Hệ lụy khó lường từ dịch vụ cho thuê phụ tùng để lách kiểm định ô tô

Gần đây, tình trạng gian lận trong đăng kiểm và bảo trì ô tô tại Việt Nam ngày càng phức tạp. Một thủ đoạn phổ biến là cho thuê phụ tùng để qua mặt trạm đăng kiểm, gây ảnh hưởng đến chất lượng xe và an toàn giao thông.

Tràn lan dịch vụ cho thuê phụ tùng

Theo số liệu từ Cục Đăng kiểm Việt Nam, mỗi năm có hàng triệu lượt xe ô tô được đưa đến các trạm đăng kiểm trên cả nước để kiểm tra định kỳ. Mặc dù phần lớn chủ phương tiện tuân thủ quy định, vẫn có không ít người tìm cách lách luật nhằm tránh phải sửa chữa các lỗi kỹ thuật hoặc thay thế bộ phận hỏng hóc.

Một trong những chiêu thức phổ biến hiện nay là dịch vụ cho thuê phụ tùng ô tô. Bằng cách này, chủ xe có thể tạm thời thay thế các bộ phận không đạt tiêu chuẩn bằng phụ tùng đạt chuẩn để qua mặt cơ quan đăng kiểm, sau đó tháo ra và trả lại cho đơn vị cung cấp. Hành vi này không chỉ tạo ra một thị trường ngầm mua bán, cho thuê phụ tùng mà còn gây nhiều khó khăn trong việc kiểm tra, phát hiện gian lận.

Dù các trạm đăng kiểm luôn cố gắng kiểm soát chặt chẽ từng chi tiết trên xe, việc phát hiện các phụ tùng tạm thời này là rất khó khăn, bởi chúng chỉ được lắp trong thời gian ngắn đủ để vượt qua kiểm định. Những bộ phận thường bị thay thế gồm bình ắc quy, hệ thống đèn, dây điện, phanh, ống xả, động cơ, hệ thống lái, khung gầm… Sau khi hoàn tất thủ tục đăng kiểm, chủ xe lại tháo bỏ các phụ tùng được thuê và lắp lại đồ cũ.

Các đơn vị cho thuê thường cung cấp dịch vụ trọn gói, từ lắp đặt, tháo dỡ đến vận chuyển tận nơi. Mức giá thuê dao động từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng tùy vào loại phụ tùng và thời gian sử dụng. Đặc biệt, dịch vụ này hoạt động kín đáo, không có hợp đồng chính thức, giúp che giấu hoạt động dễ dàng hơn.

Hiện nay, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều hội nhóm chuyên cho thuê phụ tùng để hỗ trợ đăng kiểm. Khi tìm kiếm từ khóa “thuê phụ tùng – đăng kiểm”, có thể thấy hàng trăm tài khoản, nhóm hoạt động sôi nổi.

Chẳng hạn, trong nhóm “Trao đổi, cho thuê phụ tùng ô tô zin – hỗ trợ đăng kiểm miền Bắc”, một tài khoản có tên “Ngô Lương” rao cho thuê phụ tùng với giá từ 1 – 5 triệu đồng/lượt. Khi liên hệ, người này cho biết có thể giao hàng tận nơi, thậm chí hỗ trợ lắp ráp để đảm bảo xe qua được đăng kiểm.

Tương tự, tài khoản “Đình Phong” cũng công khai cho thuê đèn xe với lời quảng cáo: “Các cụ cứ độ đèn thoải mái, không lo đăng kiểm.” Khi đóng vai khách hàng cần thuê đèn cho xe bán tải Ford Ranger 2020, chúng tôi được hướng dẫn đưa xe đến một cơ sở tại Quang Trung, Hà Đông để tháo lắp, đảm bảo đủ điều kiện kiểm định với giá “hữu nghị”.

Không chỉ dừng lại ở mạng xã hội, một số trang web cũng công khai quảng cáo dịch vụ này. Trang “outotuan.com” tuyên bố nhận “trả xe về zin” để giúp khách hàng vượt qua đăng kiểm, bao gồm hai hình thức: lắp lại phụ tùng nguyên bản nếu khách hàng còn giữ, hoặc bán phụ tùng thay thế đạt tiêu chuẩn.

