Kết quả kinh doanh nửa đầu năm 2026 cho thấy sự phân hóa rõ nét trong nhóm hóa chất, phân bón và cao su. GVR, DCM và DPM đóng góp phần lớn mức tăng lợi nhuận nhờ giá bán thuận lợi và nguồn thu từ bồi thường đất, trong khi DGC cùng một số doanh nghiệp hóa chất cơ bản chịu sức ép lớn từ chi phí nguyên liệu và gián đoạn nguồn quặng.
Lợi nhuận tăng mạnh nhưng tập trung vào một số doanh nghiệp
Báo cáo công bố ngày 25/9/2026 của TCBS Research theo dõi 11 doanh nghiệp niêm yết thuộc ba nhóm chính gồm hóa chất cơ bản, phân bón và cao su. Trong quý II/2026, doanh thu thuần toàn nhóm đạt 28.704 tỷ đồng, tăng 4,1% so với cùng kỳ, trong khi lợi nhuận theo rổ doanh nghiệp được TCBS thống kê đạt 5.301 tỷ đồng, tăng 31,2%. Lũy kế 6 tháng đầu năm, lợi nhuận đạt 9.962 tỷ đồng, tăng 38%.
Phần lớn mức tăng lại tập trung vào một số doanh nghiệp dẫn đầu. Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (GVR) ghi nhận lợi nhuận quý II đạt 2.163 tỷ đồng, Phân bón Dầu khí Cà Mau (DCM) đạt 1.065 tỷ đồng và Phân bón và Hóa chất Dầu khí (DPM) đạt 906 tỷ đồng. Ba doanh nghiệp này chiếm tới 78% tổng lợi nhuận quý II của nhóm được TCBS theo dõi. Nếu loại GVR, tăng trưởng lợi nhuận của 10 doanh nghiệp còn lại chỉ còn khoảng 21%.
Nhóm cao su gồm GVR, PHR, DPR và TRC có mức tăng lợi nhuận quý II lên tới 63,1%. Động lực đến từ giá mủ cao su thế giới tăng khoảng 30% cùng khoản thu từ bồi thường đất phục vụ chuyển đổi sang phát triển khu công nghiệp.
Nguồn thu ngoài hoạt động kinh doanh chính chiếm tỷ trọng khá lớn tại một số doanh nghiệp. Theo TCBS Research, các khoản này tương đương khoảng 57% lợi nhuận trước thuế của GVR và 77% tại PHR, cho thấy kết quả kinh doanh của nhóm cao su trong kỳ không chỉ phụ thuộc vào hoạt động khai thác và bán mủ.
Lợi nhuận các doanh nghiệp hóa chất, phân bón và cao su đang phân hóa mạnh khi giá hàng hóa, chi phí nguyên liệu và nguồn thu ngoài hoạt động kinh doanh tác động theo những hướng khác nhau (Ảnh minh họa)
Nhóm phân bón urê gồm DPM và DCM cũng có một quý thuận lợi khi lợi nhuận tăng 41,8%. Sự cố vận tải qua eo biển Hormuz khiến nguồn cung bị gián đoạn, đẩy giá urê thế giới lên mức bình quân 693,5 USD/tấn, cao hơn 73% so với cùng kỳ năm trước. Mặt bằng giá này đã hỗ trợ đáng kể cho biên lợi nhuận của các doanh nghiệp sản xuất urê trong nước.
Trong khi đó, nhóm hóa chất cơ bản cùng các doanh nghiệp sản xuất DAP, NPK và phân lân gồm DGC, DDV, BFC và LAS lại đi theo chiều hướng khác. Lợi nhuận quý II của nhóm này giảm 43,6%, phản ánh sức ép đồng thời từ chi phí nguyên liệu và sức mua trong nước.
DGC là trường hợp giảm mạnh nhất khi lợi nhuận quý II thấp hơn 54,9% so với cùng kỳ. Biên lợi nhuận gộp của doanh nghiệp giảm từ 33,9% xuống còn 18,9%. Theo TCBS Research, nguyên nhân chính nằm ở việc DGC phải mua toàn bộ quặng apatit từ bên ngoài do khai trường 25 tạm dừng hoạt động, trong khi khai trường 19B chưa thể vận hành trở lại.
