Kỳ vọng trái phiếu doanh nghiệp khôi phục cùng đà hồi phục nền kinh tế

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp vẫn trầm lắng trong 3 tháng đầu năm. Giá trị trái phiếu phát hành thành công giảm mạnh so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định, năm nay, thị trường trái phiếu doanh nghiệp sẽ khôi phục trở lại, phần lớn đến từ đà hồi phục nền kinh tế và thanh khoản của doanh nghiệp bất động sản đang được giải quyết.

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp trầm lắng trong 3 tháng đầu năm

Theo dữ liệu từ Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA) tổng hợp từ HNX và SSC, tính đến ngày công bố thông tin 1/4, có 7 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) riêng lẻ trị giá 8.745 tỷ đồng trong tháng 3.

Trong đó, Công ty Cổ phần VinHomes đóng góp với hai lô trái phiếu có mã VHMB2427001, giá trị phát hành 3.000 tỷ đồng và VHMB2427002, giá trị phát hành 1.000 tỷ đồng đều bằng hình thức phát hành riêng lẻ, các lô trái phiếu này đều có kỳ hạn 3 năm và mức lãi suất 12%/năm.

Công ty TNHH Đầu tư kinh doanh và Phát triển thương mại Việt An phát hành lô trái phiếu mã VACCB2426001 giá trị phát hành 1.250 tỷ đồng, trái phiếu có kỳ hạn 02 năm với mức lãi suất kết hợp. Trong đó, lãi suất cho 02 kỳ lãi đầu tiên là 9,8%/năm, các kỳ lãi sau đó bằng lãi suất tham chiếu cộng 5% nhưng không vượt quá 9,8%/năm.

Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Bất động sản Hải Đăng với hai lô trái phiếu có mã HDRCB2425001, kỳ hạn trái phiếu 18 tháng có giá trị phát hành 1.300 tỷ đồng. Mức lãi suất được áp dụng cho 02 kỳ lãi đầu tiên là 9,8%/năm, các kỳ lãi sau đó bằng lãi suất tham chiếu cộng 5% nhưng không vượt quá 9,8%/năm. Và lô thứ hai có mã HDRCB2427002, giá trị phát hành 1.200 tỷ đồng, kỳ hạn trái phiếu 03 năm. Mức lãi suất có phần nhỉnh hơn lô HDRCB2425001 khi lãi suất cho 2 kỳ đầu tiên là 10%/năm, các kỳ lãi sau đó bằng lãi suất tham chiếu cộng 5% nhưng không vượt quá 10%/năm.

Ngoài ra, cập nhật từ HNX công bố tính đến ngày 04/04, trong tháng 3/2023 còn một số doanh nghiệp phát hành trái phiếu riêng lẻ ra thị trường như: Tổng Công ty Cổ phần Đầu tư Phát triển Xây dựng (DIG) phát hành thành công lô trái phiếu DIGH2326002, giá trị 1.000 tỷ đồng, kỳ hạn 3 năm, lãi suất 11,25%/năm; Ngân hàng TMCP Quân Đội (MB Bank) phát hành thành công 3 lô trái phiếu gồm MBBL2431001, MBBL2431002 và MBBL2434003, với tổng giá trị 2.800 tỷ đồng, kỳ hạn từ 7 năm đến 10 năm, lãi suất 6,2% - 6,5%/năm.

Trong tháng 3, các doanh nghiệp đã mua lại 8.031 tỷ đồng trái phiếu trước hạn, giảm 72% so với cùng kỳ năm 2023.

Về tình hình công bố thông tin bất thường, có 7 doanh nghiệp công bố chậm trả gốc, lãi trong tháng với tổng giá trị khoảng 4.851 tỷ đồng (gồm lãi và dư nợ còn lại của trái phiếu) và 27 mã trái phiếu được gia hạn thời gian trả lãi, gốc hoặc thời gian mua lại trái phiếu trước hạn.

Trên thị trường thứ cấp, tổng giá trị giao dịch TPDN riêng lẻ trong tháng 3 đạt 91.120 tỷ đồng, tăng 52% so với tháng 2. Hầu hết các trái phiếu được giao dịch nhiều nhất đều do nhóm ngân hàng thương mại phát hành.

Lũy kế từ đầu năm đến 1/4, có 14 đợt phát hành riêng lẻ trị giá 13.060 tỷ đồng và hai đợt phát hành ra công chúng trị giá 2.650 tỷ đồng. Trong số các đợt phát hành riêng lẻ, các trái phiếu đã được xếp hạng tín nhiệm chiếm 7,6% về giá trị.

Áp lực từ gần 240.000 nghìn tỷ đồng trái phiếu đáo hạn 

Trong 9 tháng còn lại của năm 2024, ước tính sẽ có khoảng 239.480 tỷ đồng trái phiếu đáo hạn, trong đó phần lớn là trái phiếu bất động sản với 101.145 tỷ đồng, tương đương 42,2%.

Báo cáo về thị trường trái phiếu của Công ty Chứng khoán MBS mới đây cũng cho thấy, áp lực đáo hạn trái phiếu từ nay đến hết năm vẫn rất lớn, nhất là các doanh nghiệp bất động sản. Chính sách cho phép giãn, hoãn nợ trái phiếu và cho hoán đổi trái phiếu lấy bất động sản hoặc sản phẩm khác, tiếp tục được nối dài sang năm 2024, giúp nhiều doanh nghiệp giảm bớt áp lực vào thời điểm đáo hạn.

Dù vậy, tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn vẫn khá lớn khi uớc khoảng 200 nghìn tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp được đáo hạn trong năm 2024, tăng 4% so với năm trước và con số này đã trừ đi các khoản trái phiếu mua lại; trong đó nhóm bất động sản và ngân hàng chiếm 58% và 8%.

