Chi phí vay vốn tăng đang gây sức ép lên cả bên bán lẫn bên mua. Doanh nghiệp phải dành thêm tiền trả lãi trong khi hàng hóa tiêu thụ chậm; người dân cũng phải tính lại khả năng trả nợ trước quyết định mua nhà, mua ô tô.
Tiền lãi tăng, vốn thu về chậm
Một khoản vay vừa giải ngân chưa lâu đã được điều chỉnh lãi suất cho thấy kế hoạch kinh doanh có thể thay đổi nhanh đến mức nào khi chi phí vốn biến động. Với doanh nghiệp sử dụng nhiều vốn vay, phần lãi tăng thêm phải được đưa ngay vào tính toán, dù doanh thu chưa kịp cải thiện.
Tại Hà Nội, một doanh nghiệp kinh doanh bất động sản nhận thông báo nâng lãi suất khoản vay 57 tỷ đồng từ 10,6% lên 15,3%/năm, áp dụng từ ngày 28/9/2026. Khoản tín dụng này có kỳ hạn 9 tháng, được giải ngân ngày 28/8, nghĩa là mức lãi suất ban đầu chỉ duy trì trong một tháng.
Sau một lần điều chỉnh, lãi suất tăng 4,7 điểm phần trăm, tương đương khoảng 44% so với mức cũ. Nếu giả định dư nợ giữ nguyên ở 57 tỷ đồng, tiền lãi tính bình quân theo tháng tăng từ khoảng 503,5 triệu đồng lên 726,75 triệu đồng. Phần chênh lệch hơn 223 triệu đồng mỗi tháng là khoản chi mà doanh nghiệp phải tìm nguồn bù đắp. Đây là phép tính minh họa; số tiền thực trả còn phụ thuộc dư nợ từng thời điểm và cách tính lãi trong hợp đồng.
Khó khăn của doanh nghiệp địa ốc nằm ở thời gian thu hồi vốn. Một dự án có thể mất nhiều năm để hoàn tất thủ tục, xây dựng và bán sản phẩm, nhưng nghĩa vụ trả lãi vẫn phát sinh trong suốt quá trình đó. Nếu giao dịch chậm, vốn nằm trong dự án lâu hơn dự kiến, khiến tổng chi phí tài chính tiếp tục tăng.
Tăng giá bán để bù tiền lãi cũng không phải lựa chọn dễ thực hiện. Người mua đang cân nhắc kỹ khả năng tài chính; một mức giá cao hơn có thể khiến việc bán hàng càng khó. Chủ đầu tư vì vậy phải tính lại lợi nhuận, tiến độ đầu tư và nhu cầu vay, thay vì tiếp tục sử dụng phương án tài chính được lập khi lãi suất còn thấp.
Sức ép tương tự xuất hiện trong ngành ô tô, nơi doanh nghiệp cần vốn để duy trì lượng xe tại đại lý và mở rộng hệ thống phân phối. Theo VIS Rating, tổng dư nợ vay của các doanh nghiệp ô tô niêm yết tăng 7,3% trong nửa đầu năm 2026, chủ yếu tại Tasco và Công ty CP Dịch vụ Ô tô Hàng Xanh.
Dư nợ tăng cho thấy các doanh nghiệp vẫn huy động được vốn phục vụ hoạt động. Tuy nhiên, chi phí lãi vay đã trả tăng tới 47% so với cùng kỳ. Cần phân biệt mức tăng của tiền lãi với mức tăng của lãi suất: số tiền trả lãi còn chịu ảnh hưởng của quy mô khoản vay, thời gian sử dụng vốn và cơ cấu nợ.
Khi tiền lãi chiếm tỷ trọng lớn hơn trong chi phí, doanh nghiệp phải bán được nhiều hàng hơn hoặc cải thiện hiệu quả kinh doanh để giữ lợi nhuận. Nhưng ở đầu ra, người mua xe cũng đang chịu tác động từ lãi vay tăng. Một số khoản vay thả nổi được ghi nhận lên tới 19,5%/năm; đây là mức của những trường hợp cụ thể, không đại diện cho toàn bộ thị trường.
Với khách hàng mua trả góp, giá xe tại đại lý chỉ là một phần của tổng chi phí. Tiền lãi trong thời gian vay, các khoản phí và mức trả nợ sau khi hết ưu đãi mới quyết định sức chịu đựng tài chính của gia đình. Nếu nghĩa vụ trả nợ tăng quá nhiều, người mua có thể giảm số tiền vay, chọn xe rẻ hơn hoặc lùi thời điểm mua.
Điều đó khiến doanh nghiệp chịu sức ép từ hai phía. Khoản vay phục vụ kinh doanh đắt hơn, trong khi khách hàng mua bằng vốn vay cũng thận trọng hơn. Hàng bán chậm kéo dài thời gian thu hồi vốn; vốn thu hồi chậm lại làm tăng nhu cầu tài trợ và tiền lãi phải trả.
Đối với nhà ở, tác động còn kéo dài hơn bởi khoản vay thường có thời hạn nhiều năm. Mức lãi ưu đãi ban đầu có thể giúp người mua tiếp cận khoản vay, nhưng chưa phản ánh đầy đủ nghĩa vụ tài chính về sau. Một kế hoạch trả nợ chỉ vừa đủ ở thời điểm ký hợp đồng sẽ dễ gặp khó khi lãi suất điều chỉnh hoặc thu nhập giảm.