DDV, BFC và LAS cũng chịu sức ép khi giá lưu huỳnh và amoniac tăng cao trong lúc nhu cầu nội địa chưa đủ mạnh để bù lại chi phí đầu vào. Trong nhóm này, CSV là trường hợp tích cực hiếm hoi với lợi nhuận tăng khoảng 2,1 lần, chủ yếu nhờ giá axit sulfuric tăng 249% trong bối cảnh thị trường thiếu hụt lưu huỳnh.
Nửa cuối năm được dự báo chậm lại, DGC vẫn chờ nguồn quặng
Sau mức tăng cao trong nửa đầu năm, TCBS Research cho rằng quý III/2026 sẽ mang tính chuyển tiếp và tốc độ tăng lợi nhuận của toàn nhóm khó duy trì như hai quý đầu năm. Đơn vị phân tích dự phóng lợi nhuận cả năm của 11 doanh nghiệp đạt khoảng 16.275 tỷ đồng. Sau 6 tháng, nhóm này đã hoàn thành 61,2% dự báo cả năm. Với phần còn lại, lợi nhuận nửa cuối năm được ước tính giảm khoảng 2,2% so với cùng kỳ.
Một trong những yếu tố làm giảm động lực là giá urê đã rời vùng đỉnh. Đến tháng 8/2026, giá urê thế giới giảm về khoảng 390 USD/tấn, thấp hơn 44% so với mức bình quân trong quý II. Cùng với đó, hiệu ứng nền thấp sau khi áp dụng thuế giá trị gia tăng 5% cũng không còn tạo lợi thế so sánh lớn như trước.
Riêng với DGC, khả năng phục hồi trong ngắn hạn vẫn phụ thuộc nhiều vào tiến độ giải quyết nguồn nguyên liệu. Các khai trường quặng chưa hoạt động trở lại, trong khi dự án Nghi Sơn lùi thời điểm chạy thử sang quý IV. Nguồn thu tài chính cũng có thể giảm sau khi doanh nghiệp thực hiện đợt chia cổ tức tiền mặt trị giá hơn 3.038 tỷ đồng, làm quy mô tiền gửi thu hẹp.
Dù triển vọng lợi nhuận ngắn hạn kém đồng đều, khả năng thanh khoản của nhóm doanh nghiệp vẫn ở mức cao. Theo TCBS Research, 11 doanh nghiệp đang nắm giữ tổng lượng tiền mặt ròng khoảng 52.330 tỷ đồng, tương đương 26% tổng vốn hóa của nhóm. Có 9 doanh nghiệp duy trì trạng thái tiền ròng dương.
Về định giá, P/E trung vị trượt của nhóm hiện ở mức 8,7 lần. DCM đang giao dịch với P/B trượt khoảng 1,6 lần, thấp hơn trung vị 5 năm, trong khi tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu đạt 24,1% và doanh nghiệp vẫn duy trì lượng tiền ròng lớn.
DGC giao dịch với P/E khoảng 6,3 lần và P/B 0,8 lần. Mức định giá thấp hơn trước phản ánh phần nào chu kỳ lợi nhuận đang đi xuống, trong khi rủi ro liên quan đến nguồn quặng tự khai thác chưa được giải quyết hoàn toàn.
TCBS Research vì vậy giữ quan điểm thận trọng đối với nhóm hóa chất trước mùa công bố kết quả kinh doanh quý III. Giá urê đã giảm sâu so với quý II, lợi nhuận của nhóm cao su còn phụ thuộc đáng kể vào các khoản bồi thường đất, trong khi DGC chưa giải quyết xong nút thắt nguồn quặng. Diễn biến giá hàng hóa cùng khả năng khôi phục nguồn nguyên liệu nội bộ sẽ là những yếu tố quyết định liệu khoảng cách lợi nhuận giữa các doanh nghiệp có tiếp tục nới rộng trong những quý cuối năm hay không.
Lê Phong