Theo anh Hoàng Văn Hòa, chủ một gara ô tô tại Hà Đông, mỗi ngày có 5 – 10 khách hàng tìm đến để tháo các phụ kiện độ và lắp lại đồ nguyên bản trước khi đăng kiểm. Dịch vụ này tốn khá nhiều thời gian, từ vài giờ đến nửa ngày, với chi phí tháo lắp từ 500.000 – 1.000.000 đồng. Ngoài ra, gara cũng cho thuê phụ tùng đạt chuẩn với giá dao động từ 500.000 đến 2 triệu đồng, tùy vào loại phụ kiện.

Để đảm bảo an toàn cần sự tự giác của chủ xe

Hiện nay, thị trường cho thuê phụ tùng ô tô đang phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh. Mặc dù không chính thức, các dịch vụ này vẫn phổ biến và có một lượng khách hàng ổn định. Nhiều chủ xe chỉ cần phương tiện của mình vượt qua kỳ đăng kiểm mà không muốn tốn kém chi phí sửa chữa hoặc thay thế các bộ phận bị hỏng.

Bên cạnh việc kiểm soát gian lận trong đăng kiểm, cơ quan chức năng cũng gặp nhiều khó khăn trong việc truy vết và xử lý các đối tượng cho thuê phụ tùng ô tô. Dù đã có nhiều chiến dịch kiểm tra, triệt phá các nhóm kinh doanh phụ tùng giả, nhưng do hoạt động mang tính chất ngắn hạn và khó phát hiện, việc xử lý vẫn còn nhiều hạn chế.

Ngoài ra, nhiều chủ xe vì muốn tiết kiệm chi phí sửa chữa mà tìm đến dịch vụ này mà không lường trước được các rủi ro. Việc sử dụng phụ tùng không đạt tiêu chuẩn có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến an toàn giao thông, gây nguy hiểm cho bản thân và những người xung quanh.

Anh Nguyễn Văn Hùng, kỹ sư ô tô tại gara Nissan Giải Phóng (quận Hoàng Mai, Hà Nội), chia sẻ: “Dịch vụ cho thuê phụ tùng giúp chủ xe tiết kiệm chi phí và qua mặt trạm đăng kiểm, nhưng hệ lụy rất khó lường. Những phụ tùng này không được thiết kế để sử dụng lâu dài, dễ gây hư hỏng thêm cho các bộ phận khác của xe. Đặc biệt, các hệ thống quan trọng như phanh, động cơ có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng, làm tăng nguy cơ tai nạn. Không chỉ vậy, xe sử dụng phụ tùng kém chất lượng còn có thể gây ô nhiễm môi trường. Chẳng hạn, hệ thống xả không đạt tiêu chuẩn có thể thải ra lượng khí độc vượt mức cho phép, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.”

Luật sư Trương Quốc Hoè, Trưởng Văn phòng Luật Intelia, cho biết việc thuê, mượn linh kiện để qua mặt cơ quan kiểm định có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo khoản 8, Điều 30, Nghị định 100/2019 của Chính phủ. Cụ thể, cá nhân vi phạm có thể bị phạt từ 4 - 6 triệu đồng, trong khi tổ chức vi phạm có thể bị phạt từ 8 - 12 triệu đồng.

Trong trường hợp việc thay đổi linh kiện làm phương tiện hoạt động không đúng chức năng ban đầu, gây hậu quả nghiêm trọng như tai nạn chết người, thương tích, hoặc thiệt hại tài sản từ 100 triệu đồng trở lên, người điều khiển phương tiện có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Theo luật sư Hoè, tình trạng thuê, mượn phụ tùng ô tô để kiểm định hiện nay diễn ra phổ biến, dẫn đến nhiều phương tiện sử dụng linh kiện cũ, kém chất lượng nhưng vẫn vượt qua kiểm định và tiếp tục lưu thông, tạo ra nguy cơ mất an toàn giao thông. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chỉ có chế tài xử phạt đối với chủ xe thuê, mượn phụ tùng, mà chưa có quy định cụ thể để xử lý các tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ này.

Quang Anh