Khu Thương mại tự do Đà Nẵng: Giải pháp nào phát triển hiệu quả?

Theo các chuyên gia, Khu thương mại tự do Đà Nẵng phải xây dựng với quy mô đủ lớn và “mở” để cạnh tranh với các nước trên thế giới và thực sự trở thành động lực tăng trưởng kinh tế của thành phố.

3 khu chức năng và loạt chính sách ưu đãi trong Khu Thương mại tự do

Một cánh cửa mới vừa mở ra cho "Thành phố đáng sống" khi Quốc hội thông qua Nghị quyết tổ chức chính quyền đô thị và thí điểm một số cơ chế đặc thù phát triển TP Đà Nẵng. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/1/2025 với thời gian thí điểm 5 năm.

Điểm nhấn được kỳ vọng tạo sự đột phá từ nghị quyết này, chính là việc Quốc hội trao cho Đà Nẵng nhiều cơ chế, chính sách đặc thù để thí điểm thành lập Khu Thương mại tự do - một mô hình không còn mới với thế giới, nhưng lần đầu có ở Việt Nam.

Nghị quyết được Quốc hội thông qua dành riêng 1 điều (Điều 13) đi kèm 10 khoản, để quy định về những chính sách liên quan việc thành lập Khu Thương mại tự do Đà Nẵng.

Khu thương mại tự do Đà Nẵng được thành lập sẽ gắn với Cảng biển Liên Chiểu - dự án có tổng mức đầu tư hơn 3.400 tỷ đồng, rộng 450ha, dự kiến hoàn thành năm 2025.

Nghị quyết quy định Khu thương mại tự do là khu chức năng, có ranh giới địa lý xác định, được thành lập để thực hiện thí điểm các cơ chế, chính sách nhằm mục tiêu thu hút đầu tư, tài chính, thương mại, du lịch và dịch vụ chất lượng cao.

Khu thương mại tự do Đà Nẵng gồm 3 khu chức năng chính là: Khu sản xuất; trung tâm logistic; khu thương mại - dịch vụ.

Các khu chức năng thuộc Khu thương mại tự do Đà Nẵng được ngăn cách với khu vực bên ngoài bằng hàng rào cứng, bảo đảm hoạt động kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan và hoạt động quản lý Nhà nước.

Quan hệ mua bán, trao đổi hàng hóa giữa khu chức năng thuộc Khu thương mại tự do Đà Nẵng với khu vực bên ngoài là quan hệ xuất khẩu, nhập khẩu theo quy định của pháp luật Việt Nam về hải quan, thuế và xuất khẩu, nhập khẩu.

Quốc hội nêu rõ việc thu hồi đất để xây dựng các hạng mục, công trình, từ đó hình thành Khu thương mại tự do Đà Nẵng được thực hiện theo quy định tại Điều 79 của Luật Đất đai.

Trường hợp vị trí đề xuất Khu thương mại tự do Đà Nẵng chưa được xác định trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của Thành phố hoặc có sự điều chỉnh về quy mô, địa điểm đã được phê duyệt, UBND Thành phố tổng hợp, trình HĐND thông qua, bảo đảm không vượt quá các chỉ tiêu sử dụng đất được cấp có thẩm quyền phân bổ.

Nhà đầu tư được lựa chọn đầu tư xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng các khu chức năng thuộc Khu thương mại tự do Đà Nẵng do UBND Thành phố cho thuê đất. Họ có quyền và nghĩa vụ như nhà đầu tư được Nhà nước cho thuê đất để thực hiện dự án đầu tư xây dựng kinh doanh kết cấu hạ tầng khu công nghiệp theo quy định của pháp luật về đất đai.

Hàng loạt chính sách ưu đãi đầu tư trong Khu thương mại tự do Đà Nẵng cũng được Quốc hội chốt khi biểu quyết thông qua nghị quyết này.

Theo đó, nhà đầu tư nước ngoài thành lập tổ chức kinh tế tại Khu thương mại tự do Đà Nẵng không phải có dự án đầu tư và không phải thực hiện thủ tục cấp, điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trước khi thành lập tổ chức kinh tế.

Mức ưu đãi, thời gian miễn, giảm tiền thuê đất đối với dự án đầu tư xây dựng, kinh doanh kết cấu hạ tầng các khu chức năng thuộc Khu thương mại tự do Đà Nẵng được áp dụng như dự án đầu tư xây dựng, kinh doanh kết cấu hạ tầng các khu chức năng trong khu kinh tế.

