Dự kiến trong quý I/2026, Việt Nam sẽ ban hành ba thông tư lớn về tài sản mã hóa, tập trung vào kế toán, thuế và phương thức thu thuế. Động thái này không chỉ là hoàn thiện kỹ thuật pháp lý, mà đánh dấu bước chuyển quan trọng: Nhà nước chính thức coi crypto là một thực thể kinh tế cần quản trị, không còn là hiện tượng đứng ngoài khung luật.
Trong nhiều năm, tài sản mã hóa tồn tại ở Việt Nam như một nghịch lý. Một mặt, Việt Nam liên tục nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ người tham gia thị trường crypto cao nhất thế giới; mặt khác, khung pháp lý gần như trống vắng, khiến hoạt động đầu tư, kinh doanh diễn ra trong trạng thái “không cấm nhưng cũng không bảo vệ”. Hệ quả là rủi ro bị đẩy hoàn toàn về phía người nhà đầu tư, còn Nhà nước vừa khó quản lý, vừa không thể khai thác nguồn lực từ một thị trường có quy mô ngày càng lớn.
Việc Chính phủ cho phép thí điểm thị trường tài sản mã hoá thông qua Luật Công nghiệp Công nghệ số có hiệu lực từ năm 2026, và nay là dự kiến ban hành ba thông tư quan trọng trong quý I/2026 cho thấy một thay đổi căn bản trong tư duy quản lý: từ né tránh sang nhận diện, từ “để tự phát” sang “đặt vào khuôn khổ”.
Điểm đáng chú ý là ba thông tư không đi theo hướng siết chặt giao dịch hay cấm đoán công nghệ, mà tập trung vào những trụ cột cốt lõi của quản trị kinh tế: kế toán, kiểm toán và thuế. Nói cách khác, Nhà nước không hỏi crypto “có được tồn tại hay không”, mà hỏi “nó được ghi nhận thế nào, đánh thuế ra sao và ai chịu trách nhiệm”.
Thông tư về kế toán - kiểm toán được xem là viên gạch nền. Khi tài sản mã hóa được chuẩn hóa trong sổ sách, báo cáo tài chính, nó chính thức bước vào hệ sinh thái kinh tế hợp pháp. Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ crypto, sàn giao dịch, tổ chức trung gian sẽ không còn hoạt động trong tình trạng nửa nổi nửa chìm. Quan trọng hơn, đây là điều kiện cần để thu hút dòng vốn tổ chức, vốn luôn đòi hỏi tính minh bạch và khả năng kiểm chứng.
Thông tư về thuế và thông tư về đối tượng, phương thức thu thuế cho thấy Nhà nước đã sẵn sàng coi crypto là nguồn thu ngân sách hợp pháp. Nhưng thu thuế ở đây không chỉ là câu chuyện “thu bao nhiêu”, mà là “thu thế nào để không bóp nghẹt đổi mới”. Nếu thiết kế chính sách thuế thiếu tinh tế, thị trường có thể lập tức chuyển sang hình thức ngầm, hoặc dịch chuyển ra nước ngoài. Ngược lại, một khung thuế rõ ràng, dự báo được, sẽ khuyến khích người tham gia tự nguyện tuân thủ.
Ở góc độ chính sách công, ba thông tư này còn mang ý nghĩa “giải tỏa rủi ro hệ thống”. Khi crypto đứng ngoài pháp luật, mọi cú sập, lừa đảo hay biến động đều đổ dồn lên xã hội, trong khi cơ quan quản lý chỉ có thể cảnh báo chung chung. Khi đã có khung kế toán, thuế và trách nhiệm pháp lý, Nhà nước có công cụ để can thiệp, thanh tra, xử lý vi phạm và bảo vệ lợi ích công cộng.
So sánh quốc tế cho thấy Việt Nam không đi chệch xu hướng. Liên minh châu Âu ban hành MiCA để quản lý toàn diện tài sản số; Hàn Quốc tập trung mạnh vào minh bạch sàn giao dịch và nghĩa vụ thuế; Singapore coi crypto là tài sản đầu tư nhưng quản lý chặt trung gian. Điểm chung là không quốc gia nào còn xem crypto như một hiện tượng “bên lề”. Việt Nam, dù đi sau, đang chọn cách tiếp cận thận trọng nhưng thực tế: thí điểm, đo lường, rồi mở rộng.
Tuy nhiên, cũng cần nhìn thẳng một rủi ro: thông tư có thể biến thành rào cản nếu tư duy quản lý vẫn mang nặng mô hình của thị trường truyền thống. Crypto vận hành nhanh, xuyên biên giới và khó định danh tuyệt đối. Áp các chuẩn cứng nhắc, không tính đến đặc thù công nghệ, sẽ khiến chính sách mất hiệu lực ngay từ khi ban hành.
Bởi vậy, thách thức lớn nhất không nằm ở việc “có ra thông tư hay không”, mà ở chất lượng thiết kế và khả năng thực thi. Thông tư phải đủ rõ để quản lý, nhưng đủ mở để thị trường phát triển. Phải bảo vệ nhà đầu tư, nhưng không triệt tiêu sáng tạo. Và quan trọng hơn, phải tạo niềm tin rằng tham gia thị trường hợp pháp sẽ an toàn hơn, chứ không rủi ro hơn, so với việc đứng ngoài vùng xám.
Nhìn tổng thể, ba thông tư crypto dự kiến ban hành trong quý I/2026 không đơn thuần là văn bản dưới luật. Chúng là tín hiệu chính sách cho thấy Việt Nam đã sẵn sàng bước vào giai đoạn quản trị tài sản số một cách chủ động. Khi “vùng xám” dần được chiếu sáng bằng pháp luật, câu hỏi không còn là crypto có tồn tại hay không, mà là Việt Nam sẽ định hình thị trường này theo hướng nào: manh mún, rủi ro, hay minh bạch và bền vững.
Nếu được thiết kế đúng, đây có thể là bước ngoặt để biến một thị trường tự phát thành nguồn lực phát triển mới của nền kinh tế số. Nếu làm vội hoặc làm cứng, nó cũng có thể trở thành cơ hội bị bỏ lỡ. Lịch sử chính sách đôi khi được quyết định không bởi những tuyên bố lớn, mà bởi những thông tư tưởng chừng rất “kỹ thuật” như thế này.
Đình Sáng