Tinh thần của Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân được thể hiện rõ nét trong nhiều nội dung của Dự thảo Luật Hàng không dân dụng Việt Nam (thay thế), nhất là trong các quy định liên quan đến đầu tư kết cấu hạ tầng và hoạt động kinh doanh vận tải hàng không.
Tháo gỡ vướng mắc đất quốc phòng trong đầu tư hàng không
Mặc dù còn cần tiếp tục hoàn thiện qua nhiều vòng góp ý, Dự thảo Luật Hàng không dân dụng Việt Nam thay thế vừa được Bộ Xây dựng trình Chính phủ đầu tuần này có thể xem là bản đầy đủ và chỉnh lý nhất kể từ khi bắt đầu quá trình lấy ý kiến cách đây bốn tháng.
Theo định hướng đổi mới trong tư duy lập pháp, Dự thảo chỉ giữ lại những quy định khung mang tính nguyên tắc và những nội dung thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội. Vì vậy, bố cục Dự thảo được tổ chức thành 11 chương với 106 điều, giảm 96 điều so với Luật Hàng không dân dụng Việt Nam năm 2006.
Theo ông Uông Việt Dũng, Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam, Dự thảo kế thừa và phát triển các quy định đang vận hành hiệu quả, đồng thời mạnh dạn loại bỏ những nội dung lỗi thời, bổ sung các quy định mới để thực hiện chủ trương, chính sách lớn của Đảng, Nhà nước và phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam đã tham gia. Mục tiêu là xử lý dứt điểm những bất cập, tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý, từ đó tạo ra động lực phát triển mới cho ngành hàng không trong thời kỳ chuyển mình mạnh mẽ.
Một trong những nội dung nổi bật của Dự thảo là việc cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân. Trong đó, Dự thảo đưa ra các quy định nhằm bảo đảm sự tham gia bình đẳng của các thành phần kinh tế vào lĩnh vực đầu tư xây dựng và khai thác cảng hàng không.
Đặc biệt, nhiều quy định mới được đề xuất nhằm khắc phục tình trạng vướng mắc khi đầu tư tại các cảng hàng không có yếu tố lưỡng dụng giữa quốc phòng và dân dụng.
Cụ thể, theo khoản ba Điều 31 của Dự thảo, việc đầu tư xây dựng các công trình thiết yếu tại cảng hàng không có liên quan trực tiếp đến quốc phòng và an ninh có thể được thực hiện từ nguồn vốn nhà nước hoặc nguồn vốn huy động theo phương thức đối tác công tư.
Tại khoản sáu của cùng điều luật, cơ quan chủ trì xây dựng luật đề xuất cấp có thẩm quyền cho phép doanh nghiệp được tham gia đầu tư xây dựng mới, nâng cấp, mở rộng, bảo trì và khai thác các công trình nằm trên đất quốc phòng mà không cần thực hiện thủ tục chuyển quyền sử dụng hoặc chuyển mục đích sử dụng đất. Điều kiện đặt ra là các công trình này phục vụ mục đích lưỡng dụng, vừa đáp ứng yêu cầu an ninh quốc phòng, vừa đảm bảo chức năng khai thác dân dụng.
Đáng chú ý, trong quá trình đầu tư, doanh nghiệp không cần chuyển quyền sở hữu đối với tài sản công nằm trong khu vực quân sự, nhưng vẫn được quyền phân bổ và thu hồi phần chi phí tương ứng với hoạt động đầu tư, bảo trì và khai thác đã thực hiện.
Theo phân tích từ Bộ Xây dựng, Luật Hàng không dân dụng năm 2006 cùng với các quy định hiện hành về đầu tư, xây dựng đều yêu cầu chủ đầu tư phải được giao hoặc cho thuê đất mới đủ điều kiện thực hiện dự án xây dựng. Tuy nhiên, trong bối cảnh đặc thù của ngành hàng không, nhiều sân bay dân dụng hiện nay có nguồn gốc từ sân bay quân sự và đang khai thác theo hình thức lưỡng dụng.
Việc đầu tư trên đất quốc phòng vì thế gặp rất nhiều vướng mắc, do yêu cầu an ninh không cho phép chuyển đổi mục đích sử dụng đất hay tài sản từ quân sự sang dân sự. Hệ quả là chủ đầu tư không đủ điều kiện được giao đất hoặc thuê đất để triển khai dự án.
Đại diện Cục Hàng không Việt Nam cho biết, nhằm huy động tối đa nguồn lực cho đầu tư xây dựng và khai thác cảng hàng không, cơ quan này đã đề xuất cơ chế cho phép doanh nghiệp tham gia theo hình thức đối tác công tư đối với tài sản công do Bộ Quốc phòng đang quản lý, bao gồm cả đất và các công trình hiện hữu. Việc mở ra cơ chế linh hoạt này được kỳ vọng sẽ tạo đột phá trong thu hút vốn tư nhân vào hạ tầng hàng không, đặc biệt tại các sân bay có vai trò lưỡng dụng quan trọng.
Tinh thần của Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân được thể hiện rõ nét trong nhiều nội dung của Dự thảo Luật Hàng không dân dụng Việt Nam (thay thế).
