Trong thời đại số, các nền tảng số - đang trở thành sân khấu cho vô số “vở diễn” thương mại điện tử. Nhưng không phải vở diễn nào cũng tử tế. Sau những clip triệu view, sau ánh đèn sân khấu ảo là một thực tế đáng lo ngại: Hàng loạt sản phẩm giả, nhái, kém chất lượng đang được rao bán công khai dưới lớp vỏ hào nhoáng mang tên "trend", "review", "gợi ý từ người nổi tiếng".
Khi nền tảng mạng bán hàng trở thành “chợ hàng nhái”
Một video bán hàng vài chục giây, hình ảnh người nổi tiếng mỉm cười, lời khen “có cánh”, khuyến mãi có giới hạn - thế là đủ để một món hàng không rõ nguồn gốc “cháy hàng” chỉ sau vài tiếng. Không cần giấy kiểm định, không cần uy tín thương hiệu - chỉ cần "review hot", sản phẩm đã có thể “lên đời”.
Những kẻ làm ăn gian dối đang tận dụng xu hướng này để bán hàng nhái, hàng giả, thậm chí hàng gây hại. Nước hoa "xách tay", thực phẩm chức năng “nhập khẩu”, sữa tăng chiều cao, kẹo tăng đề kháng... tất cả đều có thể là sản phẩm được gia công tại các xưởng thủ công, gắn mác sang trọng, và bán ra thị trường với giá cao nhờ "diễn viên chính" là các TikToker, KOLs và những người nổi tiếng.
Chiêu trò ngày càng tinh vi: Bao bì sao chép giống hàng thật đến 90%, livestream gắn nhãn “chính hãng”, tạo hiệu ứng khan hiếm để thúc đẩy mua nhanh. Và rồi khi bị bóc trần - như trường hợp của sữa HiUp, kẹo Kera từng đình đám – sự thật lộ ra: Hàng giả, hàng không có kiểm định, quảng cáo sai sự thật, bị Bộ Y tế đình chỉ lưu hành.
Trách nhiệm đang bị... chia đều cho không ai?
Người tiêu dùng - tưởng được “gợi ý sản phẩm tốt” - hóa ra là nạn nhân. Không ít người mất tiền, rước bệnh vì tin vào “hào quang ảo” do người nổi tiếng vẽ nên. Nhưng khi sự việc bị phanh phui, gần như chẳng ai chịu trách nhiệm.
Những người nổi tiếng, những TikToker, KOLs phủi tay: “Chỉ ký hợp đồng quảng cáo, không biết chất lượng sản phẩm.”
Người bán hàng biến mất: Không pháp nhân, không địa chỉ, khó truy vết.
Nền tảng mạng xã hội - nơi diễn ra mọi hoạt động - vẫn "vô can": Hệ thống kiểm duyệt lỏng lẻo, nội dung vi phạm vẫn tồn tại, TikTok Shop vẫn cho phép mở gian hàng mà thiếu cơ chế hậu kiểm hiệu quả.
Hậu quả không chỉ là vài đơn hàng lừa đảo. Đó là sự xói mòn niềm tin vào thương mại tử tế, là nguy cơ sức khỏe cộng đồng - đặc biệt với các sản phẩm liên quan đến trẻ em, thực phẩm, mỹ phẩm. Trong khi đó, các doanh nghiệp làm ăn chân chính lại bị đánh đồng, bị cạnh tranh không lành mạnh, bị thị trường bóp méo.
Phải có trách nhiệm, phải có chế tài
Cần một hệ sinh thái trách nhiệm rõ ràng - không thể tiếp tục để người tiêu dùng “tự bảo vệ mình” trong một môi trường đầy rẫy lừa đảo tinh vi.
Người nổi tiếng, KOLs cần bị ràng buộc pháp lý khi quảng bá sản phẩm, đặc biệt là sản phẩm liên quan đến sức khỏe. Không thể nói "không biết" rồi phủi tay.
Các nền tảng mạng xã hội phải có trách nhiệm kiểm soát nội dung, gỡ bỏ các gian hàng vi phạm, phối hợp với cơ quan chức năng để truy trách nhiệm người bán.
Cơ quan chức năng cần xử lý mạnh tay, không chỉ phạt hành chính mà còn xem xét trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng.
Người tiêu dùng cần tỉnh táo, trang bị kỹ năng nhận diện hàng giả, không chạy theo "trend" một cách mù quáng.
Hàng giả không chỉ là câu chuyện đạo đức, mà là một vấn đề an toàn xã hội, niềm tin cộng đồng. Nếu không có sự minh bạch, không có ai chịu trách nhiệm, thì nền tảng số - vốn được kỳ vọng là tương lai của thương mại - sẽ trở thành công cụ tiếp tay cho gian thương, đánh đổi sức khỏe người tiêu dùng lấy lợi nhuận.
Khi đời sống ảo trở thành một phần của đời sống thật, thì không ai có thể trốn tránh trách nhiệm: từ nền tảng, người nổi tiếng, đến chính quyền và người tiêu dùng. Truy trách nhiệm là cách duy nhất để bảo vệ niềm tin, bảo vệ thị trường, và quan trọng nhất - bảo vệ sức khỏe cộng đồng khỏi những cuộc chơi lừa dối dưới ánh đèn sân khấu ảo.
Đình Sáng