Biến động mạnh của đồng USD cùng đà tăng liên tiếp của giá vàng thời gian qua không chỉ khiến các kênh đầu tư “nóng” lên, mà còn mở ra chu kỳ lợi nhuận mới cho hệ thống ngân hàng Việt Nam.
Thu nghìn tỷ từ vàng và ngoại hối
Các chuyên gia nhận định, những cải cách sâu rộng trong lĩnh vực vàng, đặc biệt là Nghị định 232/2025/NĐ-CP, sẽ tạo tác động đáng kể đến hoạt động và lợi nhuận của các ngân hàng thương mại trong thời gian tới.
Theo báo cáo mới nhất của FiinRatings, dù tăng trưởng tín dụng vẫn duy trì tích cực, tỷ suất lợi nhuận ròng (NIM) toàn ngành ngân hàng đã giảm xuống còn khoảng 3,3% trong nửa đầu năm 2025, so với 3,5% năm 2024 và mức đỉnh 3,8% năm 2022, đây là mức thấp nhất trong hơn 5 năm rưỡi qua.
Nguyên nhân chủ yếu do chi phí huy động vốn vẫn neo ở mức cao giữa bối cảnh cạnh tranh gay gắt, trong khi chính sách điều hành ưu tiên giảm lãi suất cho vay khiến chênh lệch lãi suất bị thu hẹp.
Tuy nhiên, thu nhập ngoài lãi của toàn ngành lại tăng mạnh, chiếm 23% tổng thu nhập hoạt động (TOI) trong 6 tháng đầu năm 2025, so với 22% năm 2024. Nguồn tăng trưởng chính đến từ hoạt động kinh doanh ngoại hối và vàng, trong khi thu nhập từ phí dịch vụ vẫn ổn định.
Cụ thể, thu nhập từ vàng và ngoại hối đã tăng 18% so với năm 2023 và tăng 42% so với cùng kỳ, nhờ biến động mạnh của tỷ giá VND/USD và chênh lệch giá vàng trong nước với quốc tế nới rộng. Điều này kéo theo các biện pháp can thiệp từ Ngân hàng Nhà nước, giúp các ngân hàng quốc doanh có thương hiệu và tiềm lực mạnh hưởng lợi lớn.
Trong năm 2024, nhóm ngân hàng quốc doanh gồm Agribank, Vietcombank, BIDV và VietinBank được phép bán vàng miếng SJC để bình ổn thị trường theo chủ trương của Ngân hàng Nhà nước. Với cơ chế chỉ bán ra, không mua vào và được hưởng lợi nhuận tối đa 1 triệu đồng mỗi lượng, nhóm này thu về khoản lãi đáng kể.
Agribank ghi nhận lợi nhuận 4.539 tỷ đồng từ kinh doanh vàng và ngoại hối, gấp đôi năm trước. VietinBank thu hơn 860 tỷ đồng từ giao dịch vàng. Vietcombank có thêm 64 tỷ đồng lợi nhuận từ mảng vàng, còn BIDV đạt 46,7 tỷ đồng từ kinh doanh vàng.
Ở khối ngân hàng tư nhân, MSB là điểm sáng nổi bật với 1.926 tỷ đồng thu nhập từ kinh doanh vàng và ngoại tệ giao ngay, tăng 60% so với năm 2023 và mang về 1.700 tỷ đồng lãi thuần. Eximbank cũng ghi nhận 54 tỷ đồng thu nhập từ vàng, tăng 42% so với năm trước, và 30 tỷ đồng lãi thuần sau chi phí.
Trong lĩnh vực kinh doanh ngoại hối, nửa đầu năm 2025 chứng kiến nhiều ngân hàng tăng trưởng mạnh. KienlongBank tăng 726%, TPBank tăng 319%, Eximbank tăng 76%. Các ngân hàng quốc doanh tiếp tục duy trì vị thế dẫn đầu khi Vietcombank đạt 3.650 tỷ đồng lãi thuần từ hoạt động ngoại hối, BIDV đạt 2.186 tỷ đồng, Agribank đạt 2.181,9 tỷ đồng và VietinBank đạt 1.919,7 tỷ đồng.
