Giá cao su có thể neo cao đến đầu năm 2027: Cơ hội nào cho doanh nghiệp Việt?

Triển vọng El Niño kéo dài, rủi ro thời tiết tại các vùng trồng trọng điểm và khả năng nguồn cung cao su tự nhiên tiếp tục thắt chặt đang tạo lực đỡ cho giá thế giới. Tuy nhiên, xuất khẩu cao su Việt Nam vẫn chịu sức ép về sản lượng, thị phần và giá trị gia tăng. Cơ hội từ mặt bằng giá cao vì thế chỉ có thể chuyển hóa thành tăng trưởng bền vững nếu doanh nghiệp cải thiện năng lực cạnh tranh và chủ

El Niño nâng kỳ vọng giá, nhưng sức cầu vẫn là biến số quyết định

Thị trường cao su tự nhiên bước vào những tháng cuối năm 2026 với kỳ vọng giá duy trì ở mức cao đến đầu năm sau. Theo nhận định của Công ty Chứng khoán Kỹ thương (TCBS), tác động từ nguồn cung và chi phí có thể hỗ trợ giá trong giai đoạn El Niño, dự kiến kéo dài đến tháng 2/2027. Tuy nhiên, đây vẫn là kịch bản dự báo, không phải sự bảo đảm rằng giá sẽ tăng liên tục hoặc giữ nguyên mặt bằng hiện tại.

Rủi ro thời tiết đang là một trong những yếu tố chi phối tâm lý thị trường. Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) trong bản cập nhật ngày 3/9/2026 dự báo El Niño có khả năng kéo dài đến tháng 2/2027 với xác suất gần 100%. Hiện tượng này có thể làm thay đổi lượng mưa và nhiệt độ tại các khu vực sản xuất nông nghiệp, trong đó có những vùng trồng cao su quan trọng ở Đông Nam Á.

Đối với cây cao su, thời tiết bất lợi có thể ảnh hưởng đến khả năng khai thác mủ, số ngày cạo mủ và hoạt động thu gom nguyên liệu. Mưa lớn, ngập lụt có thể khiến việc khai thác bị gián đoạn; ngược lại, nắng nóng và thiếu nước tại một số vùng cũng có thể tác động đến sinh trưởng của cây. Nếu những yếu tố này đồng thời ảnh hưởng đến nhiều khu vực sản xuất, lượng cao su đưa ra thị trường trong ngắn hạn có thể bị thu hẹp.

Dù vậy, cần phân biệt giữa nguy cơ thời tiết và mức thiệt hại sản lượng đã được xác nhận. El Niño không gây ra cùng một kiểu thời tiết tại mọi khu vực, trong khi mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào thời điểm, cường độ và điều kiện canh tác tại từng vùng. Vì thế, dự báo khí hậu có thể thúc đẩy giá kỳ hạn tăng trước khi tác động cụ thể đến sản lượng được phản ánh đầy đủ trong các số liệu thực tế.

Cơ sở thứ hai hỗ trợ giá là triển vọng cung cầu toàn cầu. Theo dự báo của Hiệp hội Các nước sản xuất cao su thiên nhiên (ANRPC), sản lượng cao su tự nhiên toàn cầu năm 2026 có thể đạt khoảng 15,279 triệu tấn, tăng 2,1% so với năm trước; nhu cầu dự kiến đạt 15,356 triệu tấn, tăng 0,4%. Nếu dự báo này được duy trì, nhu cầu sẽ cao hơn sản lượng khoảng 77.000 tấn.

Khoảng chênh lệch trên cho thấy thị trường có thể tiếp tục ở trạng thái tương đối thắt chặt. Tuy nhiên, quy mô thiếu hụt dự kiến vẫn có thể thay đổi khi số liệu sản xuất, tiêu thụ và tồn kho được cập nhật. Giá cao su không chỉ phản ứng với sản lượng trong năm hiện tại mà còn chịu ảnh hưởng từ lượng hàng tồn kho, kỳ vọng về mùa vụ tiếp theo và diễn biến nhu cầu của các ngành sử dụng cao su.

