Ăn uống là một nhu cầu không thể thiếu đối với con người, tuy nhiên, việc lựa chọn nguyên liệu, các món ăn... không bảo đảm an toàn có thể dẫn đến ngộ độc. Ngộ độc thực phẩm không chỉ gây hại cho sức khỏe (có thể dẫn đến tử vong) mà còn khiến tinh thần con người mệt mỏi. Khi bị ngộ độc thực phẩm, nếu không được xử trí kịp thời và đúng cách có thể gây nguy hiểm, thậm chí tử vong cho người mắc.
Theo định nghĩa của các chuyên gia về an toàn vệ sinh thực phẩm, ngộ độc thực phẩm hay còn được gọi tên thông dụng là ngộ độc thức ăn, hay trúng thực là các biểu hiện bệnh lý xuất hiện sau khi ăn, uống và cũng là hiện tượng người bị trúng độc, ngộ độc do ăn, uống phải những loại thực phẩm nhiễm khuẩn, nhiễm độc hoặc có chứa chất gây ngộ độc hoặc thức ăn bị biến chất, ôi thiu, có chất bảo quản, phụ gia... nó cũng có thể coi là bệnh truyền qua thực phẩm, là kết quả của việc ăn thực phẩm bị ô nhiễm. Ngộ độc thực phẩm không chỉ gây hại cho sức khỏe (có thể dẫn đến tử vong) mà còn khiến tinh thần con người mệt mỏi.
Ngộ độc thực phẩm có 2 dạng đó là ngộ độc cấp tính và ngộ độc mạn tính. Khi bị ngộ độc cấp tính, các dấu hiệu xuất hiện ngay sau khi ăn, người bị ngộ độc thực phẩm thường biểu hiện qua những triệu chứng lâm sàng như nôn mửa, tiêu chảy, chóng mặt, sốt, đau bụng.... Ngộ độc mạn tính thường không biểu hiện ngay sau khi ăn và cũng không có triệu chứng ngộ độc rõ ràng, chất độc trong thức ăn lặng lẽ tích tụ dần trong cơ thể và gây hậu quả lâu dài cho sức khỏe, thậm chí có thể gây ung thư.
 |
| Những điều cần biết về ngộ độc thực phẩm |
Tại sao chúng ta bị ngộ độc thức ăn?
Nguyên nhân chính của việc ngộ độc thực phẩm là do ăn, uống thực phẩm đã bị nhiễm khuẩn hoặc bị ô nhiễm hóa học (kim loại nặng, độc tố vi nấm...). Theo các chuyên gia về an toàn vệ sinh thực phẩm thì ngộ độc thực phẩm mùa hè thường do thức ăn nhiễm vi sinh vật (vi khuẩn, ký sinh trùng), vì mùa hè nhiệt độ cao thuận lợi cho vi sinh vật sinh sôi và phát triển. Đặc biệt thực phẩm có nguồn gốc từ động vật như thịt, trứng, cá, sữa là các chất giàu đạm, rất dễ trở thành môi trường tốt cho các vi sinh vật, nhất là vi khuẩn gây bệnh phát triển, và khi đó thức ăn đã biến thành chất độc. Sinh vật truyền nhiễm, bao gồm cả vi khuẩn khác nhau, vi rút và ký sinh trùng hoặc độc tố, dịch tiết của chúng là nguyên nhân phổ biến nhất của ngộ độc thực phẩm. Các loại vi khuẩn như các loài tụ cầu, Bacilus cereus, Campylobacter fetus hoặc yersinia enterocolitica thường nằm trong thực phẩm là rau quả, ngũ cốc, hạt, sữa. Với nguồn nước không sạch, thì E.coli (cả loài sinh độc tố và xâm nhập), các loài Shigella, Salmonella enteritis, Y. enterocolitica, C.fetus, hoặc Vibrio cholera… chính là nguyên nhân gây ra ngộ độc.