Quốc hội cũng quy định mức ưu đãi, thời hạn áp dụng ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp đối với dự án đầu tư trong Khu thương mại tự do Đà Nẵng được áp dụng như ưu đãi đối với dự án đầu tư trong khu kinh tế.

Việc áp dụng thuế đối với hàng hóa, dịch vụ được mua bán, cung ứng trong các khu chức năng thuộc Khu thương mại tự do Đà Nẵng, giữa nội địa và nước ngoài với các khu chức năng thuộc Khu thương mại tự do Đà Nẵng, được áp dụng theo quy định của về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt như khu phi thuế quan trong khu kinh tế.

Với dự án đầu tư đáp ứng điều kiện hưởng các mức ưu đãi đầu tư khác nhau trong cùng một thời gian, nhà đầu tư được lựa chọn áp dụng mức ưu đãi cao nhất.

Cũng theo quyết định của Quốc hội, doanh nghiệp có dự án đầu tư trong các khu chức năng thuộc Khu thương mại tự do Đà Nẵng được hưởng chế độ ưu tiên về hải quan đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu tại địa bàn Thành phố khi đáp ứng các điều kiện.

Quy mô phải đủ lớn

Sau khi Nghị quyết được Quốc hội thông qua, Đà Nẵng sẽ triển khai xây dựng hồ sơ đề nghị thành lập Khu thương mại tự do, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Trong đó, xác định cụ thể vị trí, ranh giới và chức năng cụ thể của từng khu chức năng trong Khu thương mại tự do, đồng thời tham mưu bổ sung chức năng nhiệm vụ cho đơn vị quản lý là Ban quản lý Khu công nghệ cao và Khu công nghiệp Đà Nẵng.

Thành phố cũng xúc tiến các hoạt động kêu gọi nhà đầu tư; tham mưu đầu tư hoặc hỗ trợ đầu tư xây dựng công trình kết cấu hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội trong và ngoài Khu thương mại tự do Đà Nẵng để thúc đẩy việc hình thành và phát triển hoạt động sản xuất, kinh doanh…

Khu thương mại tự do Đà Nẵng được đề xuất thí điểm với quy mô nhỏ, khoảng 10km2, tương đương với các Khu thương mại tự do của Singapore.

Vừa qua, Đà Nẵng đã khảo sát và đề xuất 4 vị trí thành lập Khu thương mại tự do. Vị trí 1 dự kiến hình thành Khu logistics và sản xuất (khoảng 536ha, phía Tây đường tránh Nam hầm Hải Vân đến hết thôn Trường Định).

Vị trí 2 dự kiến hình thành Khu sản xuất (khoảng 53ha tại khu vực Khu Công nghệ cao mở rộng, thuộc xã Hòa Ninh). Vị trí 3 dự kiến hình thành Khu thương mại dịch vụ (khoảng 132ha, tại khu vực được định hướng là Khu phi thuế quan, thuộc xã Hòa Nhơn).

Vị trí 4 là khu vực lấn biển (khoảng 250ha đến 1.000ha tại Vịnh Đà Nẵng). Khu vực này cách bờ biển dọc tuyến đường Nguyễn Tất Thành khoảng 1km trong khu vực có độ sâu khoảng từ 7,2-11m, chưa được định hướng trong quy hoạch xây dựng.

Về vấn đề này, TS Trần Du Lịch - chuyên gia kinh tế chia sẻ với báo chí, điều kiện của Việt Nam có vị trí địa lý hướng biển, thuận lợi cho hàng hải quốc tế, có nhiều nơi đang là cửa ngõ giao thương lớn nằm trong chuỗi cung ứng toàn cầu nên việc nghiên cứu phát triển mô hình khu thương mại tự do cần làm sớm để tận dụng thời cơ nhằm nối kết trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Còn theo TS Trần Đình Thiên - nguyên viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, khu thương mại tự do là hình thái kinh tế mở, hiện đại, được coi là động lực tăng trưởng kinh tế đã được nhiều quốc gia áp dụng.

"Tôi hy vọng với lợi thế có cảng biển nước sâu Liên Chiểu, sân bay quốc tế Đà Nẵng và trên nền tảng đô thị "đáng đến, đáng sống" thì khu thương mại tự do Đà Nẵng sẽ tạo cú hích mạnh cho TP phát triển", ông Thiên nói. Tuy nhiên, vị chuyên gia này cũng lưu ý để khu thương mại tự do Đà Nẵng trở thành động lực thực sự thì phải được làm đúng lúc, đúng cách, kịp thời chứ làm quá muộn không có nhiều ý nghĩa.

