Nguy cơ bị áp thuế đối ứng từ Mỹ, Việt Nam vẫn có thể đảo ngược tình hình

Trong Báo cáo chuyên đề 'Việt Nam trước tác động của Tradewar 2.0', khối phân tích Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV Research) cho rằng Việt Nam đang đối mặt với nguy cơ bị đưa vào danh sách các nước bị áp Thuế đối ứng của Mỹ do đứng Top 3 thâm hụt thương mại lớn với Mỹ và đang áp mức thuế nhập khẩu bình quân từ Mỹ cao hơn so với chiều ngược lại.

Việt Nam đối mặt với nguy cơ vào danh sách các đối tượng bị áp Thuế đối ứng từ Mỹ 

Ngày 01/04/2025, Cơ quan điều tra thương mại của Hoa Kỳ sẽ trình lên Tổng Thống Donald Trump văn bản đánh giá các đối tác thương mại về vấn đề bất đối xứng trong giao thương với Mỹ và gây tác động tiêu cực cho thương mại Mỹ. Ngày 02/04/2025, Chính quyền D.Trump sẽ công bố chính sách Thuế đối ứng với các đối tác thương mại. Phạm vi ban đầu của kế hoạch này rất rộng, D.Trump dự định sẽ áp Thuế đối ứng với toàn bộ các Quốc gia khác trên thế giới. Bên cạnh đó, mặc dù không đưa ra cách tính Thuế đối ứng cụ thể, nhưng chính sách này không chỉ bao gồm thuế quan mà có thể bao gồm cả thuế giá trị gia tăng (VAT), thuế ngoài lãnh thổ đối với các công ty Mỹ và các rào cản phi thuế quan khác

Tuy nhiên, vào ngày 23/03/2025, Nhà Trắng cho biết Mỹ đã thu hẹp đáng kể phạm vi áp thuế, có thể chỉ tập trung vào “Dirty 15” – các quốc gia vi phạm theo hai tiêu chí: áp đặt thuế quan không công bằng đối với hàng hóa Mỹ và khiến Mỹ chịu thâm hụt thương mại lớn (theo Bloomberg).

Theo đó, KBSV Research cho rằng Việt Nam đang đối mặt với nguy cơ bị đưa vào danh sách các nước bị áp Thuế đối ứng do vi phạm cả hai tiêu chí trên. 

Cụ thể, Việt Nam đang đánh thuế nhập khẩu trung bình cao hơn 5.8% mức thuế nhập khẩu mà Mỹ đang áp dụng và nếu tính thêm VAT thì con số này lên đến gần 11%. Theo tính toán của KBSV Research dựa trên phương pháp bình quân gia quyền với trọng số theo tỷ trọng trong rổ hàng hóa Việt Nam nhập khẩu vào Mỹ, thuế nhập khẩu trung bình của Việt Nam là 9.3%. Trong khi, thuế nhập khẩu trung bình của Mỹ là 3.5%.

Cùng với đó, hiện Việt Nam đứng TOP 3 các Quốc gia mà Mỹ ghi nhận thâm hụt thương mại lớn nhất.

Đánh giá tác động đến Việt Nam

Khoảng 50% GDP và việc làm của Việt Nam phụ thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp vào xuất khẩu (theo WorldBank), trong đó thị trường Mỹ chiếm 30% tỷ trọng tổng kim ngạch xuất khẩu. KBSV Research ước tính, trong trường hợp bị Mỹ áp thuế đối ứng, GDP Việt Nam giảm 0.7 - 1.3% so với kịch bản cơ sở. Trước đó, một báo cáo của Goldman Sachs cho thấy GDP Việt Nam sẽ giảm khoảng 1.5% nếu hàng hoá Việt Nam bị tăng thuế đối ứng khoảng 13%.

Theo KBSV Research, 3 kịch bản có thể xảy ra nếu Tổng thống Trump đưa Việt Nam vào danh sách các quốc gia bị áp Thuế đối ứng.

Kịch bản 1 (40%): Việt Nam bị áp Thuế đối ứng không tính đến VAT Mỹ có thể tăng mức thuế bình quân thêm 5.8% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam.

Với kịch bản này, lĩnh vực bị ảnh hưởng tiêu cực là ngành hàng đệt may, da giày. Mức độ ảnh hưởng tiêu cực còn phụ thuộc vào mức thuế đối ứng mà Mỹ áp lên các nước là đối thủ cạnh tranh chính với các ngành này của Việt Na.

BĐS khu công nghiệp, logistics chủ yếu chịu tác động tiêu cực trong ngắn hạn do các doanh nghiệp FDI có thể tạm dừng lại quan sát. Trong dài hạn, Việt Nam vẫn có những lợi thế cạnh tranh về nguồn lao động, chi phí nhân công và vị trí địa lý để tiếp tục thu hút FDI

Ngành máy móc, thiết bị điện tử, thủy sản chịu tác động ở mức thấp nhờ Việt Nam vẫn giữ được lợi thế cạnh tranh và mức chênh lệch thuế nhập khẩu giữa 2 nước là không lớn.

Kịch bản 2 (40%): Việt Nam bị áp Thuế đối ứng có tính đến VAT. Chính quyền Mỹ có thể xem xét đến cả những rào cản thương mại khác mà các Quốc gia khác đang áp dụng, điển hình như thuế VAT. Theo cách tiếp cận này, sẽ phải cộng thêm phần chênh lệch giữa thuế VAT mà Việt Nam đang áp dụng (10%) và thuế bán hàng (Sales Tax) trung bình các bang của Mỹ đang áp dụng (5%). Như vậy, mức Thuế đối ứng có thể lên tới xấp xỉ 11%.