Áp lực đáo hạn sẽ rơi vào lần lượt quý 2 với 74 nghìn tỷ đồng và quý 3 với 52 nghìn tỷ đồng. Hiện tại, tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp chậm các nghĩa vụ thanh toán ước khoảng 193,6 nghìn tỷ đồng, chiếm gần 19% dư nợ trái phiếu doanh nghiệp toàn thị trường. Trong đó, nhóm ngành bất động sản tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất khoảng 70% giá trị chậm trả.

Trong bối cảnh đó, để giảm áp lực đáo hạn cho doanh nghiệp, Giám đốc phân tích Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam Nguyễn Thế Minh cho rằng, các doanh nghiệp bất động sản cần tháo gỡ lượng tồn kho bằng cách giảm giá bán. Cùng với đó, các doanh nghiệp cần thường xuyên tiếp xúc với các trái chủ để có kế hoạch rõ ràng trong trả nợ.

Về phía cơ quan quản lý, cần sớm ban hành hướng dẫn thi hành Luật Đất đai (sửa đổi), từ đó giúp tháo gỡ vướng mắc về pháp lý cho các dự án bất động sản. Bên cạnh đó, hiện nay Thông tư số 16/2021/TT-NHNN (ngày 10-11-2021) của Ngân hàng Nhà nước quy định việc tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài mua, bán trái phiếu doanh nghiệp, có quy định khiến các ngân hàng thương mại khó giải quyết được vấn đề về trái phiếu. Vì vậy, nên đưa quy định tại Thông tư này cùng chiều với Nghị định số 65/2022/NĐ-CP (ngày 16-9-2022) của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 153/2020/NĐ-CP ngày 31-12-2020 quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế là cho phép ngân hàng thương mại cho vay để cấu trúc nợ, đảo nợ, tái cấp vốn cho các doanh nghiệp. Cũng trong Thông tư số 16/2021/TT-NHNN quy định, sau khi bán trái phiếu 1 năm, ngân hàng thương mại mới được mua lại.

“Thời gian như vậy là quá dài, cần thu hẹp xuống dưới 12 tháng để ngân hàng có tính chủ động hơn”, ông Nguyễn Thế Minh đề xuất.

Cơ hội sẽ dần sáng hơn nhờ từ các yếu tố tích cực

Về tình hình phát hành trong thời gian tới, có lô trái phiếu của CTCP Vinhomes (HOSE: VHM). Cụ thể, HĐQT VHM đã thông qua phương án phát hành trái phiếu riêng lẻ trong năm 2024 với tổng giá trị tối đa 10 ngàn tỷ đồng. Đây là trái phiếu “3 không”: không chuyển đổi, không kèm chứng quyền, không có tài sản đảm bảo, mệnh giá là 100 triệu đồng/trái phiếu. Kỳ hạn dao động từ 2 năm đến 3 năm.

Lãi suất áp dụng là lãi coupon tối đa 15%/năm. Tiền lãi trái phiếu được trả sau, định kỳ 3 hoặc 6 tháng/lần tính từ ngày phát hành tùy HĐQT căn cứ tình hình thực tế quyết định. Trả gốc trái phiếu 1 lần vào ngày đáo hạn trái phiếu hoặc ngày mua lại trước hạn trái phiếu trong trường hợp nhà đầu tư thực hiện quyền chuyển đổi.

Toàn bộ số tiền thu được từ đợt phát hành dự kiến 10,000 tỷ đồng sẽ được sử dụng để đầu tư các chương trình, dự án bất động sản và/hoặc tăng quy mô vốn hoạt động, phục vụ hoạt động đầu tư kinh doanh của Công ty.

Nhận định về triển vọng thị trường năm nay, trong báo cáo cuối tháng 2, CTCP Xếp hạng Tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating) kỳ vọng triển vọng tín dụng năm 2024 sẽ cải thiện. Hoạt động kinh tế diễn ra mạnh mẽ hơn và môi trường lãi suất thấp sẽ hỗ trợ khả năng trả nợ và tái huy động vốn của các doanh nghiệp.

Tâm lý thị trường chung cải thiện cùng với việc thực hiện các quy định chặt chẽ hơn đối với các bên tham gia thị trường sẽ hỗ trợ hoạt động phát hành trái phiếu, đẩy mạnh thanh khoản thị trường và phát triển chiều sâu của thị trường trái phiếu nội địa.

VIS Rating cho rằng thị trường đang ở điểm đảo chiều cho một giai đoạn phát triển mới khi các quy định chặt chẽ hơn về việc phát hành và đầu tư trái phiếu doanh nghiệp bắt đầu có hiệu lực từ năm 2024.

VIS Rating ước tính lượng trái phiếu có rủi ro cao trong năm 2024 là 40.000 tỷ đồng, thấp hơn đáng kể so với 147.000 tỷ đồng trái phiếu chậm trả gốc/lãi phát sinh mới trong năm 2023.

Phần lớn trái phiếu có rủi ro cao thuộc về các doanh nghiệp liên quan đến khối bất động sản hoặc xây dựng với dòng tiền yếu, tỷ lệ vay nợ cao và nguồn tiền mặt để trả nợ đến hạn rất hạn chế.

Ngoài ra, các chuyên gia phân tích cũng nhận thấy có hơn 60% giá trị trái phiếu rủi ro cao trong năm 2024 đến từ các doanh nghiệp được thành lập chỉ để huy động vốn (SPEs), không có hoạt động kinh doanh, khả năng trả nợ rất yếu và có liên quan đến các nhóm doanh nghiệp đang gặp khó khăn đã chậm trả gốc/lãi.

Trung Anh