Trước hết khu thương mại tự do Đà Nẵng phải đủ về mặt quy mô, đây là cái khó nhất của TP hiện tại. Nếu đề xuất quy mô xây dựng khu thương mại tự do khoảng 1.000ha thì rất nhỏ, kinh nghiệm nhiều nước cho thấy để khu thương mại tự do tạo động lực cho một đô thị trung tâm vùng thì quy mô phải hàng trăm km2, tương đương quy mô một khu kinh tế rộng hàng chục ngàn ha.

"Một khu thương mại tự do cấp tỉnh của Trung Quốc có quy mô khoảng 200km2. Chúng tôi từng đề xuất quy mô khu thương mại tự do Đà Nẵng bao gồm: Khu công nghệ cao Đà Nẵng, khu cảng Liên Chiểu và khu sân bay của Đà Nẵng", ông Thiên nhấn mạnh.

Cùng quan điểm này, một số chuyên gia kinh tế cũng cho rằng nếu quy hoạch làm khu thương mại tự do quy mô quá nhỏ thì không đủ tạo ra động lực, khu thương mại tự do thế hệ mới phải tích hợp trong đó nhiều thứ. Đây không đơn thuần chỉ là khu bán hàng miễn thuế, mà nó phải là đô thị, cảng biển, phát triển công nghiệp công nghệ cao, gắn với trung tâm logistics, cảng biển.

Cần nhìn khu thương mại tự do Đà Nẵng như một động lực phát triển, tăng khả năng cạnh tranh của đất nước thì mới giải quyết được vấn đề.

Khu thương mại tự do phải “mở”

Chia sẻ với báo chí, ông Trần Thoang, Giám đốc Công ty tư vấn chiến lược CT Strategies Việt Nam cho hay, Đà Nẵng đi sau các nước thì phải “mở” hơn các nước. Tức là ưu đãi hơn các nước, làm bằng các nước thì sẽ thua họ.

“Mở” hơn các nước đó là miễn thuế hải quan, thuế VAT, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế thu nhập cá nhân... Tiếp đến là thủ tục hành chính phải tối giản và cơ chế một cửa giải quyết mọi vấn đề đều nằm trong khu thương mại tự do, Ban quản lý phải đủ trình độ để giải quyết về đề này.

Bên cạnh đó, khu thương mại tự do thì phải tự do. Tức là trong khu thương mại tự do được tự do mua bán với nhau.

“Công ty A thiếu cái vít thì qua công ty B mua, công ty B thiếu bản lề thì qua công ty C mua. Tự do mua bán không mở tờ khai hải quan gì hết. Hải quan quản lý theo hướng tối giản, bởi xung quanh đã có hàng rào chính lớn, bao quanh hết rồi. Hải quan ngồi chỗ cổng ra vào hàng rào thì không có lý do gì quản lý từng doanh nghiệp trong đó cả. Giống như một quốc gia nhỏ nằm trong một quốc gia lớn vậy”, ông Thoang nói.

Ông Thoang cũng cho rằng, Đà Nẵng phải làm theo cơ chế thật sự vượt trội nhưng phải theo chuẩn mực thế giới, nếu làm không đúng chuẩn mực thế giới họ không đến đầu tư. Nếu quản lý chặt quá họ không đến. Nếu quản lý lỏng quá, họ lợi dụng sản xuất hàng giả, hàng kém chất lượng… thì rất nguy hiểm.

Vì vậy phải có cơ chế đặc thù, trình quốc hội phê duyệt và áp dụng. Trong đó có những quy trình chuẩn cho hải quan, quy trình chuẩn cho ban quản lý, quy trình chuẩn cho cảng vụ…

Theo Giám đốc Công ty tư vấn chiến lược CT Strategies Việt Nam, việc xây dựng mô hình khu thương mại tự do không thể bê nguyên mô hình của nước khác để áp dụng cho mình bởi vì thể chế, chính sách, con người ở mỗi nước là khác nhau. Đà Nẵng không thể áp dụng như Trung Quốc, Hàn Quốc hay như Singafore. Vì vậy Đà Nẵng nên thuê tư vấn lập quy hoạch khu thương mại tự do để bảo đảm tính khả thi.

Hồng Quang