Một nghiên cứu mới được công bố hồi đầu tháng 4/2024, cho thấy các hóa chất độc hại được gọi là PFAS (chất perfluoroalkyl và polyfluoroalkyl) được tìm thấy trong nước mặt và nước ngầm trên khắp thế giới ở mức cao hơn nhiều so với mức cho phép của các cơ quan quản lý quốc tế.
Nước ngầm có thể bị ô nhiễm bởi PFAS từ thực phẩm và các sản phẩm tiêu dùng được thêm vào bãi chôn lấp cũng như từ các cơ sở sản xuất. Ảnh: Getty Images
Thông tin từ nghiên cứu này, cho thấy trong 45.000 mẫu nước trên toàn thế giới có khoảng 31% nước ngầm có hàm lượng hóa chất được coi là có hại cho sức khỏe con người. Loại hoá chất này được gọi là "hoá chất vĩnh cửu - PFAS”.
Hoá chất vĩnh cửu này có trong đồ trang điểm, chỉ nha khoa và các sản phẩm dành cho kinh nguyệt, chảo chống dính và giấy gói thức ăn mang đi. Tương tự với áo mưa và thiết bị chữa cháy cũng như thuốc trừ sâu và cỏ nhân tạo trên các sân thể thao. Đây là một loại hóa chất do con người tạo ra, hay còn gọi là "hóa chất vĩnh cửu", vì các liên kết trong hợp chất hóa học của chúng mạnh đến mức không bị phân hủy trong hàng trăm, thậm chí đến hàng nghìn năm. Và chúng cũng tổn tại ở trong nước, các nguồn nước mà chúng ta đang sử dụng.
Theo hãng tin CNN, một nghiên cứu mới trên hơn 45.000 mẫu nước trên khắp thế giới cho thấy khoảng 31% mẫu nước ngầm được thử nghiệm không ở gần bất kỳ nguồn ô nhiễm rõ ràng nào có mức PFAS được Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) coi là có hại cho sức khỏe con người.
Khoảng 16% mẫu nước mặt được thử nghiệm, cũng không ở gần bất kỳ nguồn nào đã biết, có mức PFAS nguy hiểm tương tự.
Giáo sư kỹ thuật dân dụng và môi trường tại Đại học New South Wales (Sydney Úc), ông Denis O'Carroll, và là một trong những tác giả của nghiên cứu được công bố mới đây trên tạp chí Nature Geoscience, cho biết phát hiện này "đã gióng lên hồi chuông cảnh báo".
Giáo sư O’Carroll, cho biết: "Không chỉ đối với PFAS, mà còn đối với tất cả các hóa chất khác mà chúng ta thải ra môi trường. Chúng ta không nhất thiết phải biết tác động lâu dài của chúng đối với chúng ta hoặc hệ sinh thái".
Mức độ tiếp xúc cao với một số hóa chất PFAS có liên quan đến mức cholesterol cao hơn, tổn thương gan và hệ miễn dịch, huyết áp cao và tiền sản giật khi mang thai, cũng như ung thư thận và tinh hoàn.
Để thực hiện nghiên cứu của mình, giáo sư O'Carroll và các đồng nghiệp đã tập hợp gần 300 nghiên cứu được công bố trước đây về PFAS trong môi trường. Cùng với những nghiên cứu này là 12.000 mẫu từ nước mặt gồm suối, sông, ao, hồ và 33.900 mẫu từ giếng nước ngầm, được thu thập trong 20 năm qua.
Những mẫu này không đại diện cho toàn bộ hành tinh, và chúng tập trung ở những nơi có nhiều nhà nghiên cứu môi trường hơn, bao gồm Hoa Kỳ, Canada, châu Âu, Úc và bờ biển Thái Bình Dương của châu Á.
Giáo sư O'Carroll chia sẻ, rằng các mẫu có lẽ cũng tập trung ở những nơi mà mọi người lo ngại về ô nhiễm PFAS. Do đó, ông cảnh báo, rằng những phát hiện của nghiên cứu mới này có thể bị sai lệch khi cho thấy mức độ ô nhiễm cao hơn mức trung bình thực sự trên toàn cầu.
Tuy nhiên, có lý do để tin rằng có một mức độ ô nhiễm PFAS nào đó ở hầu hết mọi nơi trên hành tinh, giáo sư O’Carroll nói.
Trong số các quốc gia đã thực hiện nghiên cứu, Hoa Kỳ và Úc có nồng độ PFAS đặc biệt cao trong mẫu nước của họ. Trong số các mẫu có sẵn, mức độ ô nhiễm cao nhất thường được tìm thấy ở gần những nơi như sân bay và căn cứ quân sự, những nơi thường xuyên sử dụng bọt có chứa PFAS để thực hành chữa cháy.
Khoảng 60% đến 70% cả mẫu nước ngầm và nước mặt gần các loại cơ sở này có mức PFAS vượt quá Chỉ số Nguy hiểm của EPA, đo lường mức độ nguy hiểm của hỗn hợp các hóa chất nhất định đối với sức khỏe con người và cũng vượt quá giới hạn trong quy định mới về nước uống được đề xuất của EPA.
Giáo sư O'Connell, cho biết có hơn 14.000 loại PFAS khác nhau, nhưng chỉ một số ít được kiểm tra định kỳ trong nước. Đó là một lý do khiến mức độ ô nhiễm và tác hại tiềm ẩn sau đó đối với sức khỏe con người có thể nghiêm trọng hơn nhiều so với mức độ được biết đến hiện nay. Cũng theo ông O'Connell, hiện chúng ta chỉ biết tác động đến sức khỏe của một số PFAS, vì vậy cần nhiều công việc hơn để xác định tác động đến sức khỏe và hệ sinh thái của một loạt PFAS.
Mặc dù không tham gia cùng nhóm nghiên cứu này, nhưng phần lớn các nhà khoa học, cho rằng nghiên cứu này thực hiện một công việc đáng ngưỡng mộ là thu thập dữ liệu có sẵn và nêu bật mức độ ô nhiễm toàn cầu từ hóa chất PFAS. Trên thực tế, nghiên cứu khoa học về ảnh hưởng sức khỏe của PFAS đã phát triển đáng kể trong 10 đến 20 năm qua và những gì được coi là mức độ phơi nhiễm an toàn hiện nay chỉ là một phần rất nhỏ so với vài thập kỷ trước.
Các nhà khoa học nhấn mạnh, rằng mặc dù việc xử lý nước uống là quan trọng nhưng nó không giải quyết được toàn bộ vấn đề. Một khi chúng được thải ra môi trường, việc làm sạch chúng là vô cùng khó khăn, thậm chí là không thể trong nhiều trường hợp. Chúng có thể được loại bỏ khỏi nước uống, nhưng giải pháp cuối cùng là không sử dụng chúng ngay từ đầu, đặc biệt là ở những nơi có những lựa chọn thay thế rõ ràng.
Giáo sư O'Carroll nhấn mạnh, kết quả nghiên cứu không có nghĩa là bắt chúng ta không nên uống nước. Thay vào đó, “chúng ta cần hết sức cẩn thận trước những gì chúng ta đưa vào môi trường”.
Minh Đức