Nghị định 08 giúp giảm áp lực trả nợ trái phiếu đáo hạn nhưng chỉ là giải pháp tình thế, tháo gỡ đa số những vướng mắc trong ngắn hạn. Trong quá trình triển khai Nghị định 08 vẫn cần dự báo trước những khó khăn và các vấn đề phát sinh trong kịch bản xấu.
Nghị định 08/2023/NĐ-CP "hâm nóng" thị trường
Theo dữ liệu từ Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA) tổng hợp từ Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC), tính đến ngày công bố thông tin 17/3/2023, có 6 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ với tổng giá trị phát hành đạt 11,93 nghìn tỷ đồng được ghi nhận.
Trước đó, trong tháng 1/2023, thị trường trái phiếu ghi nhận duy nhất một lô phát hành riêng lẻ của CTCP Đầu tư Phan Vũ với giá trị 110 tỷ đồng và tháng 2 có 3 lô tổng trị giá 2.000 tỷ thì sang tháng 3, khi NĐ08/2023/NĐ-CP được ban hành, thị trường này đã nhanh chóng trở nên sôi động.
Nếu so với tháng 3/2022 cũng đã tăng vượt bậc. Cụ thể, trong tháng 3/2022 có 2 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp ra công chúng và 10 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ với tổng giá trị phát hành 3,621 nghìn tỷ đồng
Tính đến ngày công bố thông tin 17/3/2023, trái phiếu bất động sản và hàng tiêu dùng là 2 nhóm ngành có giá trị phát hành lớn nhất; trong đó, tổng giá trị phát hành của nhóm ngành bất động sản và hàng tiêu dùng lần lượt là hơn 7 nghìn tỷ đồng và 4,8 nghìn tỷ đồng, chiếm 59% và 40% tổng khối lượng phát hành.
Trong nhóm ngành bất động sản, CTCP Đầu tư và Kinh doanh Nam An có giá trị phát hành lớn nhất đạt 4,7 nghìn tỷ đồng, kỳ hạn 1,5 năm, lãi suất kỳ đầu cố định 13%/năm và các kỳ sau thả nổi bằng lãi suất tham chiếu cộng biên độ 1%/năm nhưng không thấp hơn 13%/năm.
Xếp thứ 2 về khối lượng phát hành là Công ty TNHH Kinh doanh Bất động sản Dream City Villas với giá trị phát hành đạt 2,3 nghìn tỷ đồng, kỳ hạn 5 năm và lãi suất cố định 2 kỳ đầu là 6%/năm, các kỳ sau bằng lãi suất tham chiếu cộng biên độ 3%/năm nhưng không vượt quá 6%/năm.
Cũng trong tháng 3/2023, thị trường trái phiếu có thêm 2 đợt phát hành thành công của hai doanh nghiệp ngành tiêu dùng. Cụ thể, Công ty TNHH Kinh doanh nội thất Luxury Living huy động 4.800 tỷ đồng trái phiếu kỳ hạn 5 năm, lãi suất cố định 4 kỳ đầu 9%/năm và thả nổi vào các kỳ sau. Công ty cổ phần phân phối HDE huy động thành công 40 tỷ đồng trái phiếu.
Việc các doanh nghiệp huy động thành công gần 1,1 tỷ USD trái phiếu chỉ tính riêng trong hai tuần của tháng 3/2023 được coi là tín hiệu rất tích cực.
Khó khăn trước mắt đã được tháo gỡ
Nghị định 08/2023/NĐ-CP về việc sửa đổi, bổ sung và ngưng hiệu lực thi hành một số điều tại các Nghị định quy định về chào bán, giao dịch TPDN riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán TPDN ra thị trường quốc tế mới ban hành được xem là giải pháp tạm thời, giúp tháo gỡ các khó khăn trước mắt cho thị trường.
Điểm nổi bật nhất của Nghị định 08/2023/NĐ-CP là gia hạn các quy định xác định nhà đầu tư chuyên nghiệp, thời gian phân phối trái phiếu và yêu cầu xếp hạng tín nhiệm đến hết năm 2023. Việc nới lỏng điều kiện với các tổ chức phát hành rõ ràng đã tạo cơ hội để họ có thể trì hoãn các vấn đề liên quan tới minh bạch thông tin khoản vay hay “sức khoẻ” của DN trong bối cảnh hiện tại.
Ngoài ra, Nghị định này không bắt buộc trả nợ trong thời gian ngắn, điều này có nghĩa là nhiều DN có thể phát hành trái phiếu trong thời gian đủ dài để có thể phục hồi được nguồn vốn từ bán trái phiếu. Nghị định 08/NĐ-CP cũng cho phép các nhà đầu tư không chuyên nghiệp quay trở lại thị trường TPDN. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các DN phát hành trái phiếu cũng như nhà đầu tư.
