Khi “tiền bẩn” khoác áo hợp pháp

Ngụy trang dưới dạng các giao dịch có vẻ hợp pháp, dòng “tiền bẩn” được biến đổi thành các khoản đầu tư, hợp đồng hay tài sản tưởng chừng minh bạch, làm mờ dấu vết và gây khó khăn lớn cho công tác điều tra, truy xuất nguồn gốc.

Biến tiền lừa đảo thành “tiền sạch”

Một trong những vụ việc điển hình là trường hợp của Vũ Thị Thanh (1988, Nam Định), người từng giúp việc cho gia đình khá giả ở quận Long Biên. Lợi dụng lòng tin của gia chủ, Thanh giả danh người có quan hệ rộng, lừa bán căn hộ “giá ưu đãi” để chiếm đoạt hơn 35 tỷ đồng.

Cụ thể, Thanh đã lập ra một nick facebook có tên là “Thanh vũ” sau đó bịa ra các thông gian dối như: là con của chủ tịch HĐQT doannh nghiệp, có chồng là phi công của hãng hàng không Vietnam Airlines, quen biết nhiều chủ đầu tư dự án nên mua được các căn hộ giá rẻ.

Thời gian đó, Thanh lên mạng tìm các dự án bán căn hộ rồi gửi toàn bộ thông tin cho chị M. rồi đặt vấn đề hỏi chị M. nếu muốn mua các căn hộ trong dự án, Thanh sẽ mua giúp với giá ưu đãi, rẻ hơn nhiều so với giá thị trường. Do tin tưởng thông tin Thanh đưa ra là thật, chị M. đã đồng ý mua nhà với mục đích bán kiếm lời.

Sau khi chiếm đoạt, Thanh hợp thức hóa số tiền bằng cách nhờ người khác chuyển lòng vòng qua nhiều tài khoản, góp vốn vào dự án mua máy nghiền đá, gửi tiết kiệm và thế chấp ngân hàng. Hành vi của Thanh bị phát hiện, Viện kiểm sát nhân dân TP Hà Nội đã truy tố về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” và “Rửa tiền”.

Một “đường dây” rửa tiền khác được Công an Hà Nội triệt phá năm 2024, với 9 bị cáo tham gia. Các đối tượng mở và mua hàng chục tài khoản ngân hàng để nhận tiền từ những vụ lừa đảo đầu tư, sau đó chuyển qua Campuchia, quay vòng qua nhiều tài khoản và cuối cùng “rửa” bằng cách mua tiền điện tử USDT. Chỉ trong vài tháng, nhóm này đã “rửa” hơn 19 tỷ đồng, thu lợi hàng tỷ đồng thông qua hình thức giao dịch tiền số tự do, không đăng ký doanh nghiệp.

Nói đến những vụ án rửa tiền với số lượng “khủng” không thể không nhắc đến vụ án khai thác quặng trái phép tại Lào Cai. Cụ thể, cơ quan tố tụng đã phơi bày thủ đoạn rửa tiền tinh vi của Nguyễn Mạnh Thừa – Giám đốc Công ty TNHH Xây dựng thương mại Lilama. Từ năm 2013 đến 2015, Thừa thu về hơn 451 tỷ đồng từ việc khai thác và bán hơn 1,3 triệu tấn quặng apatit. Sau khi trừ chi phí, số tiền thu lợi bất chính lên tới hơn 177 tỷ đồng.

Để hợp thức hóa khoản tiền khổng lồ này, Thừa thỏa thuận mượn tài khoản ngân hàng của 12 cá nhân từng được Công ty Lilama thuê vận chuyển đất đá, quặng. Dưới sự chỉ đạo của Thừa, kế toán công ty lập khống hợp đồng, biên bản nghiệm thu, nâng giá cước và khối lượng vận chuyển. Từ đó, hơn 182 tỷ đồng được chuyển vào tài khoản của các cá nhân nói trên, trong khi thực tế họ chỉ nhận khoảng 5,6 tỷ đồng tiền công.

Phần chênh lệch hơn 177 tỷ đồng sau đó được các cá nhân rút tiền mặt, giao lại cho nhân viên Lilama rồi chuyển về tay Thừa. Cơ quan tố tụng xác định đây là khoản thu lời bất chính và đã ra quyết định tịch thu, sung công quỹ Nhà nước.

Trên thực tế, các đối tượng lừa đảo thường vận dụng chiến thuật lồng tiền bẩn vào các hoạt động hợp pháp hoặc che giấu quyền sở hữu thực sự. Khi giao dịch có vẻ tuân thủ pháp luật (hóa đơn, hợp đồng, báo cáo thuế). Chính vì thế sẽ ít bị nghi ngờ và dễ hòa nhập vào nền kinh tế hợp pháp, từ đó giảm rủi ro bị phát hiện.