Kịch bản 3 (20%): Việt Nam không bị áp Thuế đối ứng Chính phủ Việt Nam đã rất chủ động trong việc thiết lập quan hệ ngoại giao với Mỹ. Cụ thể, Việt Nam đã trở thành đối tác chiến lược toàn diện với Mỹ từ tháng 9 năm 2023. Thêm vào đó, Việt Nam cũng đang có những kế hoạch tăng mua hàng hóa từ Mỹ như khí LNG, máy bay, nông sản, thực phẩm…; và những nỗ lực nhằm hạn chế hàng hóa Trung Quốc đội lốt hàng Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ cũng đã được chính phủ Mỹ ghi nhận.

Trong trường hợp, Mỹ đánh giá tích cực về những động thái của Việt Nam, KBSV Research cho rằng, vẫn có khả năng Việt Nam không bị Mỹ đưa vào danh sách trong kỳ đánh giá này.

Ngoài ra, kể cả trong trường hợp bị Mỹ cho vào danh sách bị áp thuế đối ứng, KBSV Research kỳ vọng Chính phủ Việt Nam vẫn có thể đảo ngược tình hình, chủ động đưa ra thêm các điều chỉnh cân bằng hơn chính sách thuế quan giữa 2 nước, từ đó có cơ sở đàm phán với Mỹ.

Mới đây nhất, sáng ngày 26/3, Bộ Tài chính đã đề xuất giảm mức thuế tối huệ quốc (MFN) đối với 14 sản phẩm chủ yếu xuất khẩu từ Mỹ. Nếu đề xuất được thông qua, chênh lệch thuế quan giữa 2 nước có thể giảm đáng kể, dẫn đến thay đổi về mức thuế Việt Nam có thể phải chịu từ Mỹ.

Cần chủ động thích ứng

Không thể phủ nhận rằng đây là giai đoạn nhiều thách thức trong quan hệ thương mại quốc tế. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn có nhiều cơ hội để duy trì và phát triển mối quan hệ thương mại với Mỹ. Phái đoàn hơn 60 doanh nghiệp Mỹ thăm Việt Nam gần đây cho thấy niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp Mỹ đối với nền kinh tế Việt Nam. Đây là cơ hội để Việt Nam tiếp tục thu hút đầu tư, mở rộng hợp tác và điều chỉnh chính sách thương mại nhằm thích ứng với những thay đổi từ phía Mỹ. 

Ông Daniel Kritenbrink - Nguyên Đại sứ Mỹ tại Việt Nam, nguyên Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách khu vực Đông Á và Thái Bình Dương đánh giá lãnh đạo Việt Nam đã rất thành công trong quan hệ với Mỹ ở nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Trump. Bên cạnh việc tăng cường đối thoại ngoại giao cấp cao, Việt Nam cũng chủ động ký các thỏa thuận thương mại lớn trong lĩnh vực năng lượng, hàng không, vận tải để giảm thâm hụt thương mại với Mỹ. Chính phủ Việt Nam cũng đã xóa bỏ và giảm bớt nhiều rào cản cho các doanh nghiệp Mỹ khi kinh doanh tại đây.

Việt Nam có thể tận dụng những bài học từ nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump để thích ứng với những thay đổi trong chính sách của Mỹ. Chắc chắn sẽ có những thách thức trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump, nhưng Chính phủ Việt Nam có thể thích nghi và giảm bớt tác động thông qua việc ký kết các hợp đồng mua bán lớn để giảm thâm hụt thương mại với Mỹ, lắng nghe và giúp tháo gỡ những khó khăn của cộng đồng doanh nghiệp Mỹ đang và mong muốn vào thị trường Việt Nam.

Theo TS. Chu Thanh Tuấn - Đại học RMIT Việt Nam, trước nguy cơ bị Mỹ áp thuế trong nhiệm kỳ hai của Tổng thống Donald Trump, Việt Nam cần có một chiến lược chủ động và linh hoạt để bảo vệ lợi ích thương mại của mình. Nếu chỉ phản ứng thụ động khi chính sách thuế quan đã được ban hành, Việt Nam có thể sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc đàm phán với Mỹ cũng như trong việc duy trì sự ổn định của nền kinh tế. 

Về mặt địa chính trị, Việt Nam đang có cơ hội để tăng cường quan hệ chiến lược với Mỹ, không chỉ trong lĩnh vực thương mại, mà còn về an ninh - quốc phòng. Quan hệ giữa hai nước đã được nâng lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào năm 2023, nếu Việt Nam có thể tận dụng mối quan hệ này để đạt các thỏa thuận thương mại linh hoạt hơn, Mỹ có thể xem xét miễn hoặc giảm thuế đối với hàng hóa Việt Nam.

Nhìn chung, trong bối cảnh hiện tại, Việt Nam cần có một chiến lược vừa chủ động bảo vệ lợi ích thương mại, vừa tận dụng cơ hội từ sự dịch chuyển chuỗi cung ứng và các hiệp định thương mại tự do. Nếu thực hiện đúng, Việt Nam có thể không chỉ tránh được rủi ro thuế quan từ Mỹ, mà còn củng cố vị thế của mình trong nền kinh tế toàn cầu.

Các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là những doanh nghiệp xuất khẩu sang Mỹ, cần theo dõi sát sao diễn biến chính sách thương mại của Mỹ để có sự chuẩn bị phù hợp. Việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, nâng cao chất lượng sản phẩm và tuân thủ chặt chẽ các quy định về nguồn gốc xuất xứ sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam giảm thiểu rủi ro trước những thay đổi bất ngờ từ chính sách thuế quan của Mỹ. 

Trung Anh