Sở hữu trí tuệ (SHTT) không chỉ là công cụ pháp lý để bảo vệ thành quả sáng tạo, mà còn là tài sản chiến lược giúp các doanh nghiệp khởi nghiệp nâng cao giá trị, thu hút đầu tư và tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn. Thế nhưng, tại Việt Nam, phần lớn startup vẫn chưa đặc biệt quan tâm đến yếu tố này dẫn đến bỏ lỡ nhiều cơ hội phát triển.
Sở hữu trí tuệ – tài sản chiến lược quyết định sức hút đầu tư
Trong hệ sinh thái khởi nghiệp đang ngày càng mở rộng tại Việt Nam, sở hữu trí tuệ đóng vai trò ngày càng quan trọng. Đây không chỉ là công cụ bảo vệ ý tưởng, sản phẩm khỏi bị sao chép mà còn là căn cứ để khẳng định quyền sở hữu, xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị doanh nghiệp. Đặc biệt, trong mắt nhà đầu tư, một startup có chiến lược SHTT bài bản luôn thể hiện được sự chuyên nghiệp, tầm nhìn dài hạn và khả năng quản trị rủi ro.
SHTT giúp định giá doanh nghiệp rõ ràng hơn, mở ra cơ hội chuyển nhượng, góp vốn hoặc thế chấp tài sản trí tuệ để vay vốn phát triển. Vì thế, trong giai đoạn gọi vốn hoặc thoái vốn, doanh nghiệp có hồ sơ SHTT rõ ràng thường được đánh giá cao hơn và dễ thu hút đầu tư hơn.
Phần lớn startup chưa ý thức đầy đủ về vai trò của sở hữu trí tuệ
Theo ông Đàm Quang Thắng, Chủ tịch Hội đồng Cố vấn Khởi nghiệp Quốc gia, hiện có đến 60–70% startup tại Việt Nam đang đối mặt với các vấn đề liên quan đến sở hữu trí tuệ. Nhiều doanh nghiệp không hề đăng ký bảo hộ bất kỳ tài sản trí tuệ nào, từ thương hiệu cho đến sáng chế, phần mềm hay kiểu dáng công nghiệp.
Dù hoạt động trong bất kỳ lĩnh vực nào, startup cũng cần nhận thức rõ tầm quan trọng của việc bảo hộ sở hữu trí tuệ (Ảnh minh họa)
Nguyên nhân phổ biến đến từ sự thiếu hiểu biết, chưa được đào tạo bài bản hoặc cho rằng việc đăng ký SHTT là không cần thiết ở giai đoạn đầu, quan niệm sai lầm rằng SHTT chỉ dành cho doanh nghiệp lớn hoặc công nghệ cao. Một số khác lại lo ngại về chi phí và thủ tục phức tạp.
Thực tế cho thấy, chính việc bỏ qua SHTT đã khiến nhiều startup gặp khó trong việc gọi vốn, bị sao chép ý tưởng và đặc biệt là không thể định giá đúng giá trị doanh nghiệp khi bước vào các vòng đầu tư quan trọng. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, đây là một “lỗ hổng chiến lược” mà startup cần khẩn trương khắc phục.
Khi bước vào giai đoạn gọi vốn hoặc định giá doanh nghiệp, sự thiếu vắng hồ sơ SHTT khiến nhà đầu tư nghi ngại về tính bền vững của startup, đặc biệt trong các ngành công nghệ, giáo dục, phần mềm hoặc tiêu dùng nhanh.
Giáo dục và hỗ trợ SHTT – đòn bẩy cho khởi nghiệp đổi mới sáng tạo
Trước thực trạng này, các chuyên gia cho rằng cần có sự vào cuộc đồng bộ từ cả hệ sinh thái khởi nghiệp. Về phía các doanh nghiệp, startup cần thay đổi tư duy, chủ động tiếp cận kiến thức và đăng ký bảo hộ SHTT từ sớm, tuân thủ các quy định pháp luật để đảm bảo quyền lợi của mình. Đây không phải là chi phí phát sinh mà là một khoản đầu tư chiến lược để bảo vệ tài sản trí tuệ và tạo nền tảng phát triển dài hạn. Bảo vệ tài sản trí tuệ là một yếu tố quan trọng giúp startup phát triển bền vững và thành công.
Các vườn ươm khởi nghiệp cũng cần tích hợp giáo dục SHTT vào chương trình đào tạo, đồng thời kết nối doanh nghiệp với các viện định giá, viện khoa học sở hữu trí tuệ để được tư vấn và hỗ trợ chuyên sâu. Về phía nhà nước, cần có thêm chính sách khuyến khích và hỗ trợ chi phí đăng ký sở hữu trí tuệ cho các doanh nghiệp mới khởi nghiệp, bên cạnh việc đẩy mạnh phổ biến pháp luật và hợp tác quốc tế.
Ông Lưu Hoàng Long, Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, từng chia sẻ rằng giáo dục về SHTT nên bắt đầu từ cấp học phổ thông, nơi có hơn 23 triệu học sinh, là lực lượng tiềm năng cho khởi nghiệp sáng tạo trong tương lai.
Trong thời đại kinh tế số và hội nhập toàn cầu, sở hữu trí tuệ không chỉ là hàng rào pháp lý mà còn là vũ khí cạnh tranh cốt lõi của startup. Bỏ qua SHTT là bỏ lỡ cơ hội được bảo vệ, được định giá xứng đáng và được đầu tư để tăng trưởng.
Đã đến lúc cộng đồng khởi nghiệp Việt cần thay đổi tư duy: Không chờ đến khi bị sao chép mới nghĩ đến bảo hộ, mà phải xem SHTT là một phần không thể tách rời trong chiến lược phát triển ngay từ ngày đầu thành lập. Khi sở hữu trí tuệ được coi trọng đúng mức, đó sẽ là nền tảng giúp startup Việt Nam tự tin vươn ra thị trường khu vực và toàn cầu.
Mai Chi