Kết luận thanh tra yêu cầu xử lý dứt điểm nhà, đất bỏ hoang, sử dụng sai mục đích, siết trách nhiệm quản lý, thu hồi các khoản phải nộp và đưa nguồn lực công vào khai thác hiệu quả.
Theo kết luận, trước khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, Quảng Bình và Quảng Trị có tổng cộng 4.902 cơ sở nhà, đất, gồm 2.535 cơ sở tại Quảng Bình và 2.367 cơ sở tại Quảng Trị. Khối lượng tài sản này đòi hỏi phải phân loại rõ cơ sở tiếp tục sử dụng, điều chuyển, thu hồi, cho thuê, đấu giá hoặc chuyển đổi công năng.
Thanh tra Chính phủ cho rằng công tác tham mưu, ban hành và triển khai quy định về quản lý, sử dụng nhà, đất còn chậm; việc kiểm tra, rà soát văn bản chưa chủ động. Việc phê duyệt, thực hiện đề án sử dụng nhà, đất công vào kinh doanh, cho thuê còn tồn tại, hạn chế và vi phạm; có trường hợp cho thuê khi chưa được phê duyệt đề án hoặc chưa cập nhật vào cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản công.
Quảng Trị tìm cách xử lý trụ sở dôi dư (ảnh: Bá Cường)
Nhà, đất bỏ trống, sử dụng sai mục đích
Kết luận cho thấy một số công trình, dự án được quyết định chủ trương đầu tư vượt tiêu chuẩn, định mức, chậm tiến độ, bố trí vốn chưa đúng quy định hoặc chậm quyết toán. Việc lập, thẩm định, phê duyệt phương án sắp xếp lại, xử lý nhà, đất cũng còn chậm.
Một số cơ sở sau khi bàn giao vẫn chưa có phương án xử lý được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Nhiều cơ sở bỏ trống, không sử dụng, xuống cấp, hư hỏng, bị lấn chiếm, sử dụng sai mục đích hoặc kinh doanh, cho thuê không đúng quy định. Một số vi phạm kéo dài nhiều năm nhưng chưa được xử lý kịp thời, dứt điểm.
Trong 25 cơ sở nhà, đất được thanh tra trực tiếp, có 13 cơ sở bỏ trống, không sử dụng trên 12 tháng liên tục, xuống cấp hoặc hư hỏng. Đáng chú ý, 11/13 cơ sở đã có phương án sắp xếp, xử lý nhưng chưa phù hợp nhu cầu hoặc thiếu tính khả thi, nên sau nhiều năm vẫn bỏ trống, xuống cấp.
Tại Triệu Phong, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên, Nhà thiếu nhi và Nhà khách UBND huyện được giao cho đơn vị không có nhu cầu sử dụng. Cơ sở 2 Phân hiệu Đại học Huế tại Quảng Trị không còn nhu cầu nhưng chưa được đề xuất phương án xử lý. Khu vực Rạp Trời, phường Ba Đồn còn được phê duyệt phương án đấu giá tài sản trên đất và chuyển quyền sử dụng đất khi mặt bằng chưa giải phóng và đang bị lấn, chiếm.
Ngoài nhóm bỏ trống, 7 cơ sở được sử dụng vào kinh doanh, cho thuê không đúng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và mục đích được duyệt. Ba cơ sở chưa hoàn thành nghĩa vụ tài chính, còn nợ tiền thuê đất và các khoản thuế liên quan. Ba khu đất đã thu hồi, giao Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh quản lý vẫn bỏ trống; một khu đất tại bãi tắm Đá Nhảy bị chiếm dụng để cho thuê kinh doanh dịch vụ nhưng chưa xử lý dứt điểm.
Những con số này cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở hiện trạng một số tài sản chưa được khai thác. Đằng sau đó là cả quá trình xác định pháp lý, nhu cầu sử dụng, nghĩa vụ tài chính và phương án xử lý chưa hoàn tất. Khi tài sản công bị bỏ trống hoặc sử dụng không đúng mục đích, khả năng phát huy giá trị của đất đai và công trình cũng bị kéo dài.
Siết trách nhiệm, thu hồi nguồn lực
Thanh tra Chính phủ xác định nguyên nhân có cả yếu tố khách quan và chủ quan. Chính sách về tài sản công liên quan đến đất đai, quy hoạch, xây dựng, đấu giá, đầu tư công, tài chính - ngân sách và nhiều luật chuyên ngành; một số quy định thay đổi thường xuyên, một số nội dung chưa có hướng dẫn đủ rõ.