Đối với các loại thực phẩm như thịt và trứng, đặc biệt là thịt đã qua quá trình xử lý, thịt được nấu không kỹ, bảo quản lạnh không đầy đủ hoặc vận chuyển không đúng dễ bị nhiễm khuẩn. Các loại bánh ngọt có kem hoặc có sữa - trứng và các sản phẩm có trứng khác bị nhiễm các vi khuẩn với số lượng đạt tới mức độ có thể gây bệnh. Trong các loại thực phẩm này, các vi khuẩn thường là các tụ cầu, C.perfringens, B.cereus, các Salmonella và Campylobacter jejuni.
Ngộ độc thực phẩm còn gây ra do các loại virus như: Virus Norwalk, Rotavirus, Adenovirus đường ruột, Calcivirus. Hoặc do ăn phải thực phẩm bị nhiễm ký sinh trùng như: rau quả sống, nước lã, thức ăn bị nhiễm phân có kén amíp hoặc ấu trùng.
Các loại hoá chất trong thực phẩm: bao gồm các chất phụ gia, chất bảo quản, chất điều vị, chất ngọt tổng hợp, chất màu tổng hợp cũng có thể gây ngộ độc. Ngoài ra, các chất ô nhiễm như hóa chất bảo vệ thực vật, các kim loại nặng, các dioxin, chất đồng vị phóng xạ và chất độc màu da cam cũng là các tác nhân ô nhiễm trong thực phẩm gây ngộ độc nguy hiểm và lâu dài.
|
Chọn thực phẩm sạch, vệ sinh và nấu chín thực phẩm khi sử dụng để đảm bảo an toàn
|
Xử trí khi ngộ độc thực phẩm
Khi chẳng may bị ngộ độc thực phẩm, người bệnh thường có các biểu hiện buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy, đôi khi có kèm theo các triệu chứng phụ như nhức đầu, chóng mặt, đau cơ, khó thở... tùy theo nguyên nhân gây ngộ độc. Và khi thấy chính mình hoặc người thân có các dấu hiệu của ngộ độc thực phẩm như đã kể trên, cần thực hiện các bước sơ cứu dưới đây:
• Gây nôn (nếu người bệnh không có biểu hiện nôn): Để hạn chế độc tố ngấm vào cơ thể, biện pháp sơ cứu đầu tiên nên làm là kích thích để người bị ngộ độc nôn những thức ăn trong dạ dày ra ngoài. Có thể dùng tay đã rửa sạch đặt vào lưỡi người bệnh để kích thích gây nôn.
• Người bị ngộ độc nôn được càng nhiều thức ăn trong dạ dày ra càng tốt. Khi tiến hành gây nôn cho người bệnh, cần để người bệnh nằm nghiêng, kê hơi cao phần đầu để chất thải nôn ra không bị trào ngược vào phổi, không gây sặc cho người bệnh. Với người bệnh bị ngộ độc thực phẩm đã hôn mê thì không nên kích thích gây nôn vì sẽ dễ gây sặc, ngạt thở.
• Cho người bệnh uống nhiều nước và nghỉ ngơi: Sau khi người bệnh nôn và đi ngoài thì cơ thể sẽ bị mất nước. Chính vì vậy cần tiến hành bù nước cho người bệnh bằng cách cho uống nhiều nước lọc, uống nước oresol hoặc uống nước gạo rang để bù nước cho người bệnh.
• Gọi cấp cứu hoặc đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất: Dù đã tiến hành sơ cứu ban đầu nhưng bệnh nhân vẫn có thể gặp nguy hiểm bất cứ lúc nào. Vậy nên bệnh nhân cần được sự trợ giúp của nhân viên y tế bằng cách gọi cấp cứu 115 hoặc đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất.
| Tại Việt Nam, hàng năm có tới hàng nghìn ca ngộ độc thực phẩm, gần đây còn xuất hiện các trường hợp ngộ độc mang tính chất tập thể, gây tử vong cho nhiều người… Thống kê 6 tháng đầu năm 2018, cả nước xảy ra 44 vụ ngộ độc thực phẩm với trên 1.200 người mắc, 7 trường hợp tử vong. Riêng trong tháng 6-2018, cả nước xảy ra 16 vụ ngộ độc thực phẩm, làm 284 người mắc, 190 người phải nằm viện và 1 trường hợp tử vong. Trong khi đó nguyên nhân gây ngộ độc phức tạp, việc xét nghiệm độc chất khó khăn… |
Trọng Vũ