Đường đi ngoằn ngoèo của dòng tiền phi pháp 

Hiện nay, một trong những chiêu phổ biến là thuê, mua tài khoản ngân hàng của người khác, thường là sinh viên, người thu nhập thấp hoặc thiếu hiểu biết pháp luật – để nhận tiền bất hợp pháp.

Cụ thể, các đối tượng thường đăng tải thông tin trên các diễn đàn, hội nhóm mạng xã hội về việc thuê, mua tài khoản ngân hàng hoặc tiếp cận với những người lao động có thu nhập thấp, người thiếu hiểu biết về pháp luật hoặc sinh viên các trường cao đẳng, đại học nhờ thuê mở tài khoản ngân hàng để nhận tiền công với giá khoảng từ 500.000 - 1.000.000 đồng. Sau khi mở tài khoản, chủ tài khoản phải bàn giao thông tin đăng nhập Internet Banking, SIM điện thoại đăng ký tài khoản, thẻ ngân hàng… cho đối tượng.

Các tài khoản thanh toán không chính chủ này được sử dụng chủ yếu cho mục đích luân chuyển dòng tiền trong các vụ án, gây khó khăn cho công tác điều tra, xác minh, xử lý của lực lượng chức năng.

Tội phạm trả tiền thuê hoặc mua tài khoản của người thật (cá nhân, doanh nghiệp vỏ bọc) để nhận tiền chiếm đoạt. Người cho thuê có thể biết hoặc không biết bản chất nguồn tiền. Các tài khoản này sau đó được chuyển tiếp nhiều lần để “làm loãng” nguồn gốc.

Ngoài ra, các đối tượng cũng thường phương thức lấy tiền lừa đảo để mua bất động sản hay những vật dụng có giá trị như: ôtô, tàu thuyền, tác phẩm nghệ thuật… rồi bán lại, thế chấp vay hoặc chuyển nhượng qua nhiều người để che giấu nguồn gốc.

Giá có thể được thổi lên hoặc thỏa thuận “giá ngầm” để chuyển giá trị thực. Biểu hiện của phương thức rửa tiền này thường giao dịch mua bán giá không tương xứng với thị trường, chuyển nhượng nhiều lần trong thời gian ngắn, bên bán/bên mua là doanh nghiệp mới lập không hoạt động thương mại rõ ràng, thanh toán bằng nhiều nguồn tài khoản khác nhau.

Hình thức thông qua doanh nghiệp bình phong và hợp đồng khống cũng được các đối tượng sử dụng rất nhiều. Cụ thể, chúng sẽ thành lập công ty “vỏ” (không hoạt động thực chất) dùng để xuất hóa đơn, ký hợp đồng khống, ghi nhận doanh thu/chi phí giả để hợp thức hoá dòng tiền.

Các dịch vụ kế toán, tư vấn hoặc “đại lý” có thể tiếp tay. Biểu hiện của các công ty bình phong này thường có báo cáo tài chính bất thường, hợp đồng với bên không rõ năng lực, giao dịch lặp lại với cùng một nhóm pháp nhân, thiếu chứng từ vận hành thực tế.

Trong vụ án xét xử đường dây rửa tiền trên địa bàn Hà Nội và một số tỉnh thành cả nước nói trên, các đối tượng đã dùng phương thức chuyển tiền VND vào các tài khoản mua USDT/usdt trên sàn P2P hoặc qua các “đầu mối” mua bán crypto không chính thức, sau đó luân chuyển, tách lớp qua ví điện tử, sàn nước ngoài, rồi quy đổi lại thành tiền “sạch”.

Rửa tiền không chỉ là thủ đoạn tinh vi để hợp pháp hóa khoản thu bất chính, mà còn là hành vi làm xói mòn sự minh bạch của nền kinh tế và phá vỡ niềm tin xã hội. Từ việc mượn tài khoản ngân hàng, lập hợp đồng khống cho đến đổ tiền vào bất động sản, tài sản giá trị hay tiền ảo, các đối tượng phạm tội đều nhằm mục đích cuối cùng: biến “tiền bẩn” thành “tiền sạch” để che giấu dấu vết.

Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách cho cơ quan quản lý, ngân hàng, doanh nghiệp và người dân: tăng cường kiểm soát, minh bạch giao dịch và phối hợp chặt chẽ trong phòng chống rửa tiền. Chỉ khi dòng tiền được giám sát nghiêm ngặt, hệ thống tài chính mới thực sự an toàn, công bằng và lành mạnh cho hoạt động kinh doanh hợp pháp.

Quang Anh