết của Chính phủ đề xuất nhiều cơ chế đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện. Theo đó, các dự án nhà ở xã hội đã được chấp thuận chủ trương đầu tư và phù hợp với quy hoạch, kế hoạch phát triển nhà ở đã phê duyệt sẽ được giao chủ đầu tư trực tiếp mà không cần tổ chức đấu thầu.
Về chính sách giá bán và thuê mua, dự thảo cũng nêu rõ vướng mắc hiện nay là việc thẩm định giá gặp nhiều khó khăn do chưa xác định chính xác các chi phí liên quan đến xây dựng, hạ tầng, bán hàng và quản lý. Thực tế, các địa phương phải thẩm định giá hai lần: lần đầu là tạm tính theo hồ sơ của chủ đầu tư, lần hai là sau khi có kết quả kiểm toán quyết toán, gây kéo dài thời gian và áp lực cho cả nhà đầu tư lẫn cơ quan quản lý.
Do đó, dự thảo đề xuất cho phép chủ đầu tư tự xây dựng và phê duyệt giá bán, thuê mua nhà ở xã hội dựa trên phương pháp xác định giá và lợi nhuận định mức theo quy định pháp luật. Việc thẩm tra giá sẽ do đơn vị tư vấn có đủ năng lực thực hiện.
Bên cạnh việc “gỡ vướng” về giá, dự thảo cũng đề xuất nới lỏng điều kiện mua nhà ở xã hội. Theo quy định hiện hành, người mua phải chưa sở hữu nhà ở trong cùng tỉnh/thành có dự án, và chưa từng được hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở. Tuy nhiên, điều này gây bất cập, nhất là tại các tỉnh có địa bàn rộng, nhiều người dân ở nông thôn làm việc xa nhà không đủ điều kiện mua nhà do đã sở hữu nhà ở trong tỉnh.
Việc sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp tỉnh cũng khiến quá trình xác định đối tượng được mua nhà trở nên phức tạp hơn. Theo đề xuất mới, tại các tỉnh/thành có thay đổi địa giới hành chính, điều kiện xét duyệt sẽ căn cứ theo ranh giới hành chính trước thời điểm sắp xếp.
Ngoài ra, người lao động dù có nhà ở nhưng làm việc xa nơi ở vẫn được xét duyệt nếu chưa từng mua, thuê mua nhà ở xã hội và chưa nhận hỗ trợ nhà ở. Trong trường hợp có nhà thuộc sở hữu cá nhân, khoảng cách từ nơi ở đến nơi làm việc phải từ 30 km trở lên.
Hàng triệu người kỳ vọng vào cơ chế mới để “cởi trói” nhà ở xã hội.
Hiện thực hóa giấc mơ an cư
Trong bối cảnh nguồn cung nhà ở xã hội vẫn đang giậm chân tại chỗ, chưa có bước đột phá thực sự rõ ràng, hàng triệu công nhân và người lao động có thu nhập thấp, trung bình trên cả nước đang dõi theo từng động thái từ Chính phủ với một niềm hy vọng cháy bỏng.
Những đề xuất chính sách mới được trình Quốc hội trong kỳ họp lần này không đơn thuần là những dòng chữ trên văn bản – đó là ánh sáng le lói soi đường cho giấc mơ an cư còn dang dở của họ.
Chị Nguyễn Thị Mai, 34 tuổi, công nhân ngành may mặc tại KCN Đình Trám (Bắc Giang), đã có gần 11 năm bám trụ tại vùng công nghiệp này. Quê ở Nghệ An, chị cùng chồng – một công nhân vận hành máy tại một nhà máy linh kiện điện tử thuê trọ trong một căn phòng rộng chỉ khoảng 18m², nằm lọt thỏm giữa dãy trọ cũ kỹ ở thôn Núi Hiểu, xã Quang Châu. Tiền thuê mỗi tháng là 1,6 triệu đồng, chưa kể điện nước, mạng internet và chi phí gửi con nhỏ ở quê.
