Một cú phẩy tay tưởng như “cảnh phim” đã biến một “tổng tài” thành trò cười giữa quán cà phê. Vụ việc không chỉ cho thấy sự lố bịch khi mang ảo tưởng TikTok ra đời thực, mà còn là lời thức tỉnh về hậu quả của việc nhập vai quá đà, coi thường chuẩn mực ứng xử và luật pháp.
Một cái phẩy tay, một ánh mắt nghiêm, một dáng đi “anh cả” như trong clip và ngay lập tức khung cảnh quán cà phê biến thành một phân cảnh phim ngắn. Nhưng đời thực không có “cut” và không có khán giả vỗ tay mỗi khi kịch hay kịch dở xuất hiện.
Vụ “tổng tài” chủ tịch một công ty vốn điều lệ 3 tỷ đồng xuất hiện ở tại một quán cà phê ở Hà Nội rồi vướng vào ồn ào hành hung nhân viên quán, phẩy tay ra lệnh như trên mạng, đã cho chúng ta thấy một bài học: khi diễn quá thật, hậu quả trả về có thể nặng nề hơn cả cú like ảo.
TikTok và các nền tảng phim ngắn đã biến hình ảnh quyền lực thành một món hàng giải trí dễ tiêu thụ. Công thức “tổng tài: đẹp trai, giàu có ra lệnh một cái là xong” lặp đi lặp lại tạo ra thỏa mãn tức thì cho người xem; nó dễ, nó nhanh, và quan trọng hơn, nó khiến người ta muốn “nhập vai”. Nhưng nhập vai ở trên màn hình và nhập vai trong đời thực là hai chuyện khác xa. Màn hình cho phép ảo tưởng được nuôi dưỡng; đời thực đòi hỏi trách nhiệm, luật pháp và sự tôn trọng.
Cái đáng lo là khi những thủ pháp điện ảnh trở thành khuôn mẫu hành vi. Một cú ra lệnh trong phim có thể bịt tai mọi tiếng giáo huấn, nhưng ngoài đời, mệnh lệnh thiếu lễ nghĩa, chuẩn mực rất dễ dẫn tới xung đột, thậm chí là bạo lực. Khi ai đó lấy trang phục, cử chỉ, danh xưng để cố gắng ép người khác phục tùng, họ đang thử nghiệm giới hạn của chuẩn mực xã hội. Và khi chuẩn mực ấy bị thử nghiệm liên tục, xã hội mất dần điểm tựa: niềm tin, mối quan hệ giữa người với người.
Hậu quả không chỉ dừng lại ở sự xấu hổ cá nhân. Cụ thể tại vụ việc này, lãnh đạo bị tố hành xử kém văn hóa kéo theo uy tín doanh nghiệp xuống hố. Học viên, khách hàng, đối tác sẽ nhìn doanh nghiệp bằng con mắt nghi ngờ: nếu “tổng tài” dạy kỹ năng ứng xử nhưng chính ông ta không có, thì lời nói và thương hiệu đều mất giá. Giới trẻ vốn đang bị gán nhãn “ảo tưởng” lại trở thành mục tiêu chỉ trích. Mỗi vụ việc như vậy thêm một viên gạch vào bức tường định kiến: một bộ phận thanh niên sống quá nhiều trong thế giới ảo, xa rời thực tế.
Cần nói thẳng: Công nghệ, mạng xã hội, không có tội, nhưng cách ta dùng mạng xã hội thì có. Nhà trường, gia đình, xã hội và cả nền tảng công nghệ, “mạng xã hội” đều có vai trò kép: vừa mở cửa cho sáng tạo, vừa phải đặt rào cản cho hành vi lệch lạc.
Giáo dục truyền thông số không phải là khẩu hiệu; đó phải là chương trình căn bản để giúp trẻ em, thanh thiếu niên phân biệt giữa “giải trí” và “đời thực”, giữa nhân vật được viết kịch bản và trách nhiệm pháp lý. Cha mẹ cần dạy con cách tôn trọng người khác hơn cách dạy con làm sao để nổi tiếng. Truyền thông và nền tảng số phải cân nhắc trách nhiệm khi khuếch trương những hình ảnh khuyến khích bạo lực hoặc hành vi coi thường pháp luật.
Không thể bỏ qua khía cạnh pháp lý và đạo đức. Khi hành vi vượt qua ranh giới của lễ phép, của quyền con người, pháp luật sẽ can thiệp. Và công luận không ít lần đáng giận dữ hơn cả công lý. Trong vụ việc ở Hà Nội, sau ồn ào, người bị tố đã tới quán để xin lỗi nhưng đã bị mời ra khỏi cửa, lời xin lỗi không được chấp nhận, điều đó nói lên ràng: một hành động bột phát dễ để lại hậu quả lâu dài; lời xin lỗi muộn có thể không xóa được tổn thương và tiếng xấu đã lan nhanh hơn cả một tuyên bố đính chính.
Vậy giới trẻ cần làm gì? Trước hết là tự hỏi: bạn muốn trở thành ai trong mười năm nữa, một nhân vật “tổng tài” trên clip, được ngưỡng mộ vì vẻ bề ngoài và chiêu trò, hay một người được kính trọng vì năng lực, lòng tử tế và trách nhiệm? Mơ ước không xấu; nhưng mơ mà thiếu nền tảng, thiếu ý thức về hệ quả thì rất nguy hiểm. Trước khi muốn diễn, hãy học cách phân biệt: đâu là vai, đâu là đời; trước khi muốn ra lệnh, hãy học cách lắng nghe; trước khi phẩy tay, hãy nghĩ đến cái tay bạn có thể làm tổn thương.
Cần nhanh chóng lấp vào khoảng trống mà văn hóa ứng xử để lại: bằng chương trình giáo dục kỹ năng sống thực tế, bằng quy chuẩn đạo đức doanh nhân rõ ràng hơn và bằng sự vào cuộc của truyền thông có trách nhiệm. Nền tảng mạng xã hội cũng nên xem lại thuật toán thưởng cho tính giật gân hơn giá trị bền vững; lượt xem không thể và không nên là thước đo duy nhất cho cái gì được phép lan truyền.
Vụ “tổng tài” ở quán cà phê không phải lời kết cho một câu chuyện; nó là lời nhắc cho cả một thế hệ đang lớn lên giữa dòng chảy ồn ào của mạng xã hội. Hãy nhớ: một phút diễn sai trên màn hình có thể bị quên lướt, nhưng một phút hành động sai trong đời thực có thể làm sụp một thương hiệu, tàn phá danh dự, và đẩy chính người làm ra khỏi cộng đồng.
Trước khi cho rằng mình là nhân vật chính, hãy đảm bảo mình đã đóng trọn vai trò của một công dân trưởng thành. Nghĩ kỹ, hành động thấu đáo đó là phép lịch sự tối thiểu đối với bản thân và với người khác.
Đình Sáng