Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia, mỗi năm lực lượng chức năng phát hiện và xử lý hàng chục nghìn vụ việc vi phạm liên quan đến hàng lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng. Các mặt hàng bị làm giả, nhập lậu trải rộng trên nhiều lĩnh vực từ thuốc chữa bệnh, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, dược phẩm cho đến xăng dầu, thuốc lá, rượu bia, linh kiện điện tử...
Buôn lậu tăng quy mô lẫn thủ đoạn
Tại tọa đàm Bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng trước nạn hàng giả, hàng lậu, ông Đặng Văn Đức - phó chi cục trưởng Chi cục Điều tra chống buôn lậu, Cục Hải quan (Bộ Tài chính) - đánh giá trong xu thế phát triển kinh tế, buôn lậu diễn biến rất phức tạp, tăng quy mô lẫn thủ đoạn.
Hoạt động xảy ra trên hầu hết các tuyến biên giới, như biên giới Việt - Trung có rượu, dược liệu, thực phẩm đông lạnh; tuyến Việt - Lào có gỗ, khoáng sản; tuyến Việt Nam - Campuchia nổi bật là thuốc lá, mỹ phẩm. Ngoài ra các cảng biển, sân bay quốc tế và kênh bưu chính, chuyển phát nhanh cũng bị lợi dụng buôn lậu…
Ông Đức thông tin trong 8 tháng năm 2025, cơ quan hải quan đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 11.912 vụ vi phạm pháp luật hải quan. Trị giá hàng hóa vi phạm ước đạt 16.151 tỉ đồng; khởi tố 14 vụ và chuyển cơ quan chức năng khởi tố 76 vụ.
Nhận diện điểm mới và khó khăn trong công tác chống buôn lậu, ông Đức cho rằng đó là giao dịch thương mại điện tử.
Theo ông Đặng Văn Đức, lượng tờ khai điện tử làm thủ tục là nét mới. Bình quân hải quan có khoảng 50.000 tờ khai/ngày; riêng thương mại điện tử cao điểm khoảng 700.000 tờ khai/ngày, buộc cách thức quản lý phải thay đổi để phù hợp.
Ngoài ra theo ông Đức, khó khăn chung của việc chống gian lận thương mại là lợi ích của nhóm kinh doanh gian lận rất lớn, nhưng lực lượng hải quan vẫn mỏng so với thực tế phát sinh, chỉ trọng tâm trọng điểm ở các cửa khẩu.
Tọa đàm “Bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng trước nạn hàng giả, hàng lậu”
Để hài hòa bài toán nhiệm vụ của hải quan, ông Đức nói ngoài áp dụng biện pháp nghiệp vụ đấu tranh phòng ngừa, thì giải pháp với lượng tờ khai điện tử/ngày quá lớn, hải quan không thể kiểm tra hết, cần áp dụng hệ thống AI lựa chọn lô hàng trọng điểm kiểm tra nhưng có lộ trình bên cạnh công tác phối hợp, dữ liệu dùng chung, mấu chốt là áp dụng công nghệ số.
Cẩn trọng khi mua sắm, đặc biệt trên môi trường trực tuyến
Nói về vấn nạn hàng giả, hàng lậu, ông Nguyễn Viết Hồng - Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng TP. Hồ Chí Minh nhận định, nạn hàng giả đã tồn tại từ lâu nhưng trở nên rầm rộ hơn trong thời gian gần đây, đặc biệt dưới tác động của các nền tảng số.
Theo ông Hồng, hoạt động sản xuất hàng giả, buôn bán hàng giả, hàng nhái ngày càng tinh vi, đa dạng về chủng loại và ở hầu hết các ngành hàng. Nguy hiểm hơn, nhiều mặt hàng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng như thực phẩm, thuốc chữa bệnh… cũng đã và đang trở thành mục tiêu làm giả.
Các đối tượng sản xuất, phân phối hàng giả đang lợi dụng sự lỏng lẻo trong kiểm soát đối với các kênh phân phối mới như mạng xã hội, sàn thương mại điện tử hay hình thức livestream. Trong khi đó, hệ thống pháp luật và chế tài quản lý chưa theo kịp, tạo kẽ hở cho các hành vi vi phạm pháp luật phát triển mạnh mẽ.
Theo ông Hồng, người tiêu dùng chưa có thói quen khiếu nại đòi quyền lợi khi bị xâm phạm, đó là lý do hàng giả vẫn tiếp tục trà trộn vào thị trường.