Tăng cường phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực hàng không dân dụng
Một điểm nổi bật trong Dự thảo Luật Hàng không dân dụng Việt Nam (thay thế) là việc tăng cường phân cấp cho địa phương, thể hiện tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” gắn liền với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.
Căn cứ vào thẩm quyền được quy định trong Luật, Chính phủ sẽ triển khai các phương án phân cấp phù hợp. Theo đó, Chính phủ tiếp tục thống nhất quản lý nhà nước đối với lĩnh vực hàng không dân dụng. Các bộ, cơ quan ngang bộ thực hiện quản lý nhà nước theo sự phân công, phân cấp của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.
Các cơ quan chuyên ngành sẽ đảm nhiệm nhiệm vụ quản lý theo sự phân công, phân cấp và ủy quyền của bộ trưởng, đảm bảo tuân thủ các nguyên tắc được quy định trong Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương.
UBND các cấp, trong phạm vi chức năng và quyền hạn của mình, thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước tại khu vực lân cận cảng hàng không, tổ chức đầu tư xây dựng, bảo vệ môi trường cảng hàng không; đồng thời tham gia phối hợp trong công tác tìm kiếm, cứu nạn, điều tra sự cố và tai nạn tàu bay, quản lý chướng ngại vật hàng không theo thẩm quyền được quy định tại các luật liên quan.
Theo Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, việc phân cấp cần phù hợp với tính chất đặc thù của ngành hàng không, nhằm khai thác hiệu quả không phận thông qua quy định phân loại, sử dụng vùng trời.
Trên cơ sở đó, cần phân định rõ ràng giữa thẩm quyền của các bộ, ngành và thẩm quyền của chính quyền địa phương trong quản lý, cấp phép, đầu tư xây dựng và bảo vệ môi trường cảng hàng không. UBND các cấp tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong công tác quản lý khu vực lân cận cảng hàng không và phối hợp xử lý các tình huống khẩn cấp liên quan đến an toàn bay.
Bên cạnh đó, Dự thảo Luật cũng nhấn mạnh việc đảm bảo quyền tự do đầu tư của các thành phần kinh tế trong lĩnh vực hàng không, không phân biệt doanh nghiệp nhà nước hay tư nhân.
Các quy định trong Dự thảo không đặt ra tiêu chí ưu tiên cho bất kỳ đối tượng nào nhằm bảo đảm nguyên tắc cạnh tranh lành mạnh, công khai, minh bạch, đặc biệt trong các hoạt động như đầu tư, xây dựng và vận hành nhà ga hành khách, nhà ga hàng hóa tại cảng hàng không.
Các mô hình đầu tư như PPP, BOO (xây dựng sở hữu vận hành) và BOT (xây dựng vận hành chuyển giao) được khuyến khích triển khai.
Theo phản ánh từ đại diện Vietjet, hệ thống pháp luật hiện nay vẫn chưa có quy định cụ thể về ưu tiên hay bảo đảm quyền tiếp cận công bằng cho doanh nghiệp tư nhân khi tham gia đầu tư hạ tầng hàng không.
Thực tế, phần lớn điều kiện đầu tư đang tập trung vào doanh nghiệp nhà nước hoặc doanh nghiệp được chỉ định, điều này tạo ra rào cản lớn cho khu vực tư nhân và cản trở sự phát triển của các mô hình logistics hub, nhà ga VIP hay cơ sở bảo dưỡng tàu bay (MRO) tại các sân bay hiện hữu.
Quá trình xây dựng Dự thảo cũng ghi nhận nhiều ý kiến đóng góp từ các doanh nghiệp hàng không về nhu cầu đơn giản hóa thủ tục đầu tư và kinh doanh. Trong văn bản gửi Bộ Xây dựng vào cuối tháng 6/2025, Bamboo Airways cho biết, mặc dù Luật Hàng không dân dụng hiện hành chưa có quy định cụ thể, nhưng theo Điều 31 của Luật Đầu tư năm 2020, dự án kinh doanh vận chuyển hành khách bằng đường hàng không vẫn phải được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận chủ trương đầu tư. Bamboo Airways đề xuất bãi bỏ yêu cầu này, với lý do việc cấp giấy phép kinh doanh hàng không đã được thẩm định kỹ lưỡng theo quy định chuyên ngành.
Theo Bộ Xây dựng, quy định về chấp thuận chủ trương đầu tư nêu trên là nội dung thuộc Luật Đầu tư. Tuy nhiên, để tháo gỡ vướng mắc cho nhà đầu tư, Bộ đã đề xuất trong Dự thảo phương án đơn giản hóa thủ tục cấp giấy phép kinh doanh vận tải hàng không thương mại. Cụ thể, thẩm quyền cấp phép sẽ được phân cấp cho Bộ Xây dựng thay vì trình Thủ tướng Chính phủ xem xét như hiện nay.
Lãnh đạo Cục Hàng không Việt Nam nhận định, nếu phương án phân cấp này được chấp thuận, sẽ giúp giảm tải đáng kể thủ tục hành chính cho nhà đầu tư, đồng thời thể hiện rõ tinh thần đổi mới trong quản lý và điều hành của Chính phủ đối với lĩnh vực hàng không dân dụng.
Quang Anh