Một hiệp định thương mại đối ứng, công bằng với Hoa Kỳ có thể trở thành “tấm vé vàng” giúp Việt Nam hút vốn FDI công nghệ cao, tiếp cận nguyên liệu giá rẻ và nâng vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Chìa khóa nằm ở chiến lược kép: Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp chủ động nâng chất và phát triển bền vững để chinh phục thị trường.
Cơ hội định vị lại nông nghiệp và công nghệ Việt
Việt Nam và Hoa Kỳ vừa chính thức công bố Tuyên bố chung về Khuôn khổ Hiệp định thương mại đối ứng, công bằng và cân bằng, nhân dịp Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng Phạm Minh Chính dự Hội nghị Cấp cao ASEAN (26 – 28/10). Đây được xem là dấu mốc mới trong quan hệ kinh tế hai nước, mở ra những “vùng giao thoa lợi ích” sâu rộng, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp và công nghệ cao.
Theo nội dung Hiệp định, hai bên sẽ phối hợp trên tinh thần xây dựng và tôn trọng lẫn nhau, nhằm tháo gỡ các rào cản phi thuế quan, thống nhất các cam kết về thương mại số, dịch vụ và đầu tư. Những nội dung then chốt khác như sở hữu trí tuệ, phát triển bền vững, tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng cũng được đặt lên bàn đàm phán, phản ánh bước chuyển từ hợp tác thương mại đơn thuần sang đối tác chiến lược toàn diện.
Một trong những điều khoản trọng yếu là Việt Nam sẽ mở rộng quyền tiếp cận thị trường ưu đãi cho hầu hết hàng hóa nông nghiệp và công nghiệp của Hoa Kỳ, trong khi phía Mỹ duy trì mức thuế đối ứng 20% theo Sắc lệnh Hành pháp số 14257 (ngày 2/4/2025).
Đặc biệt, danh mục hàng hóa trong Phụ lục III của Sắc lệnh Hành pháp số 14356 (ngày 5/9/2025) về “Điều chỉnh thuế tiềm năng đối với các đối tác có định hướng tương đồng” sẽ được hưởng mức thuế đối ứng 0%, mở ra cơ hội chưa từng có cho nhiều nhóm sản phẩm Việt Nam.
Các chuyên gia nhận định, Hiệp định không chỉ là bước tiến trong chính sách thương mại, mà còn là bàn đạp chiến lược để Việt Nam củng cố vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm thách thức.
Chia sẻ với truyền thông, ông Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại (Bộ Công Thương), phân tích:“Việc dành quyền tiếp cận thị trường ưu đãi cho hàng nông nghiệp và công nghiệp Mỹ đồng nghĩa với việc nhiều dòng thuế sẽ giảm mạnh, thậm chí về 0%. Điều này sẽ giúp người tiêu dùng tiếp cận hàng hóa Mỹ chất lượng cao với giá hợp lý, nhưng cũng tạo áp lực cạnh tranh không nhỏ cho doanh nghiệp nội”.
Theo số liệu mới nhất, Hoa Kỳ hiện là thị trường nhập khẩu nông sản lớn nhất của Việt Nam, chiếm 20,2% tổng kim ngạch nông – lâm – thủy sản xuất khẩu. Song, khi thị trường mở cửa sâu hơn, các doanh nghiệp trong nước sẽ phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt ngay trên “sân nhà”.
Ở chiều ngược lại, Mỹ cũng là thị trường tiêu thụ lớn nhất của nhóm hàng điện tử, máy tính và linh kiện Việt Nam, một lĩnh vực có tốc độ tăng trưởng vượt trội trong nhiều năm qua.
Dẫu vậy, theo giới chuyên gia, cấu trúc hai nền kinh tế mang tính bổ trợ hơn là cạnh tranh. Việt Nam nhập từ Mỹ những gì mình thiếu, từ nguyên liệu, công nghệ, máy móc và xuất sang Mỹ những gì thị trường này cần: hàng tiêu dùng, nông sản, dệt may, đồ gỗ. “Người tiêu dùng hưởng lợi, doanh nghiệp có thêm nguồn nguyên liệu đầu vào giá rẻ như gỗ, đậu tương, linh kiện điện tử… tạo điều kiện để giảm chi phí sản xuất, nâng sức cạnh tranh”, ông Phương nói thêm.
Cùng quan điểm, ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán Thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ, cho rằng hàng hóa Việt Nam xuất sang Mỹ chủ yếu phục vụ phân khúc tiêu dung không cạnh tranh trực tiếp với sản phẩm nội địa của Hoa Kỳ. “Ngược lại, hàng Mỹ xuất vào Việt Nam, đặc biệt ở lĩnh vực công nghệ cao, cơ khí chế tạo, năng lượng và nguyên liệu đầu vào, vẫn còn nhiều dư địa tăng trưởng”, ông Hưng nhận định.