Ở nguyên nhân chủ quan, một số cơ quan, đơn vị chưa quan tâm đúng mức, còn lúng túng khi xác định cơ sở nào tiếp tục sử dụng, cơ sở nào cần thu hồi, điều chuyển, cho thuê, đấu giá hay chuyển đổi công năng. Có nơi chưa chủ động đề xuất phương án, còn chờ hướng dẫn và thống nhất giữa các sở, ngành.
Thanh tra cũng chỉ ra thiếu cán bộ làm công tác tham mưu quản lý tài sản công, năng lực chuyên sâu của một bộ phận cán bộ về đất đai và tài sản công còn hạn chế. Công tác hướng dẫn, tập huấn nghiệp vụ và kiểm tra, thanh tra chưa thường xuyên, kịp thời.
Trách nhiệm được xác định đối với UBND tỉnh Quảng Bình, UBND tỉnh Quảng Trị trước khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, các sở, ngành, UBND cấp huyện, chủ đầu tư cùng các cơ quan, tổ chức, đơn vị trực tiếp quản lý, sử dụng nhà, đất theo từng thời kỳ.
Thanh tra Chính phủ kiến nghị UBND tỉnh Quảng Trị rà soát toàn bộ cơ sở nhà, đất, hoàn thiện phương án sắp xếp và đẩy nhanh xử lý các cơ sở bỏ trống, sử dụng kém hiệu quả hoặc sai mục đích. Đồng thời, phải hoàn thiện quy trình phối hợp, kiểm tra thủ tục đất đai và xác định giá trị quyền sử dụng đất đối với các cơ sở chưa xác định để tính vào giá trị tài sản.
Với 25 cơ sở được thanh tra trực tiếp, yêu cầu xử lý tập trung vào các trường hợp cho thuê đất trái quy định, chiếm dụng đất, cho thuê kinh doanh tại khu vực bãi biển; đồng thời rà soát tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và các nghĩa vụ tài chính để thu đúng, thu đủ cho ngân sách.
Theo kết luận, số tiền cho thuê nhà, đất không đúng quy định cần xử lý, thu hồi gồm 562,526 triệu đồng tại Rạp chiếu bóng 15/7 và 189 triệu đồng tại cơ sở nhà, đất hẻm 125 Quốc lộ 9, phường Nam Đông Hà.
Cơ quan Thuế còn được yêu cầu rà soát nhiều khoản khác, trong đó có 8,884 tỷ đồng liên quan 29 hộ kinh doanh nhà hàng tại bãi biển Nhật Lệ; 1,489 tỷ đồng tiền thuê đất và tiền chậm nộp của Công ty Cổ phần Du lịch - Khách sạn Công đoàn Quảng Bình; cùng 48,159 triệu đồng các khoản thuế của 81 hộ kinh doanh tại Nhật Lệ và Bảo Ninh.
Thanh tra Chính phủ cũng yêu cầu rà soát từng hành vi vi phạm, xác định thời điểm, chủ thể và thời hiệu xử phạt; nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm hình sự thì chuyển cơ quan chức năng xem xét. Bộ Tài chính được giao phối hợp hoàn thiện cơ chế, chính sách về quản lý, sử dụng tài sản công, tháo gỡ điểm nghẽn trong chuyển đổi công năng, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và đẩy nhanh xử lý nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy.
Điểm đáng chú ý từ kết luận là sau mỗi đợt sắp xếp bộ máy, việc bàn giao hành chính chỉ là bước đầu. Từng tài sản cần được kiểm kê, chuẩn hóa hồ sơ, xác định pháp lý, đánh giá nhu cầu và đưa vào phương án xử lý cụ thể. Nếu kéo dài tình trạng bỏ trống, xuống cấp hoặc cho thuê sai quy định, nguồn lực đất đai và tài sản công khó phát huy hiệu quả.
Kết luận thanh tra yêu cầu xử lý dứt điểm nhà, đất bỏ hoang, sử dụng sai mục đích, siết trách nhiệm quản lý, thu hồi các khoản phải nộp và đưa nguồn lực công vào khai thác hiệu quả.
Phượng Hòa