Sáng 11/10, giữa lòng Thủ đô Hà Nội, một ngôi nhà bốn tầng một tum nằm sâu trong ngõ 180 phố Kim Hoa (phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám) bốc cháy dữ dội. Khi lực lượng chức năng tiếp cận và dập tắt đám cháy, năm sinh mạng trong cùng một gia đình đã không thể qua khỏi. Cảnh tượng tang thương khiến bất kỳ ai chứng kiến cũng không khỏi nghẹn lòng.
Theo thông tin ban đầu, ngôi nhà cao hẹp, sâu trong ngõ nhỏ, có nhiều vật liệu dễ cháy. Đám cháy bùng phát nhanh vào rạng sáng, thời điểm con người dễ mất cảnh giác nhất. Dù lực lượng cứu hỏa có mặt rất nhanh, việc tiếp cận hiện trường trong ngõ nhỏ, quanh co khiến công tác cứu hộ gặp nhiều khó khăn.
Năm nạn nhân gồm ba người lớn và hai trẻ nhỏ. Một gia đình quây quần bên nhau đêm hôm trước, sáng hôm sau chỉ còn tro tàn. Giữa thủ đô hiện đại, giữa hàng ngàn khẩu hiệu “Toàn dân phòng cháy chữa cháy”, câu chuyện ấy lại trở thành tiếng chuông báo động đau xót.
Những năm gần đây, Hà Nội và nhiều đô thị lớn liên tiếp xảy ra các vụ cháy nghiêm trọng tại nhà dân, khu trọ, quán karaoke, cơ sở sản xuất xen kẽ khu dân cư. Vụ cháy Kim Hoa chỉ là một trong nhiều hồi chuông cảnh tỉnh, sau thảm kịch tại phố Trung Kính (Cầu Giấy) hay Khương Hạ (Thanh Xuân).
Điểm chung là: hầu hết đều nằm trong ngõ nhỏ, nhà dạng “hộp diêm”, chỉ có một lối thoát duy nhất. Khi lửa bùng lên, khói độc lan nhanh hơn cả ngọn lửa, cơ hội sống gần như bằng không.
Không thể mãi nói rằng “đây là tai nạn”. Ở một đô thị với hàng triệu cư dân, mỗi ngôi nhà, mỗi khu phố đều đang là “điểm nóng” tiềm ẩn nguy cơ nếu công tác phòng cháy chỉ dừng ở hình thức. Cần nhìn nhận thực tế rằng, ý thức người dân vẫn là khâu yếu nhất trong chuỗi phòng - chống - ứng phó với cháy nổ. Rất ít gia đình trang bị bình chữa cháy mini, chuông báo khói, hoặc tập huấn thoát nạn cơ bản. Nhiều người còn cho rằng “nhà mình nhỏ, chắc không sao”.
Không thể đổ lỗi tất cả cho ý thức cá nhân. Một phần trách nhiệm thuộc về chính quyền cơ sở và lực lượng chuyên môn.
Việc kiểm tra, rà soát nguy cơ cháy nổ tại các khu dân cư, đặc biệt là nhà ở kết hợp sản xuất, cho thuê, còn mang tính định kỳ, chưa liên tục. Còn đó những ngõ nhỏ, dây điện chằng chịt, vật liệu dễ cháy chất đầy, lối thoát hiểm bị bịt kín.
Trong khi đó, công tác tuyên truyền chưa “chạm” được vào đời sống: loa phường đọc, tờ rơi phát, nhưng người dân ít lắng nghe hoặc không hiểu rõ hậu quả. Cần có những mô hình “tổ dân phố an toàn PCCC” thực chất hơn, nơi từng hộ dân được kiểm tra, hướng dẫn, nhắc nhở thường xuyên.
Ngay sau vụ việc, lãnh đạo UBND TP Hà Nội và Công an Thành phố đã trực tiếp đến hiện trường, yêu cầu khẩn trương điều tra nguyên nhân và rà soát toàn bộ các tuyến ngõ nhỏ có nguy cơ tương tự. Nhưng điều quan trọng hơn là duy trì hành động lâu dài, không để “đánh trống bỏ dùi” sau vài ngày bão mạng.
Công tác phòng, chống cháy nổ phải được coi là một phần của quản lý đô thị, chứ không phải việc “ứng cứu sự cố”. Đề án cải tạo hạ tầng PCCC, mở rộng lối thoát hiểm, xây dựng trạm chữa cháy mini trong khu dân cư cần được triển khai đồng bộ và có ngân sách cụ thể.
Bên cạnh đó, mỗi phường, quận cần thường xuyên diễn tập thoát nạn; đưa tiêu chí “an toàn cháy nổ” vào đánh giá thi đua khu dân cư văn hóa; yêu cầu các chủ nhà cho thuê, cơ sở kinh doanh phải ký cam kết an toàn và chịu trách nhiệm nếu vi phạm. Khi trách nhiệm được gắn với quyền lợi cụ thể, ý thức cộng đồng mới thực sự chuyển biến.
Ngọn lửa ở Kim Hoa đã tắt, nhưng nỗi đau còn âm ỉ. Phía sau mỗi vụ cháy là bao mất mát không thể bù đắp những con người, những gia đình. Phòng cháy, chữa cháy vì thế không chỉ là công việc của lực lượng chức năng, mà là bổn phận của mỗi công dân.
Khi người dân hiểu rằng một bình cứu hỏa có thể cứu cả gia đình, khi chính quyền hiểu rằng một cuộc kiểm tra nghiêm túc có thể ngăn được một thảm họa, khi đó, những ngọn lửa thương tâm mới thôi có cơ hội bùng lên.
Phòng cháy không chỉ là khẩu hiệu, mà là hành động hàng ngày, từ việc kiểm tra ổ điện, sắp xếp đồ đạc, đến việc sẵn sàng thoát hiểm.
Bởi đôi khi, chỉ một tia lửa nhỏ... cũng đủ thiêu rụi cả một mái nhà yêu thương.
Đình Sáng