Đáng chú ý, việc gỡ bỏ hạn chế xuất khẩu hàng công nghệ cao từ Mỹ vào Việt Nam được kỳ vọng sẽ cải thiện cán cân thương mại song phương, đồng thời thúc đẩy các dự án hợp tác đầu tư mới. Đây là điều kiện quan trọng giúp Việt Nam tiếp cận công nghệ lõi, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu – nhất là khi xu hướng dịch chuyển sản xuất đang diễn ra mạnh mẽ trong khu vực.
Ông Hưng nhấn mạnh: “Tuyên bố chung lần này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn giúp định vị Việt Nam như một đối tác ổn định, bền vững, cùng chia sẻ giá trị và lợi ích với Hoa Kỳ. Uy tín ấy sẽ là đòn bẩy để Việt Nam thu hút thêm dòng vốn đầu tư chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ số, điện tử và linh kiện”.
Một hiệp định thương mại đối ứng, công bằng với Hoa Kỳ có thể trở thành “tấm vé vàng” giúp Việt Nam hút vốn FDI công nghệ cao, tiếp cận nguyên liệu giá rẻ và nâng vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Mô hình xuất khẩu cần thay đổi thật nhanh
Các chuyên gia nhận định, Hiệp định thương mại đối ứng, công bằng và cân bằng với Hoa Kỳ không chỉ mở ra cánh cửa tiếp cận thị trường rộng lớn, mà còn mang lại sự minh bạch và tính dự báo cao là yếu tố mà cộng đồng doanh nghiệp đã chờ đợi từ lâu. Việc công khai rõ ràng mức thuế đối ứng giúp doanh nghiệp chủ động hoạch định chiến lược dài hạn, không còn bị động trước những biến động thuế bất ngờ hay nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng.
Nhờ đó, các doanh nghiệp, đặc biệt là khối xuất khẩu, có thể tập trung nguồn lực vào nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị nội địa, và quan trọng hơn là xây dựng chuỗi cung ứng bền vững, có tầm nhìn dài hạn, thay vì chạy theo mục tiêu ngắn hạn về sản lượng hay kim ngạch.
Tuy nhiên, thách thức không nhỏ đang chờ ở phía trước. Một số ngành như chăn nuôi và chế biến thực phẩm được dự báo sẽ chịu sức ép lớn từ hàng hóa nhập khẩu của Hoa Kỳ. Trước thực tế đó, TS. Lê Quốc Phương cho rằng Chính phủ cần nhanh chóng triển khai gói hỗ trợ kỹ thuật và tài chính, giúp người dân và doanh nghiệp đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, xúc tiến thương mại, chuyển đổi số và tái cơ cấu tổ chức sản xuất, qua đó giảm thiểu những tác động bất lợi trong giai đoạn chuyển đổi.
Ở tầm vĩ mô, nhiều chuyên gia nhìn nhận mức thuế đối ứng 20% không chỉ là một con số chính sách, mà là bước ngoặt chiến lược, buộc Việt Nam phải tái thiết mô hình tăng trưởng xuất khẩu.
Theo TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, đã đến lúc Việt Nam phải chuyển hướng từ tăng trưởng theo bề rộng sang phát triển theo chiều sâu: từ “chạy theo kim ngạch” sang “tích lũy giá trị”, từ “sản xuất nhiều” sang “sản xuất tốt”. Mô hình xuất khẩu mới phải đặt trọng tâm vào chất lượng, công nghệ và tính bền vững, trong đó vai trò chủ động không chỉ thuộc về doanh nghiệp mà còn là nhiệm vụ của các cơ quan quản lý trong việc kiến tạo môi trường minh bạch, thuận lợi.
Cùng góc nhìn cải cách, PGS.TS Ngô Trí Long đánh giá mức thuế đối ứng 20% có thể xem là “van điều tiết mềm” của nền kinh tế, giúp hạn chế những biến động bất thường của thị trường, đồng thời tăng khả năng dự báo đơn hàng trong quý IV. Ông cho rằng chính sách này có thể “kéo” dòng vốn và đơn hàng có chọn lọc vào các lĩnh vực đáp ứng tiêu chuẩn cao, qua đó thúc đẩy chuyển đổi từ gia công thuần túy sang sản xuất – dịch vụ có hàm lượng công nghệ và dữ liệu lớn.
Trong trung hạn, việc ký kết và triển khai toàn diện Hiệp định thương mại đối ứng được kỳ vọng sẽ trở thành “đường băng phát triển” giai đoạn 2026 – 2030: xuất khẩu có giá trị gia tăng cao hơn, tỷ lệ nội địa hóa sâu hơn và năng lực chống chịu chuỗi cung ứng mạnh mẽ hơn.
Tại Phiên họp lần thứ hai của Ban Chỉ đạo quốc gia triển khai Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân chiều 1/11, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết Bộ đang chuẩn bị kế hoạch làm việc với các đối tác Hoa Kỳ để mở rộng khuôn khổ hợp tác mới, hướng tới việc tạo hành lang thuận lợi hơn cho doanh nghiệp Việt Nam thâm nhập thị trường Mỹ là thị trường lớn nhưng cũng đầy thách thức về tiêu chuẩn và tính cạnh tranh.
Bình Minh