Chi phí nguyên liệu của ngành cao su tổng hợp cũng là yếu tố cần theo dõi. Theo số liệu được nêu trong báo cáo của TCBS, giá butadien đã tăng hơn 80% kể từ đầu tháng 3, lên gần 18.500 nhân dân tệ/tấn; giá muội than ngày 9/10 cao hơn 59,7% so với cùng kỳ năm trước. Chi phí tăng có thể làm giảm lợi thế về giá của một số sản phẩm cao su tổng hợp, qua đó hỗ trợ khả năng cạnh tranh tương đối của cao su tự nhiên trong những ứng dụng phù hợp.

Tuy nhiên, không phải mọi sản phẩm cao su tổng hợp đều có thể thay thế bằng cao su tự nhiên. Việc lựa chọn nguyên liệu còn phụ thuộc vào yêu cầu kỹ thuật, độ bền, khả năng chịu nhiệt và đặc tính của từng sản phẩm. Vì vậy, chi phí cao su tổng hợp tăng là một yếu tố hỗ trợ, nhưng không thể được xem là căn cứ đủ để khẳng định nhu cầu cao su tự nhiên sẽ tăng mạnh.

Ở chiều ngược lại, ngành sản xuất lốp xe Trung Quốc vẫn đối mặt với sức ép về đơn hàng. Việc nhiều nhà sản xuất điều chỉnh giá bán để bù đắp chi phí nguyên liệu cho thấy áp lực lên biên lợi nhuận đã gia tăng. Tuy nhiên, khi sức mua chưa phục hồi rõ rệt, khả năng chuyển toàn bộ phần chi phí tăng thêm sang khách hàng vẫn bị giới hạn. Các nhà máy có thể tiếp tục thận trọng trong việc mua nguyên liệu, khiến nhu cầu cao su chưa chắc tăng tương ứng với giá kỳ hạn.

Tồn kho tại Thanh Đảo, một đầu mối quan trọng của thị trường cao su Trung Quốc, giảm từ mức đỉnh 696.800 tấn hồi tháng 6 xuống còn 575.200 tấn vào ngày 27/9. Diễn biến này có thể góp phần hỗ trợ giá, nhưng cần đặt cạnh lượng nhập khẩu và hoạt động tiêu thụ thực tế. Tồn kho giảm không nhất thiết đồng nghĩa nhu cầu cuối cùng tăng mạnh, bởi còn có thể xuất phát từ nguồn hàng nhập vào giảm hoặc tốc độ bổ sung kho chậm lại.

Nhìn chung, khả năng giá cao su duy trì ở mức cao đến đầu năm 2027 có cơ sở từ rủi ro thời tiết và triển vọng cung cầu. Tuy nhiên, thị trường vẫn có thể biến động mạnh nếu điều kiện khai thác thuận lợi hơn dự kiến, nguồn cung phục hồi hoặc sức cầu công nghiệp suy yếu. Với doanh nghiệp, điều quan trọng không chỉ là dự đoán hướng đi của giá mà còn phải quản trị rủi ro hợp đồng, chi phí đầu vào và kế hoạch tiêu thụ trong bối cảnh biến động khó lường.

Giá cao chưa bảo đảm lợi nhuận

Tại Việt Nam, giá thu mua mủ cao su trong nước đang duy trì tương đối ổn định tại một số doanh nghiệp lớn, trong khi giá quốc tế có nhiều yếu tố hỗ trợ. Theo dữ liệu cập nhật ngày 15/10, Công ty Cao su Bình Long thu mua mủ nước ở mức 540 đồng/TSC/kg tại nhà máy và 530 đồng/TSC/kg tại đội sản xuất. Công ty Cao su Phú Riềng niêm yết giá mủ nước ở mức 420 đồng/TSC/kg; Công ty Cao su Mang Yang áp dụng mức 463 đồng/TSC/kg với mủ nước loại 1 và 458 đồng/TSC/kg với loại 2. Mức giá giữa các đơn vị không hoàn toàn tương đương do khác biệt về loại mủ, chỉ tiêu chất lượng và điều kiện thu mua.

