Bão Bualoi đã rút, nhưng ở lại là hàng loạt biệt thự ven biển Hà Tĩnh ngổn ngang đổ sập. Thiên nhiên chỉ mất vài giờ để “thanh tra” những gì con người đã xây bằng nhiều năm quảng bá. Và có lẽ, trong nhiều trường hợp, mưa bão không phải là thủ phạm mà chỉ là người bóc trần sự thật.
Sau bão số 10, dọc bờ biển Xuân Thành, huyện Nghi Xuân (Hà Tĩnh), hàng chục căn biệt thự thuộc dự án Hoa Tiên Paradise, khu nghỉ dưỡng được quảng cáo là “thiên đường du lịch Bắc Trung Bộ” đã đổ sập, nứt vỡ, trơ cát và sắt.
Ảnh cắt từ video
Theo ghi nhận từ các cơ quan báo chí, nhiều căn biệt thự chỉ còn là khung gãy nát, lộ ra phần móng mỏng manh như bị bóc vỏ. Những cột tường chịu lực vỡ toác. Một số vị trí, nền nhà chỉ là lớp cát vàng mịn. Kè chắn sóng - có trong thiết kế - nhưng “vắng mặt” ngoài thực địa.
Khi thiên nhiên nổi giận, những gì được xây trên niềm tin hời hợt đều không trụ nổi. Mưa gió trở thành phép thử khắc nghiệt nhất, không chỉ cho vật liệu, mà cho cả đạo đức nghề nghiệp.
Và rồi, người ta chợt nhận ra: hóa ra, mưa bão cũng là một cuộc thanh tra công bằng nhất của tạo hóa.
Trong khi nhiều công trình ven biển miền Trung trụ vững qua bão, thì các căn biệt thự tiền tỷ ở Hoa Tiên Paradise lại gục ngã hàng loạt.
Bão không có quyền thẩm định hồ sơ, không đọc bản vẽ kết cấu, cũng chẳng hỏi ai ký duyệt bản thiết kế. Nhưng chỉ sau vài giờ, nó đã “nghiệm thu” thực tế, thẳng thắn và không cần thông tư hướng dẫn.
Cơn bão ấy cho thấy: móng nhà không có cọc, tường chịu lực không có trụ, khoảng cách từ chân sóng đến chân nhà chỉ hơn hai chục mét, những sai số kỹ thuật đã được “phong kín” bằng sơn tường, bằng quảng cáo, bằng niềm tin.
Nếu nói đến một “cuộc thanh tra tự nhiên”, thì bão chính là người kiểm tra không bị chi phối bởi bất kỳ lợi ích nào. Nó không nhận quà, không ngại va chạm, không sợ bị điều chuyển công tác. Nó chỉ làm một việc duy nhất: phơi bày sự thật.
Theo phóng sự của VTV, Sở Xây dựng Hà Tĩnh khẳng định cơ quan này không có trách nhiệm thẩm tra thiết kế hay nghiệm thu các công trình biệt thự trong dự án, căn cứ theo quy định phân cấp quản lý xây dựng hiện hành.
Nói cách khác, hồ sơ thiết kế và nghiệm thu hoàn toàn do chủ đầu tư là Công ty Cổ phần Hồng Lam Xuân Thành tự tổ chức và chịu trách nhiệm.
Khi mọi thứ “đúng quy trình” trên giấy, nhưng “sai thực tế” ngoài công trường, khoảng trống trách nhiệm bắt đầu hiện rõ.
Người dân, những người bỏ ra hàng tỷ đồng mua biệt thự biển gần như không có cơ hội biết được móng có sâu không, có cọc hay không, có thép đúng quy cách không. Hợp đồng mua bán chỉ ghi vài dòng: “thiết kế theo chủ đầu tư phê duyệt”.
Và thế là, một khi cơn bão đến, “hợp đồng niềm tin” đổ sập cùng bê tông.
Nếu thanh tra bằng hồ sơ giấy tờ, có thể không phát hiện sai phạm. Nhưng khi thanh tra bằng mưa gió, sự thật lại không thể giấu.
Một công trình không có móng cọc, không có kè chắn sóng, giống như một xã hội không có nền đạo đức. Nó có thể hào nhoáng bên ngoài, nhưng chỉ cần một biến động nhỏ là sụp đổ.
Người dân đã tin và sẵn sàng trả giá cao để được sở hữu “thiên đường biển”.
Nhưng họ không ngờ rằng, “thiên đường” ấy lại không có kè, không có cọc, chỉ có những lời hứa.
