Kỳ vọng "bước nhảy" mới về quy mô thương mại

Với tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa tám tháng năm 2026 đạt 770,14 tỷ USD, Việt Nam đã tiến rất gần đến một mặt bằng kim ngạch thương mại mới. Mục tiêu tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu năm 2026 đạt 1.200 tỷ USD có cơ sở rõ ràng.

Các mặt hàng xuất, nhập khẩu được đa dạng hóa

Hoạt động xuất, nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong tám tháng năm 2026 tiếp tục duy trì đà tăng trưởng cao, trở thành một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế. Theo số liệu sơ bộ, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa tám tháng năm 2026 đạt 770,14 tỷ USD, là mức cao nhất của tám tháng các năm từ trước đến nay, tăng 28,7% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, xuất khẩu đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4%; nhập khẩu đạt 395,3 tỷ USD, tăng tới 35,3%.

Như vậy, tốc độ tăng của nhập khẩu cao hơn đáng kể so với xuất khẩu, làm cán cân thương mại nhập siêu 20,46 tỷ USD (cùng kỳ năm trước xuất siêu 14,02 tỷ USD).

Đáng chú ý, quy mô thương mại đã được mở rộng rất nhanh. Chỉ riêng trong tháng Tám, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu đạt khoảng 109,7 tỷ USD, tăng 31,7% so với cùng kỳ năm trước. Xuất khẩu đạt 54,79 tỷ USD, trong khi nhập khẩu đạt 54,91 tỷ USD, dẫn đến cán cân thương mại tháng Tám nhập siêu 0,12 tỷ USD.

Diễn biến trên cho thấy năm 2026 đang hình thành một mặt bằng kim ngạch thương mại quốc tế mới của Việt Nam. Không chỉ tăng về lượng, các mặt hàng xuất, nhập khẩu còn được đa dạng hóa, nhất là ở nhóm hàng công nghiệp, điện tử, máy móc, nguyên liệu đầu vào và các sản phẩm có mức độ tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong tám tháng năm 2026, xuất khẩu hàng hóa đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4% so với cùng kỳ năm trước. Khu vực kinh tế trong nước đạt 74,47 tỷ USD, tăng 7,4%, chiếm 19,9% tổng kim ngạch xuất khẩu; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đạt 300,37 tỷ USD, tăng 26,9%, chiếm tới 80,1%.

Cơ cấu xuất khẩu tiếp tục thể hiện rõ vai trò chủ đạo của nhóm hàng công nghiệp chế biến, đạt 337,99 tỷ USD, chiếm 90,2% tổng kim ngạch xuất khẩu. Nhóm hàng nông, lâm sản đạt 26,65 tỷ USD, chiếm 7,1%; nhóm hàng thủy sản đạt 8,0 tỷ USD, chiếm 2,1%; nhóm hàng nhiên liệu và khoáng sản đạt 2,2 tỷ USD, chỉ chiếm 0,6%.

Điều này cho thấy nền tảng xuất khẩu của Việt Nam ngày càng phụ thuộc vào các ngành chế biến và các chuỗi sản xuất có hàm lượng công nghệ cao hơn, thay vì dựa chủ yếu vào xuất khẩu nguyên liệu thô.

Trong tám tháng, có 33 mặt hàng đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD, chiếm 93,6% tổng kim ngạch xuất khẩu; trong đó 7 mặt hàng đạt trên 10 tỷ USD, chiếm 70%. Đáng chú ý, điện tử, máy tính và linh kiện tiếp tục là một trong những mặt hàng có đóng góp nổi bật nhất với kim ngạch đạt 101,06 tỷ USD, tăng 51,1%, cao hơn rất nhiều so với mức tăng chung của xuất khẩu. Với quy mô lớn và tăng trưởng cao,  nhóm hàng này được kỳ vọng  tiếp tục là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng  xuất khẩu trong những tháng cuối năm.

Kim ngạch nhập khẩu tám tháng năm 2026 đạt 395,3 tỷ USD, tăng 35,3% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn 12,9 điểm phần trăm so với tốc độ tăng kim ngạch xuất khẩu. Trong đó, khu vực trong nước nhập khẩu 105,07 tỷ USD, tăng 23,7%; khu vực FDI nhập khẩu 290,23 tỷ USD, tăng tới 40,1%.

Điểm đáng chú ý là trong cơ cấu nhập khẩu, phần lớn hàng hóa nhập khẩu là tư liệu sản xuất. Trong 8 tháng năm nay, kim ngạch nhập khẩu nhóm tư liệu sản xuất đạt 372,04 tỷ USD, chiếm 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu; trong đó máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng chiếm 57,6% và nguyên, nhiên, vật liệu chiếm 36,5%. Hàng tiêu dùng chỉ chiếm 5,9%.