Doanh nghiệp phải dành thêm tiền trả lãi trong khi hàng hóa tiêu thụ chậm; người dân cũng phải tính lại khả năng trả nợ trước quyết định mua nhà, mua ô tô.
Khó trông chờ lãi suất giảm nhanh
Mong muốn giảm lãi suất của doanh nghiệp và người dân phụ thuộc vào nhiều điều kiện của thị trường vốn. Chi phí huy động, nhu cầu tín dụng, khả năng cân đối nguồn vốn và mức độ rủi ro của từng khoản vay đều ảnh hưởng đến giá vốn ngân hàng cung cấp cho khách hàng.
Bởi vậy, thanh khoản ngắn hạn cải thiện chưa đủ để kết luận lãi vay mua nhà, mua xe hoặc tài trợ dự án sẽ giảm ngay. Ngân hàng vẫn phải bảo đảm nguồn vốn cho những khoản tín dụng có thời hạn dài, trong khi chi phí huy động và cơ cấu nguồn tiền không thay đổi đồng thời với mọi biến động trên thị trường.
Ông Lê Văn Thành, cố vấn nghiên cứu mảng tài chính tại Công ty Dữ liệu WiGroup, lưu ý cần phân biệt lãi suất điều hành của Ngân hàng Nhà nước với lãi suất trên thị trường, gồm lãi suất huy động, cho vay và liên ngân hàng. Chính sách điều hành phải cân nhắc đồng thời tăng trưởng, lạm phát và tỷ giá, thay vì chỉ dựa vào diễn biến chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ.
Sự phân biệt này có ý nghĩa đối với người đi vay. Lãi suất điều hành ổn định không đồng nghĩa mọi khoản vay đều giữ nguyên mức lãi. Mức áp dụng cho từng khách hàng còn phụ thuộc hợp đồng tín dụng, kỳ điều chỉnh, lãi suất tham chiếu và biên độ mà ngân hàng thỏa thuận.
Bà Lý Thị Hiền, Trưởng phòng cấp cao Phòng Phân tích khách hàng cá nhân, Chứng khoán Yuanta Việt Nam, dự báo mặt bằng lãi suất có thể tiếp tục ở vùng cao đến hết năm 2026. Theo bà, dù thanh khoản ngắn hạn có lúc cải thiện, nhu cầu vốn trung và dài hạn cho các dự án hạ tầng vẫn lớn.
Bà Hiền cho rằng lãi suất có thể nhích nhẹ vào đầu năm 2027 khi các ngân hàng được phân bổ hạn mức tín dụng mới, trước khi có thêm dư địa hạ nhiệt vào khoảng quý II đến quý III. Đây là dự báo có điều kiện, chưa phải một mốc giảm lãi suất chắc chắn để doanh nghiệp và người dân dựa vào khi quyết định vay.
Giải ngân đầu tư công được kỳ vọng giúp dòng tiền lưu chuyển tốt hơn, khi vốn được thanh toán cho nhà thầu, nhà cung cấp và người lao động. Tuy nhiên, mức độ hỗ trợ thanh khoản còn phụ thuộc tiến độ giải ngân và cách dòng tiền quay trở lại hệ thống ngân hàng. Hạn mức tín dụng mới cũng có thể tạo thêm khả năng cho vay, đồng thời làm tăng nhu cầu vốn; vì vậy không thể mặc nhiên coi đây là yếu tố sẽ kéo lãi suất xuống.
Trong hoàn cảnh ấy, doanh nghiệp cần rà soát lại phương án tài chính bằng mức lãi thực tế đang phải trả. Những dự án thu hồi vốn chậm, hàng tồn kho lớn hoặc phụ thuộc nhiều vào vay ngắn hạn cần được xem xét kỹ hơn. Lợi nhuận dự kiến trên sổ sách không thể thay thế tiền mặt dùng để thanh toán lãi và gốc đến hạn.
Việc thương lượng kỳ hạn, lịch trả nợ hay phương án cơ cấu khoản vay nên được thực hiện sớm, khi doanh nghiệp còn khả năng chủ động. Nếu chuyển sang khoản vay khác, cần tính cả phí trả nợ trước hạn, chi phí phát sinh và lãi suất sau ưu đãi để đánh giá khoản tiết kiệm thực tế.
Người mua nhà, mua xe cũng cần xem rõ công thức điều chỉnh lãi suất, thời điểm hết ưu đãi và số tiền phải trả trong các kịch bản khác nhau. Chẳng hạn, với dư nợ 1 tỷ đồng, mỗi khi lãi suất tăng thêm 1 điểm phần trăm/năm, tiền lãi tăng tương ứng khoảng 10 triệu đồng/năm nếu dư nợ không đổi. Khoản chênh lệch này phải được đặt cùng chi phí sinh hoạt và các nghĩa vụ tài chính khác.
Lãi vay cao kéo dài sẽ buộc cả doanh nghiệp lẫn hộ gia đình cân nhắc kỹ hơn việc sử dụng đòn bẩy. Với bên kinh doanh, yêu cầu trước mắt là thu hồi vốn, giữ khả năng thanh toán và lựa chọn khoản đầu tư phù hợp với dòng tiền. Với người mua, quyết định vay cần dựa trên khả năng trả nợ trong suốt thời hạn hợp đồng, thay vì chỉ nhìn vào mức lãi của những tháng đầu.
Thanh Cao