Sản xuất cải thiện, thương mại duy trì thặng dư, đầu tư công tăng tốc và tiêu dùng nội địa khởi sắc đã giúp Việt Nam củng cố đà tăng trưởng trong tám tháng đầu năm 2025. Tuy nhiên, áp lực tỷ giá, lạm phát chi phí đẩy và rủi ro từ thương mại toàn cầu vẫn là những biến số cần theo dõi sát sao.
Tăng trưởng mong manh, rủi ro thương mại gia tăng
Tháng 8/2025 khép lại trong bức tranh kinh tế thế giới đầy biến động. Tại Mỹ, thị trường lao động yếu đi rõ rệt với chỉ 22 nghìn việc làm mới – mức thấp nhất từ đầu năm, kéo tỷ lệ thất nghiệp lên 4,3%, cao nhất trong gần bốn năm. Cục Dự trữ Liên bang (Fed) đã phải cắt giảm lãi suất lần đầu tiên trong năm, hạ biên độ xuống 4% – 4,25%, nhằm ứng phó nguy cơ suy thoái.
Dù vậy, căng thẳng chính trị nội bộ, đặc biệt sau quyết định gây tranh cãi của Tổng thống Donald Trump bãi nhiệm Thống đốc Fed Lisa Cook, tiếp tục làm dấy lên lo ngại về tính độc lập của chính sách tiền tệ Mỹ, khiến chỉ số DXY giảm hơn 10% so với đầu năm.
Ở châu Âu, lạm phát hạ nhiệt nhưng hoạt động sản xuất vẫn trì trệ, PMI của khu vực đồng euro liên tục dưới 50 điểm. Trong khi đó, Trung Quốc tiếp tục đối mặt sức ép tăng trưởng thấp, đặc biệt khi nhiều thị trường lớn áp thuế cao hơn đối với hàng hóa Trung Quốc. Xu hướng này vừa mở ra cơ hội cho Việt Nam tăng thị phần xuất khẩu, vừa tiềm ẩn rủi ro về cạnh tranh giá.
Các yếu tố toàn cầu trên đặt Việt Nam trong trạng thái “hai mặt”: tận dụng lợi thế từ sự dịch chuyển chuỗi cung ứng và nhu cầu thay thế hàng Trung Quốc, nhưng đồng thời phải đối diện với rủi ro thương mại và biến động tỷ giá.
Sản xuất cải thiện, tiêu dùng khởi sắc, đầu tư công tăng tốc
Theo số liệu từ Cục Thống kê, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tháng 8 tăng 8,9% so với cùng kỳ, đưa mức tăng lũy kế tám tháng lên 8,5%. Ngành chế biến, chế tạo tiếp tục là động lực chính, tăng trưởng 10%, cao hơn mức 9,7% cùng kỳ 2024. Các lĩnh vực như sản xuất cao su – plastic (+20,1%), khoáng phi kim loại (+19%) hay kim loại (+17,3%) đều tăng mạnh.
Tuy nhiên, chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) lại giảm từ 52,4 điểm trong tháng 7 xuống 50,4 điểm trong tháng 8, phản ánh sự chững lại của đơn hàng mới. Đặc biệt, đơn hàng xuất khẩu giảm tháng thứ 10 liên tiếp, cho thấy các biện pháp áp thuế từ Mỹ và châu Âu bắt đầu tác động rõ rệt. Điều này khiến triển vọng sản xuất trong quý III khó duy trì nhịp tăng mạnh như nửa đầu năm.
Về thương mại hàng hóa, xuất khẩu duy trì hai chữ số, thặng dư giảm dần. Kim ngạch xuất khẩu tháng 8 đạt 43,39 tỷ USD, tăng 14,5% so với cùng kỳ. Điện tử, máy tính và linh kiện tăng tới 50,4%, điện thoại và linh kiện tăng 21,9%. Đặc biệt, mặt hàng đồ chơi, dụng cụ thể thao tăng bùng nổ 139,5%.
Lũy kế tám tháng, xuất khẩu đạt gần 306 tỷ USD (+14,8%). Tuy nhiên, tốc độ tăng sang Mỹ – thị trường lớn nhất, chiếm 1/3 tổng xuất khẩu – đã chậm lại, chỉ còn +18,6%, thấp hơn nhiều mức trung bình 34% giai đoạn trước. Điều này phản ánh rủi ro hiện hữu từ chính sách thuế quan.
Ở chiều ngược lại, nhập khẩu tháng 8 đạt 39,67 tỷ USD (+17,7% so với cùng kỳ), kéo lũy kế 8 tháng lên 292 tỷ USD (+17,9%). Thặng dư thương mại thu hẹp, chỉ còn gần 14 tỷ USD, thấp hơn nhiều so với hơn 24 tỷ USD cùng kỳ 2024. Các chuyên gia dự báo thặng dư cả năm có thể chỉ còn 4 – 8 tỷ USD, làm gia tăng áp lực lên tỷ giá.
Đáng chú ý, tháng 8 chứng kiến cú hích lớn từ đầu tư công khi 250 công trình quan trọng đồng loạt khởi công và khánh thành, dự kiến đóng góp hơn 18% GDP ngay trong năm nay. Giải ngân vốn đầu tư công đạt 83,8 nghìn tỷ đồng (+32,6% so với cùng kỳ), đưa lũy kế 8 tháng lên 463,2 nghìn tỷ đồng, hoàn thành 48,3% kế hoạch năm.