Do đó, kim ngạch nhập khẩu tăng mạnh trong 8 tháng năm 2026 không nên được nhìn nhận đơn thuần là tín hiệu tiêu cực. Nhiều mặt hàng nhập khẩu quan trọng được sử dụng cho máy móc, thiết bị, nguyên, nhiên vật liệu, đáp ứng nhu cầu mở rộng sản xuất, đầu tư và xuất khẩu trong giai đoạn tới. Đặc biệt, nhập khẩu điện tử, máy tính và linh kiện đạt tới 161,63 tỷ USD, tăng 68,3%; máy móc, thiết bị đạt 47,4 tỷ USD, tăng 22,1%. Những con số này cho thấy nhu cầu lớn đối với linh kiện, máy móc và thiết bị phục vụ sản xuất, đồng thời phản ánh vai trò quan trọng của các ngành sản xuất định hướng xuất khẩu.

Điện tử, máy tính và linh kiện là nhóm hàng có vai trò đặc biệt quan trọng. Trong tám tháng, cả xuất khẩu và nhập khẩu của mặt hàng này đều tăng mạnh cho thấy Việt Nam đang tiếp tục mở rộng vai trò trong chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu. Nếu đà tăng trưởng của nhóm hàng này được duy trì trong những tháng cuối năm, đây sẽ là một trong những nhân tố quan trọng để đưa tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu vượt mốc 1.200 tỷ USD.

Tuy nhiên, đây cũng là nhóm hàng có kim ngạch nhập khẩu tăng cao, tạo áp lực nhất định lên cán cân thương mại hàng hóa. Vì vậy hiệu quả cuối cùng đối với nền kinh tế phụ thuộc vào khả năng nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, tăng hàm lượng giá trị gia tăng trong nước và mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Kỳ vọng tiếp tục đánh dấu bước nhảy mới về quy mô thương mại của Việt Nam

Về thị trường xuất, nhập khẩu, Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu lớn nhất với 122,0 tỷ USD, tăng 23,2%. Đặc biệt, Việt Nam xuất siêu sang Hoa Kỳ tới 106,6 tỷ USD, tăng 22,7%. Đây là nguồn đóng góp quan trọng giúp bù đắp nhập siêu từ các thị trường châu Á. Với quy mô thị trường lớn và tốc độ tăng xuất khẩu trên 20%, Hoa Kỳ nhiều khả năng tiếp tục là một trong những thị trường có đóng góp quan trọng nhất tới tăng trưởng xuất khẩu Việt Nam trong những tháng cuối năm.

Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 161,9 tỷ USD, tăng 37,3%; trong khi xuất khẩu đạt 54,2 tỷ USD, tăng 29,4%. Nhập siêu từ Trung Quốc khoảng 107,7 tỷ USD, tăng 41,7%. Điều này phản ánh thị trường Trung Quốc có vai trò quan trọng đối với sản xuất trong nước. Đồng thời, đây cũng là thị trường xuất khẩu lớn và có tốc độ tăng trưởng cao. Vì vậy, quan hệ thương mại với Trung Quốc vừa là động lực thương mại, mở rộng cơ hội cho hoạt động xuất nhập khẩu, vừa đặt ra yêu cầu đa dạng hóa thị trường, nguồn cung và nâng cao năng lực sản xuất trong nước nhằm cải thiện cán cân thương mại.

Theo Cục Thống kê, tám tháng năm 2026 cho thấy hoạt động xuất, nhập khẩu của Việt Nam đang tăng trưởng với tốc độ cao và có khả năng thiết lập kỷ lục mới về quy mô kim ngạch. Sự gia tăng mạnh của nhập khẩu khiến cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu, song phần lớn nhập khẩu là tư liệu sản xuất, nguyên vật liệu và máy móc, thiết bị.

Nhập siêu vì vậy vừa là thách thức về cân đối thương mại, vừa là biểu hiện của quá trình mở rộng sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế. Vấn đề cốt lõi trong thời gian tới không chỉ là kiểm soát nhập siêu, mà quan trọng hơn là nâng cao hiệu quả sử dụng hàng nhập khẩu, dặc biệt là nguyên liệu, linh kiện, máy móc và thiết bị phục vụ sản xuất, qua đó tạo ra ngày càng nhiều giá trị gia tăng trong nước. Quy mô tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu có thể đạt 1.200 tỷ USD là khả thi nếu tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu được duy trì trong quý IV năm 2026.

Các động lực chủ yếu cho hoạt động ngoại thương cuối năm sẽ tiếp tục là điện tử, máy tính và linh kiện; máy móc, thiết bị; điện thoại và linh kiện; phương tiện vận tải và phụ tùng, cùng với một số nhóm nông sản, thủy sản và sản phẩm công nghiệp có tốc độ tăng cao. Về thị trường, Hoa Kỳ tiếp tục là động lực lớn nhất của xuất khẩu, trong khi Trung Quốc, Hàn Quốc và ASEAN tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong cung ứng đầu vào cho nền sản xuất.

Nếu duy trì được đà tăng hiện tại, năm 2026 được kỳ vọng tiếp tục đánh dấu bước nhảy mới về quy mô thương mại của Việt Nam với khả năng tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu vượt mốc 1.200 tỷ USD. Tuy nhiên, bên cạnh mở rộng quy mô, yêu cầu quan trọng trong giai đoạn tiếp theo là nâng tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa, giảm phụ thuộc vào nguồn đầu vào nhập khẩu và chuyển từ mô hình “tăng kim ngạch” sang “tăng chất lượng và hiệu quả của thương mại”.

Anh Đào