Chuyên gia kinh tế, Tiến sĩ Đinh Thế Hiển đánh giá, Nghị định 08 là luồng gió mát hiếm hoi trong bầu không khí lo lắng của trái phiếu doanh nghiệp. Những quy định tại nghị định là căn cứ pháp lý để doanh nghiệp thực hiện đàm phán với các trái chủ. Cạnh đó, các trái chủ cũng yên tâm những hình thức thỏa thuận thanh toán là phù hợp về mặt pháp luật.
Mặc dù thị trường TPDN dần được hâm nóng lại, song trên tổng thể thị trường TPDN Việt Nam vẫn đang gặp nhiều khó khăn, khi lượng TPDN đáo hạn cao, tâm lý nhà đầu tư chưa ổn định trở lại, DN và nhà đầu tư chưa kịp thích ứng với các quy định pháp lý mới….
Lường trước rủi ro
Thị trường TPDN cho thấy tín hiệu đáng mừng, song các chuyên gia đã phát đi cảnh báo không loại trừ khả năng một số lô trái phiếu được phát hành nhằm mục đích đảo nợ, kéo dài thời hạn trả nợ.
Tính riêng năm 2023, sẽ có khoảng 309.000 tỷ đồng trái phiếu đáo hạn, trong đó ngành bất động sản chiếm đến 38.5%, rơi vào khoảng hơn 119.000 tỷ đồng. Áp lực dư nợ trái phiếu trên thị trường nói chung và thị trường bất động sản nói riêng là vô cùng lớn, khiến các chủ đầu tư dự án, chủ doanh nghiệp chật vật trong việc thu xếp dòng tiền để đáo hạn/mua lại trước hạn trái phiếu thời gian qua.
Do đó, việc cho phép kéo giãn thời hạn trái phiếu theo Nghị định số 08 vừa qua là một động thái mang tính chất “chữa cháy” cho thị trường trong ngắn hạn để giúp doanh nghiệp có thêm thời gian cơ cấu nguồn vốn, trái phiếu để qua đó từng bước vực dậy chứ chưa phải là giải quyết triệt để gốc rễ vấn đề.
Ông Dương Hồng Hà, Phó trưởng Ban Giám sát tổng hợp, Ủy ban Giám sát tài chính Quốc gia lưu ý, trong quá trình triển khai Nghị định 08 vẫn cần dự báo trước những khó khăn và các vấn đề phát sinh trong kịch bản xấu. Bởi lẽ bất cứ thị trường nào cũng đều có tỷ lệ rủi ro nhất định.
Hiện tại thanh khoản thị trường TPDN, trong đó nhóm BĐS chưa hết tắc nghẽn, áp lực đáo hạn lớn. Chưa kể, tâm lý của nhà đầu tư đang bị ảnh hưởng nặng nề sau các vụ khởi tố lãnh đạo cấp cao tại tập đoàn lớn. Rõ ràng việc có thể phát hành TPDN đã giúp nhóm BĐS nói riêng và các tổ chức phát hành nói chung duy trì dòng tiền, thanh khoản, kinh doanh ổn định năm 2023 và tránh được sự đổ vỡ.
Theo ông Đỗ Ngọc Quỳnh - Tổng Thư ký Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam, chìa khóa để lấy lại niềm tin của nhà đầu tư phải đến từ sự minh bạch. Minh bạch đến từ sự chủ động của DN, từ các quy định của pháp luật.
“Doanh nghiệp nào cũng có quyền phát hành trái phiếu nhưng phải hướng tới minh bạch, còn lại để thị trường tự đánh giá”, ông Quỳnh nhấn mạnh.
Ngoài ra, minh bạch còn phải đi kèm với sự nâng cao hiểu biết của nhà đầu tư. Thời gian qua, nhiều DN phát hành đã minh bạch thông tin song nhiều nhà đầu tư chỉ mua theo phong trào. Vì vậy, nâng cao hiểu biết của các thành viên tham gia thị trường là rất quan trọng. Cuối cùng là nâng cao hiệu quả hoạt động của các DN. Làm được như vậy thị trường TPDN sẽ phát triển bền vững.
Do đó, ông Quỳnh cho rằng trong ngắn hạn cần tập trung tái cấu trúc các lớp tài sản để xử lý các khoản nợ nếu DN đàm phán được, có cơ hội phục hồi hoạt động. Thậm chí để tạo niềm tin cho nhà đầu tư, đẩy mạnh sự minh bạch, chuyên nghiệp, không nên hoãn áp dụng quy định xếp hạng tín nhiệm bắt buộc cho hoạt động phát hành riêng lẻ.
Trung Anh