Đây là điểm sáng quan trọng, không chỉ trực tiếp thúc đẩy ngành xây dựng và vật liệu, mà còn lan tỏa sang bất động sản, logistics và nhiều lĩnh vực sản xuất phụ trợ. Với mục tiêu tăng trưởng GDP trên 8%, đầu tư công sẽ tiếp tục là “cú hích” lớn trong nửa cuối năm.
Bên cạnh đó, hoạt động tiêu dùng nội địa ghi nhận bùng nổ trong dịp lễ lớn. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng tháng 8 tăng 10,6% so với cùng kỳ, mức cao nhất từ đầu năm, nhờ chuỗi sự kiện kỷ niệm 80 năm Quốc khánh. Dù doanh thu hàng hóa chỉ tăng 8,1%, tiêu dùng dịch vụ bật tăng mạnh: lưu trú – ăn uống +14,7%, du lịch lữ hành +20,3%.
Sự bùng nổ này cũng được hỗ trợ bởi lượng khách quốc tế tăng mạnh. Tám tháng, Việt Nam đón 13,9 triệu lượt khách nước ngoài (+21,7%), tiến gần mục tiêu 22 – 23 triệu lượt trong năm. Chính sách mở rộng miễn thị thực cho 12 quốc gia châu Âu từ 15/8 càng củng cố thêm triển vọng.
Yếu tố cần lưu ý là lạm phát tiếp tục tăng trong tầm kiểm soát nhưng áp lực gia tăng. Theo đó, CPI tháng 8 tăng 3,24% so với cùng kỳ, đưa mức bình quân 8 tháng lên 3,25%, thấp hơn mục tiêu 4,5 – 5% của Chính phủ. Tuy nhiên, áp lực lạm phát chi phí đẩy vẫn hiện hữu. Giá điện sinh hoạt tăng 10,9%, giá dịch vụ y tế tăng 12,6%, giá thịt lợn tăng 13,9% do thiếu hụt nguồn cung.
Trong khi giá xăng dầu giảm mạnh giúp hạ nhiệt CPI, xu hướng tăng giá điện và thực phẩm có thể khiến lạm phát nhích dần vào cuối năm. MBS Research dự báo CPI bình quân cả năm ở mức 3,5%, vẫn trong giới hạn kiểm soát.
Trên thị trường tài chính, đến cuối tháng 8, tín dụng toàn hệ thống tăng 11,8% so với cuối năm 2024, tương đương +20,6% so với cùng kỳ – mức cao so với trung bình nhiều năm. Đáng chú ý, lãi suất huy động vẫn ổn định, ở mức 4,7 – 4,9% cho kỳ hạn 12 tháng, nhờ thanh khoản hệ thống dồi dào.
Lãi suất liên ngân hàng qua đêm thậm chí chạm đáy 2 tháng ở mức 1,6% trước khi nhích lên 3,8% dịp cận lễ Quốc khánh. Điều này cho thấy Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vẫn duy trì môi trường tiền tệ nới lỏng, hỗ trợ tăng trưởng tín dụng.
Dù đồng USD suy yếu trên toàn cầu, tỷ giá USD/VND vẫn tăng lên 26.345 trên liên ngân hàng và 26.685 trên thị trường tự do, tăng hơn 3,5% từ đầu năm. Nguyên nhân đến từ nhu cầu nhập khẩu tăng mạnh, tình trạng găm giữ USD và thặng dư thương mại thu hẹp.
Để ổn định tâm lý, NHNN đã bán USD kỳ hạn 180 ngày với giá 26.550 VND/USD, cho phép các tổ chức tín dụng hủy ngang nếu tỷ giá hạ nhiệt. Đây là động thái linh hoạt, vừa kiềm chế áp lực, vừa bảo toàn dự trữ ngoại hối. Tuy nhiên, với nhu cầu nhập khẩu lớn và chênh lệch lãi suất USD – VND vẫn cao, tỷ giá nhiều khả năng tiếp tục chịu sức ép. Dự báo trung bình năm 2025, tỷ giá dao động 26.600 – 26.750 VND/USD, tăng 4,5 – 5% so với đầu năm.
GDP vẫn trên đà bứt phá
Bức tranh tám tháng đầu năm cho thấy nền tảng kinh tế Việt Nam đang vững chắc. Xuất khẩu tăng trưởng hai chữ số, đầu tư công tăng tốc, tiêu dùng nội địa khởi sắc và tín dụng mở rộng mạnh mẽ. Bất chấp áp lực tỷ giá và rủi ro thuế quan, lạm phát vẫn trong tầm kiểm soát.
Tăng trưởng GDP theo nhóm ngành hàng năm (% svck)
Chính phủ đã nâng mục tiêu tăng trưởng GDP 2025 lên 8,3 – 8,5%. Với đà hiện tại, MBS Research dự báo GDP quý III tăng 8,6 – 8,9%, đưa cả năm tiệm cận mục tiêu. Điều này đồng nghĩa Việt Nam có thể duy trì vị thế một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất khu vực, bất chấp những bất định từ bên ngoài.
Triển vọng tươi sáng của quý III cũng đặt ra thách thức điều hành: vừa phải tận dụng cơ hội để tăng trưởng, vừa kiểm soát tốt các rủi ro về lạm phát, tỷ giá và thương mại. Khả năng giữ cân bằng này sẽ là chìa khóa quyết định thành công của nền kinh tế trong năm 2025.
Trung Anh