Diễn biến trong nước cho thấy giá cao su không được quyết định đơn thuần bởi giá kỳ hạn quốc tế. Giá thu mua còn phụ thuộc vào chất lượng nguyên liệu, hàm lượng chất khô, chủng loại sản phẩm, chính sách của từng doanh nghiệp và khả năng tiêu thụ đầu ra. Do đó, giá quốc tế tăng có thể tạo điều kiện cải thiện giá bán, nhưng mức độ truyền dẫn đến người trồng và doanh nghiệp chế biến còn tùy thuộc từng khâu trong chuỗi cung ứng.

Ở góc độ xuất khẩu, số liệu sơ bộ được tổng hợp đến thời điểm giữa tháng 10 cho thấy lượng hàng vẫn là điểm nghẽn đáng chú ý. Theo ước tính từ dữ liệu thương mại được công bố đầu tháng 10, xuất khẩu cao su Việt Nam trong 9 tháng năm 2026 có thể đạt khoảng 1,089 triệu tấn, với giá trị xấp xỉ 2,2 tỷ USD. Lượng xuất khẩu ước giảm khoảng 15,7% so với cùng kỳ; giá xuất khẩu bình quân tăng đã góp phần hạn chế mức giảm về kim ngạch. Đây là số liệu ước tính, cần tiếp tục đối chiếu với thống kê hải quan chính thức khi được cập nhật đầy đủ.

Diễn biến này cho thấy giá bán cao hơn chưa đủ bảo đảm doanh thu tăng nếu khối lượng xuất khẩu giảm mạnh. Với doanh nghiệp, lợi ích từ giá cao còn phụ thuộc khả năng duy trì nguồn hàng, thực hiện hợp đồng, kiểm soát chi phí và lựa chọn thời điểm bán. Với người trồng cao su, giá thu mua có lợi hơn có thể cải thiện thu nhập, nhưng hiệu quả cuối cùng còn chịu tác động từ năng suất vườn cây, chi phí nhân công, vật tư và số ngày khai thác mủ.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường quan trọng đối với cao su Việt Nam, song mức độ cạnh tranh ngày càng rõ. Trong 8 tháng đầu năm 2026, lượng cao su Trung Quốc nhập khẩu từ Việt Nam giảm 19,3%, xuống 612.653 tấn, trong khi tổng lượng nhập khẩu của nước này từ các nhóm hàng cao su được thống kê giảm 3,7%. Thị phần của Việt Nam cũng thu hẹp. Tại nhóm hỗn hợp cao su tự nhiên và cao su tổng hợp HS 400280, lượng xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc giảm 16,2%, còn 529.090 tấn; thị phần giảm từ 29% xuống 25,1%.

Sự suy giảm của Việt Nam nhanh hơn mức giảm chung của nhập khẩu Trung Quốc cho thấy thách thức không chỉ nằm ở sức cầu. Các nhà cung cấp cạnh tranh như Thái Lan, Lào, Bờ Biển Ngà và Myanmar đang có những diễn biến khác nhau về lượng hàng đưa vào thị trường này. Khi người mua có nhiều lựa chọn, doanh nghiệp Việt Nam cần bảo đảm chất lượng ổn định, tiến độ giao hàng và khả năng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào lợi thế nguồn cung.

