Ông Võ Tấn Thành – Phó Chủ tịch VCCI đánh giá, theo các nghiên cứu quốc tế, tỷ lệ vi phạm quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam vẫn ở mức cao so với nhiều quốc gia trong khu vực. Điều này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến uy tín quốc gia, môi trường đầu tư và tiến trình hội nhập quốc tế của Việt Nam.
Vi phạm quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam vẫn ở mức cao
Tại Diễn đàn “Hoàn thiện chính sách tài sản trí tuệ – Động lực cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo”ngày 26/8, ông Võ Tấn Thành – Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, Sở hữu trí tuệ (SHTT) đã trở thành nền tảng để doanh nghiệp Việt vươn xa ra thị trường khu vực và quốc tế.
Tuy nhiên, tình trạng vi phạm SHTT tại Việt Nam vẫn diễn biến phức tạp với nhiều hình thức: đạo nhái nhãn hiệu, bao bì, giả mạo tên thương mại, đăng ký nhãn hiệu tương tự gây nhầm lẫn, lợi dụng quảng cáo trực tuyến để đánh lạc hướng người tiêu dùng.
Phó Chủ tịch VCCI đánh giá, theo các nghiên cứu quốc tế, tỷ lệ vi phạm quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam vẫn ở mức cao so với nhiều quốc gia trong khu vực. Điều này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến uy tín quốc gia, môi trường đầu tư và tiến trình hội nhập quốc tế của Việt Nam.
Theo thống kê, năm 2022 cả nước có 1.430 vụ xâm phạm quyền nhãn hiệu, thì chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025, con số này đã lên tới 3.270 vụ, gây thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng. Thực trạng này không chỉ ảnh hưởng đến doanh thu và thị phần, mà còn trực tiếp xói mòn uy tín thương hiệu – yếu tố vô hình nhưng quyết định sự sống còn của doanh nghiệp.
Cũng theo Phó Chủ tịch VCCI Võ Tân Thành, thời gian qua, Nhà nước đã ban hành và từng bước hoàn thiện khung khổ pháp luật về sở hữu trí tuệ. Việt Nam cũng đã có những cam kết quốc tế rất cao về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ khi tham gia WTO và các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP, EVFTA, RCEP… Đây là động lực quan trọng để chúng ta nâng tầm hệ thống pháp luật, tiệm cận với chuẩn mực quốc tế.
Ông Võ Tân Thành, Phó Chủ tịch VCCI
Tuy nhiên, bên cạnh những tiến bộ, công tác quản lý và thực thi quyền sở hữu trí tuệ vẫn còn một số hạn chế như: Việc giám sát, phát hiện và xử lý vi phạm chưa thực sự kịp thời, thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan chức năng; Chế tài xử phạt còn chưa đủ sức răn đe; Ý thức của doanh nghiệp và người tiêu dùng về bảo hộ tài sản trí tuệ còn hạn chế; Cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận công cụ pháp lý và tư vấn chuyên môn vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế.
Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra hiện nay là phải tiếp tục hoàn thiện chính sách, tăng cường hiệu quả thực thi và xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, hiệp hội, doanh nghiệp, giới luật sư và truyền thông.
Hàng giả, hàng nhái gây tổn hại doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng
Theo đại diện Công ty Cổ phần Nhựa Bình Minh, sản phẩm của doanh nghiệp bị hàng giả, hàng nhái, bao bì sao chép gần như nguyên vẹn, thậm chí đăng ký tên thương mại gần giống đang diễn ra tràn lan ngoài thị trường. Đặc biệt, doanh nghiệp phát hiện nhiều sản phẩm giả “đã chôn sâu trong công trình” và chỉ được phát hiện khi xảy ra sự cố rò rỉ, vỡ ống. Điều này khiến doanh nghiệp bị thiệt hại nghiêm trọng cả về tài chính lẫn uy tín
Trước làn sóng xâm phạm ngày càng tinh vi, Nhựa Bình Minh đã chủ động thành lập Tổ công tác bảo vệ thương hiệu, phối hợp chặt chẽ cùng hãng luật chuyên sâu như TAT Law Firm. Doanh nghiệp thực hiện hàng loạt biện pháp: Giám định tại Viện Sở hữu trí tuệ (SHTT), khiếu nại đến nhiều cơ quan chức năng, khởi kiện tại tòa, đầu tư hơn 19 tỷ đồng vào công nghệ in lazer chống giả, tổ chức phân phối – truyền thông để phân biệt hàng thật, giả.