Thu nhập hai vợ chồng dao động từ 20–23 triệu đồng/tháng nếu tăng ca đều. Dù không phải quá thấp so với mặt bằng chung, nhưng chi tiêu hàng tháng vẫn luôn là bài toán căng thẳng. Đứa con 5 tuổi được gửi về quê cho ông bà nội chăm sóc, trong khi ông bà tuổi cao, không có lương hưu, mọi gánh nặng vẫn dồn lên đôi vai anh chị.
“Tích cóp mãi mới để dành được gần 350 triệu, nhưng giá nhà xã hội bây giờ cũng khó chạm tới, chưa nói đến nhà thương mại. Mong muốn lớn nhất của tôi là được vay mua nhà với lãi suất thấp, trả góp dài hạn, có thêm trường học công lập gần khu công nghiệp để đưa con lên đây sống cùng,” chị Mai chia sẻ, ánh mắt đầy khắc khoải.
Câu chuyện của chị Mai không hề đơn lẻ. Cách đó không xa, anh Trần Văn Lợi – công nhân cơ khí tại KCN Yên Phong (Bắc Ninh), đã hơn 8 năm sống xa vợ con. Căn phòng trọ của anh nằm sát mép một con mương nhỏ, ẩm thấp, mùa hè nóng nực, mùa đông buốt giá. Vợ anh làm giáo viên hợp đồng ở quê, lương ba cọc ba đồng. Hai người nuôi hai con nhỏ đang học tiểu học. “Về lâu dài, tôi chỉ mong có một chỗ ở ổn định, gần nơi làm việc, không cần rộng rãi gì, miễn là sạch sẽ và đủ điều kiện sống tối thiểu,” anh Lợi nói.
Còn chị Đặng Thị Yến, công nhân sản xuất linh kiện điện tử tại KCN Tiên Sơn (Bắc Ninh), thì chỉ dám mơ đến “một căn hộ khoảng 30m², trả góp 20 năm” để được đưa mẹ già từ quê lên chăm sóc khi sức khỏe bà ngày một yếu. “Mẹ tôi từng là thanh niên xung phong, sống kham khổ cả đời. Nếu tôi có nhà, mẹ sẽ không phải ở quê một mình nữa,” chị Yến nghẹn ngào nói.
Trên thực tế, giấc mơ về một mái ấm – nơi đủ để “che nắng che mưa” – không phải là viển vông. Tại Bắc Giang, theo Sở Xây dựng, từ năm 2021 đến nay, địa phương đã triển khai 14 dự án nhà ở xã hội phục vụ công nhân và người thu nhập thấp, tổng diện tích hơn 60 ha, tổng mức đầu tư gần 20.000 tỷ đồng, dự kiến cung cấp khoảng 29.000 căn hộ. Đây là con số tích cực, nhưng so với nhu cầu thực tế thì vẫn còn quá nhỏ bé.
Trên phạm vi toàn quốc, Bộ Xây dựng cho biết tính đến hết quý I năm 2025, cả nước đã quy hoạch được 1.309 vị trí xây dựng nhà ở xã hội, với tổng diện tích hơn 9.700 ha. Trong đó, 152 dự án đã khởi công với quy mô khoảng 131.000 căn hộ, và 419 dự án khác đã được chấp thuận chủ trương đầu tư, dự kiến mang lại thêm gần 419.000 căn.
Tuy nhiên, mới chỉ có 108 dự án hoàn thành, tương đương khoảng 73.000 căn hộ – một con số quá khiêm tốn so với mục tiêu 1.062.200 căn hộ đến năm 2030. Tức là, trong vòng 5 năm tới, phải hoàn thành gần 990.000 căn – tương đương 93% kế hoạch đã đặt ra.
Chính vì vậy, dự thảo Nghị quyết mới về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội, được Chính phủ trình Quốc hội, đang được xem như “chiếc chìa khóa vàng” để gỡ nút thắt.
Không chỉ là những con số trên giấy, nghị quyết lần này mang theo kỳ vọng hiện thực hóa giấc mơ an cư – điều mà hàng triệu người lao động như chị Mai, anh Lợi, chị Yến và biết bao người khác vẫn ngày ngày ôm ấp, giữa những dãy trọ tạm bợ, giữa đô thị công nghiệp đang ngày một mở rộng.
Quang Anh