Bên cạnh đó, một bộ phận người tiêu dùng còn ham giá rẻ, có thói quen tiêu dùng dễ dãi lựa chọn hàng giả, cũng là lý do vô tình tiếp tay cho hàng giả, hàng lậu, hàng trôi nổi.
Ông Hồng khuyến cáo, người tiêu dùng cần hết sức cẩn trọng khi mua sắm, đặc biệt trên môi trường trực tuyến. Khi phát hiện hàng giả, cần chủ động báo cho cơ quan chức năng để cùng chung tay đẩy lùi hàng giả.
Về phía doanh nghiệp, ông Hồng thẳng thắn chỉ ra sự thụ động phổ biến trong việc bảo vệ thương hiệu. Nhiều doanh nghiệp chỉ phản ứng khi hàng giả xuất hiện tràn lan thay vì chủ động phòng ngừa từ sớm. Nguy hiểm hơn, một số doanh nghiệp còn che giấu việc sản phẩm của mình bị làm giả vì lo ngại ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu và doanh số bán hàng.
Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP. Hồ Chí Minh Phạm Khánh Phong Lan cho rằng, vấn nạn hàng giả, hàng lậu đang ngày càng tinh vi, lan rộng trên nhiều lĩnh vực, từ thực phẩm, sữa, thực phẩm chức năng đến các ngành khác, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người dân và uy tín doanh nghiệp.
Tuy nhiên, công tác chống hàng giả gặp nhiều khó khăn: hệ thống cơ quan chức năng phân tán, phối hợp thiếu hiệu quả; chế tài xử phạt còn nhẹ, thiếu tính răn đe; thanh tra chưa có đủ quyền lực như ở nhiều quốc gia khác.
Bên cạnh đó, ý thức người tiêu dùng còn hạn chế, nhiều người vẫn chọn hàng giả, hàng lậu vì giá rẻ, vô tình tiếp tay cho vi phạm. Để giải quyết tận gốc, cần đồng thời siết chặt chế tài, nâng cao năng lực lực lượng chấp pháp, ứng dụng công nghệ quản lý thị trường và tăng cường tuyên truyền, khuyến khích người dân sử dụng hàng chính thống.
Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia, mỗi năm lực lượng chức năng phát hiện và xử lý hàng chục nghìn vụ việc vi phạm liên quan đến hàng lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng.
Các mặt hàng bị làm giả, nhập lậu trải rộng trên nhiều lĩnh vực: từ thuốc chữa bệnh, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, dược phẩm – những sản phẩm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người – cho đến xăng dầu, thuốc lá, rượu bia, linh kiện điện tử, quần áo, giày dép, phụ tùng ô tô – xe máy...
Không dừng lại ở đó, vấn nạn hàng giả, hàng lậu còn tác động tiêu cực đến môi trường kinh doanh và sự phát triển của doanh nghiệp. Doanh nghiệp chân chính bỏ vốn đầu tư sản xuất, đăng ký bảo hộ thương hiệu, đóng thuế đầy đủ thì lại phải cạnh tranh không lành mạnh với hàng giả, hàng nhập lậu giá rẻ, trốn thuế. Hậu quả là không ít doanh nghiệp mất thị phần, giảm sức cạnh tranh, thậm chí buộc phải rút lui khỏi thị trường; ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và giảm niềm tin của người tiêu dùng.
Trước tình hình trên, trong tháng 5 và đầu tháng 6/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị 13/CT-TTg và các Công điện số 65, 72 và 82/CĐ-TTg tăng cường chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Các cơ quan chức năng như: Hải quan, Quản lý thị trường, Công an, Bộ đội Biên phòng,... đã triển khai nhiều biện pháp quyết liệt nhằm đấu tranh phòng, chống hàng giả, hàng lậu trên tất cả các lĩnh vực từ cửa khẩu đến thị trường nội địa.
Kết quả, trong 7 tháng năm 2025, các lực lượng chức năng trên cả nước đã bắt giữ, xử lý trên 63.000 vụ buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, gian lận thuế; thu nộp ngân sách nhà nước gần 7.700 tỷ đồng; khởi tố hình sự trên 2.000 vụ với hơn 3.000 bị can. Trong đó, triệt phá nhiều đối tượng buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển hàng cấm; nhiều đường dây, ổ nhóm, sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ với quy mô lớn, hoạt động liên tỉnh.
Anh Đào