Tuy nhiên, kết quả thu được chưa tương xứng với nỗ lực bỏ ra. Doanh nghiệp có lý – nhưng pháp lý chưa chắc đã bảo vệ được. Có Kết luận giám định nhưng không thể bảo vệ. Thanh tra, kiểm tra nhưng đối tượng vi phạm "tránh đòn" thần kỳ. Có những bản án doanh nghiệp “né đòn”. Tổng chi phí xử lý vụ việc đã tiêu tốn hàng chục tỷ đồng, nhưng điều khiến doanh nghiệp lo ngại hơn là sự chưa thống nhất và thiếu quyết đoán của cơ chế bảo vệ tài sản trí tuệ.
Tương tự, theo Phó Giám đốc Chi nhánh Công ty Yến Sào Khánh Hòa tại TP. Hồ Chí Minh Lê Thị Đông Phương, hàng giả, hàng nhái của Công ty Yến sào Khánh Hòa, đây là một vấn đề rất nhức nhối đối với công ty. Hiện nay, trên thị trường ở tất cả các khu vực trên cả nước, sản phẩm yến hàng giả, hàng nhái, hàng trôi nổi rất nhiều. Giá bán rất rẻ có thể từ 9.000 đến 15.000 đồng một lọ. Vấn đề này gây rất nhiều khó khăn cho công ty.
Hàng giả, hàng nhái thường len lỏi vào các vùng xa xôi, hẻo lánh, những khu vực mà dân trí còn thấp, chưa tiếp xúc nhiều, để thâm nhập vào hệ thống các tiệm khách hàng. Trong thời gian sắp tới, công ty sẽ làm mạnh các vấn đề hàng giả, hàng nhái để bảo vệ thương hiệu Yến sào Khánh Hòa. Người thiệt hại nhiều nhất là người tiêu dùng và nó cũng gây rất nhiều thiệt hại về kinh tế đối với công ty.
Thực trạng và nguyên nhân hàng giả, hàng nhái bị trà trộn trên thị trường hiện nay là do Yến sào Khánh Hòa là đơn vị đầu tiên trên cả nước đạt thương hiệu quốc gia về ngành yến. Do đó, các cơ sở sản xuất hàng giả, hàng nhái tập trung vào sự nổi tiếng của sản phẩm, dựa vào giá trị và danh tiếng của thương hiệu để sản xuất hàng giả, hàng nhái kém chất lượng.
Về phía doanh nghiệp, doanh thu sẽ bị sụt giảm và thương hiệu bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Người tiêu dùng khi mua hàng giả, hàng nhái dần dần sẽ mất lòng tin đối với hàng thật.
Luật sư Mai Thị Thảo - Phó Giám đốc TAT Law Firm cho biết, theo nghiên cứu chung, giá trị thương hiệu chiếm tới 30 đến 50% giá trị của một doanh nghiệp, thậm chí có thể cao hơn. Thế nhưng, thực tiễn tại Việt Nam đang dấy lên một hồi chuông báo động về tình trạng xâm phạm thương hiệu.
Theo Luật sư Mai Thị Thảo, vào năm 2022, số lượng vụ xâm phạm về thương hiệu và SHTT là khoảng hơn 1.400 vụ, năm 2024 là khoảng 1.200 vụ. Tuy nhiên, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025, tại hội nghị tổng kết trực tuyến toàn quốc về buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả do Chính phủ tổ chức, đã có tổng kết tới hơn 3.270 vụ về tình trạng xâm phạm sở hữu trí tuệ.
Những con số này cho thấy rằng tình trạng vi phạm ngày càng tinh vi, phức tạp và liều lĩnh. Điều này đòi hỏi sự quyết liệt từ các cơ quan quản lý nhà nước cũng như cộng đồng doanh nghiệp.
Tuy nhiên theo bà Thảo, hiện nay, việc xử lý hành vi xâm phạm thương hiệu tại Việt Nam gặp nhiều thách thức: Từ sự phức tạp trong xác định hành vi vi phạm do diễn biến tinh vi trên môi trường số, khó khăn trong thu thập bằng chứng, cho đến sự chậm trễ và thiếu hiệu quả của các biện pháp xử lý hành chính và dân sự. Bên cạnh đó, nhận thức xã hội về quyền SHTT còn hạn chế, khiến doanh nghiệp thụ động trong việc tự bảo vệ thương hiệu.
Để khắc phục, cần hoàn thiện cơ chế vận hành Tòa chuyên trách SHTT, bảo đảm nguồn nhân lực chuyên môn và minh bạch trong xét xử. Đồng thời, nên xây dựng cơ chế giám định độc lập ngoài Bộ KH&CN, nâng mức xử phạt hành chính theo thiệt hại thực tế và thúc đẩy phối hợp liên ngành.
Doanh nghiệp cũng cần chủ động đăng ký, giám sát và phản ứng nhanh với vi phạm. Chỉ khi pháp luật đủ mạnh, thực thi hiệu quả và doanh nghiệp tích cực đồng hành, thương hiệu Việt mới có thể phát triển bền vững trong môi trường kinh tế sáng tạo và cạnh tranh toàn cầu.
Anh Đào