Một vấn đề mang tính dài hạn là cơ cấu xuất khẩu vẫn tập trung đáng kể vào nguyên liệu thô hoặc sản phẩm có giá trị gia tăng chưa cao. Theo thông tin ngành được công bố ngày 15/10, Việt Nam đứng thứ tư thế giới về sản xuất mủ cao su tự nhiên và thứ ba về xuất khẩu, nhưng năng lực chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và kiểm soát chuỗi giá trị còn hạn chế. Các sản phẩm như lốp xe, linh kiện, sản phẩm cao su kỹ thuật, găng tay và ống cao su mở ra dư địa nâng giá trị, song việc chuyển dịch đòi hỏi đầu tư công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng và khả năng phát triển thị trường.

Vì vậy, cơ hội từ giá cao không nên chỉ được đo bằng mức tăng của giá bán nguyên liệu. Nếu doanh nghiệp tiếp tục chủ yếu xuất khẩu sản phẩm ít qua chế biến, khả năng tạo giá trị gia tăng và tác động đến điều kiện thương mại sẽ hạn chế. Ngược lại, phát triển sản phẩm chế biến sâu, cải thiện chất lượng và xây dựng quan hệ trực tiếp với khách hàng có thể giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước biến động của thị trường nguyên liệu.

Doanh nghiệp Việt cần giữ thị phần và nâng giá trị sản phẩm

Một hướng đi khác là nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc để đáp ứng yêu cầu của Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).

Theo thông tin từ Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (VRG), khoảng 10.000 tấn cao su đáp ứng yêu cầu EUDR đã được tiêu thụ trong năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, với mức giá cao hơn 120-250 USD/tấn so với sản phẩm chưa có hồ sơ đáp ứng quy định. Giá trị tăng thêm được ước tính khoảng 30 tỷ đồng.

Đến tháng 6/2026, 29 công ty thành viên VRG đã hoàn thiện hồ sơ EUDR cho khoảng 81% diện tích do tập đoàn quản lý. Tuy nhiên, việc triển khai ở khu vực cao su tiểu điền vẫn là thách thức do quy mô sản xuất phân tán, dữ liệu vùng trồng chưa đồng nhất và nguyên liệu thường qua nhiều khâu thu mua trung gian. Nếu thiếu liên kết giữa người trồng, hợp tác xã, doanh nghiệp thu mua và nhà máy chế biến, việc chứng minh nguồn gốc từng lô hàng sẽ khó khăn hơn.

Doanh nghiệp cần xác định đúng thời hạn và phạm vi áp dụng EUDR đối với từng đối tượng, sản phẩm và mã hàng. Theo lịch áp dụng được công bố, mốc ngày 30/12/2026 dành cho doanh nghiệp quy mô lớn và vừa cùng một số nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ thuộc phạm vi quy định hiện hành; các doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ khác áp dụng từ ngày 30/6/2027.

Việc rà soát nghĩa vụ cụ thể cần căn cứ văn bản pháp lý hiện hành và phạm vi sản phẩm thuộc điều chỉnh, thay vì mặc định tất cả sản phẩm cao su chịu cùng một lộ trình.

Trong bối cảnh thị trường có thể duy trì giá cao nhưng biến động mạnh, doanh nghiệp Việt Nam cần đồng thời theo dõi thời tiết và sản lượng tại các nước sản xuất lớn, nhu cầu và tồn kho của Trung Quốc, diễn biến giá thu mua trong nước, cũng như tiến độ thực hiện các tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc. Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh, không kém phần quan trọng so với giá kỳ hạn.

Giá cao su neo cao đến đầu năm 2027 là một kịch bản có cơ sở, nhưng không phải chắc chắn. Cơ hội thực sự của doanh nghiệp Việt Nam nằm ở khả năng tận dụng mặt bằng giá thuận lợi để củng cố thị phần, nâng chất lượng, tăng tỷ trọng chế biến sâu và xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch. Nếu giải quyết được những điểm nghẽn này, ngành cao su mới có thể chuyển lợi thế về sản lượng và giá bán thành giá trị gia tăng bền vững.

Đinh Toàn