Dù biên lợi nhuận tín dụng đang chịu áp lực, hoạt động kinh doanh vàng và ngoại hối đã trở thành nguồn thu mới đầy tiềm năng, giúp nhiều ngân hàng củng cố kết quả kinh doanh và duy trì đà tăng trưởng lợi nhuận trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt.
Biến động mạnh của đồng USD cùng đà tăng liên tiếp của giá vàng thời gian qua không chỉ khiến các kênh đầu tư “nóng” lên, mà còn mở ra chu kỳ lợi nhuận mới cho hệ thống ngân hàng Việt Nam.
Hưởng lợi từ Nghị định 232
Nghị định 232 có hiệu lực từ ngày 10 tháng 10 năm 2025, mở rộng quyền sản xuất và nhập khẩu vàng miếng cho các ngân hàng và doanh nghiệp được cấp phép, dưới sự giám sát chặt chẽ của Ngân hàng Nhà nước. Những tổ chức có vốn điều lệ lớn từ 50.000 tỷ đồng trở lên, bao gồm các ngân hàng quốc doanh và nhóm ngân hàng thương mại cổ phần hàng đầu, sẽ được ưu tiên tham gia hoạt động này.
Ở chiều ngược lại, hoạt động giao dịch ngoại hối được dự báo sẽ dần trở lại trạng thái bình thường nhưng vẫn duy trì ổn định khi đồng USD được kỳ vọng sẽ giữ mức cân bằng hơn vào cuối năm 2025.
Theo đánh giá của các chuyên gia tài chính, Nghị định 232 không chỉ giúp làm minh bạch thị trường vàng mà còn mở ra cơ hội lớn để các ngân hàng mở rộng mục tiêu tăng trưởng lợi nhuận trong giai đoạn tới.
Báo cáo mới nhất của Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) chỉ rõ, Nghị định 232 cho phép các ngân hàng thương mại có vốn điều lệ trên 50.000 tỷ đồng được tham gia sản xuất vàng miếng. Tính đến ngày 30 tháng 6 năm 2025, có tám ngân hàng đáp ứng điều kiện này gồm BIDV, VietinBank, Vietcombank, Agribank, MB, Techcombank, VPBank và ACB.
Bên cạnh đó, các chuyên gia còn đề cập đến một định hướng quan trọng khác trong quá trình minh bạch và ổn định thị trường vàng là kế hoạch thành lập sàn giao dịch vàng tập trung quốc gia.
Cơ quan quản lý hiện đang nghiên cứu ba phương án: thành lập một sàn vàng quốc gia độc lập do Nhà nước quản lý, tích hợp sàn vàng vào Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV), hoặc liên kết với trung tâm tài chính quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh hoặc Đà Nẵng.
Theo VDSC, kịch bản khả thi nhất là xây dựng mô hình sàn vàng tập trung do Nhà nước trực tiếp quản lý, tương tự như mô hình của Trung Quốc. Trong mô hình này, các ngân hàng thương mại có thể đóng vai trò trung gian giao dịch, cung cấp dịch vụ tài chính liên quan đến vàng như mở tài khoản vàng, giao dịch trực tuyến, hợp đồng phái sinh, đồng thời hỗ trợ thanh toán và lưu ký vàng trên sàn.
Giới chuyên gia kỳ vọng việc thành lập sàn vàng tập trung sẽ giúp thu hút lượng vàng lớn trong dân vào hệ thống ngân hàng, qua đó mở rộng nguồn vốn cho vay sản xuất và đầu tư, thúc đẩy tăng trưởng GDP thông qua dòng vốn lưu thông, đồng thời gia tăng nguồn tiền gửi không kỳ hạn và phí dịch vụ tài chính liên quan đến vàng.
Với lợi thế được phép nhập khẩu và sản xuất vàng miếng, tám ngân hàng lớn nói trên sẽ nắm vai trò tiên phong khi sàn vàng tập trung chính thức đi vào hoạt động.
Các ngân hàng này có thể chủ động nguồn vàng vật chất phục vụ thanh toán, lưu ký và hỗ trợ giao dịch trực tiếp trên sàn, từ đó mở rộng các dịch vụ tài chính và gia tăng lợi nhuận ngoài tín dụng.
Bình Minh