Họ cũng không ngờ rằng, trách nhiệm quản lý nhà nước lại có thể “rẽ sóng” tránh né dễ dàng đến vậy.
Trong quản lý xây dựng, có một khái niệm: trách nhiệm tự chịu của chủ đầu tư.
Nhưng khi niềm tin của hàng trăm người mua bị đặt lên bàn cát, liệu chỉ “lương tâm chủ đầu tư” có đủ sức chống đỡ?
Không thể phủ nhận: thiên tai là nguyên nhân trực tiếp. Nhưng thiếu sót kỹ thuật, giám sát lỏng lẻo và khoảng trống trách nhiệm mới là nguyên nhân gốc.
Ở các nước phát triển, mỗi công trình ven biển phải được thẩm định độc lập về nền đất, thủy lực, gió, bão, triều, xói lở, thậm chí cả biến đổi khí hậu.
Còn ở ta, quy trình ấy đôi khi bị rút gọn thành vài tờ hồ sơ và “niềm tin hợp đồng”.
Những căn biệt thự đổ sập ở Xuân Thành là lời cảnh báo không chỉ cho Hà Tĩnh, mà cho hàng trăm dự án nghỉ dưỡng dọc bờ biển miền Trung, nơi cát được đổ bê tông, và lợi nhuận được dựng cao hơn cả mực triều.
Một hệ thống quản lý không có “thanh tra thật” sẽ gục trước lòng tham.
Và một xã hội mà người mua nhà chỉ còn biết cầu nguyện vào “lương tâm chủ đầu tư”, thì mưa bão nào cũng là hiểm họa.
Mưa bão không thể chọn nơi trút xuống, nhưng thanh tra thì có thể chọn nơi cần soi sáng.
Nếu thiên nhiên làm nhiệm vụ phơi bày sự thật bằng gió và sóng, thì thanh tra con người phải làm nhiệm vụ đó bằng pháp luật, bằng trí tuệ và bằng sự liêm chính.
Sau bão Bualoi, điều cần nhất không phải là tìm thêm bao cát để vá kè, mà là vá lại những lỗ hổng trong cơ chế kiểm soát chất lượng xây dựng.
Phải rà soát lại toàn bộ hồ sơ kỹ thuật, bản vẽ thiết kế, quá trình nghiệm thu và giám sát của dự án Hoa Tiên Paradise.
Phải làm rõ: tại sao một khu nghỉ dưỡng hàng ngàn tỷ đồng lại có thể xây biệt thự ven sóng mà không có kè chắn sóng hoàn thiện?
Một cuộc thanh tra toàn diện, công khai, minh bạch là cách duy nhất để trả lại công bằng cho người dân, cho Nhà nước, và cho chính đạo đức nghề nghiệp trong ngành xây dựng.
Không ít lần trong lịch sử, thiên tai trở thành bài học nhân quả cho con người.
Mưa gió không phân biệt biệt thự hay nhà dân, nhưng lại luôn tìm đến nơi nào yếu nhất để đổ xuống.
Bởi trong tự nhiên, chỉ có hai loại công trình: công trình thật và công trình dối trá.
Nếu bão là “thanh tra tự nhiên”, thì chúng ta cần thêm những “thanh tra nhân tạo” là pháp luật, là báo chí, là tiếng nói của người dân để không đợi đến lúc sóng gió mới biết móng nhà mình xây trên gì.
Mỗi công trình, mỗi giấy phép, mỗi bản thiết kế đều là lời hứa giữa con người với thiên nhiên.
Bội tín với tự nhiên, sớm muộn cũng sẽ trả giá.
Bão Bualoi chỉ là một hiện tượng khí tượng. Nhưng hậu quả nó để lại là một bản kết luận thanh tra bằng thiên nhiên, thẳng thắn, khách quan và không thể chối cãi.
Những căn biệt thự đổ sập không chỉ là bê tông và gạch vỡ, mà còn là niềm tin của người dân bị xói lở, là lời cảnh báo với cơ chế quản lý còn “mỏng như cát”.
Trong xã hội, “mưa bão” không chỉ đến từ thiên nhiên.
Đôi khi, nó đến từ những cuộc thanh tra công tâm, những bản tin phơi bày sự thật, những câu hỏi không ngại chạm vào lợi ích nhóm.
Và nếu mỗi người làm đúng trách nhiệm của mình, từ chủ đầu tư, nhà quản lý, kỹ sư, đến người dân thì mưa bão cũng chỉ là phép thử của niềm tin vững vàng, chứ không phải bản án dành cho sự dối trá.
Đình Sáng