Tín dụng xanh đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn vốn cần thiết nhằm đạt được các mục tiêu phát triển bền vững, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến môi trường và khí hậu. Tại Việt Nam, hoạt động tín dụng xanh đã được triển khai thực hiện trong những năm gần đây. Bên cạnh những kết quả đạt được thì vẫn còn rất nhiều khó khăn.
Việt Nam tích cực tham gia cam kết chuyển đổi xanh
Chia sẻ tại Lễ ra mắt Diễn đàn ESG Việt Nam diễn ra chiều 22/5, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Việt Nam Đào Minh Tú nhận định thực hành ESG, tăng trưởng xanh và phát triển bền vững đã trở thành xu thế tất yếu và là mục tiêu mà mọi quốc gia đang hướng tới. Việt Nam là một trong những nước đang phải đối mặt với nhiều vấn đề về môi trường, xã hội và chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế, đời sống của người dân.
Vì vậy, thời gian qua, Việt Nam đã tích cực tham gia thực hiện các cam kết quốc tế về chuyển đổi xanh, giảm phát thải khí nhà kính, giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.
Phó Thống đốc NHNN Đào Minh Tú phát biểu tại Lễ ra mắt Diễn đàn ESG Việt Nam
Là kênh cung ứng tài chính quan trọng của nền kinh tế, ngành ngân hàng luôn xác định vai trò, trách nhiệm trong việc "xanh hóa" dòng vốn đầu tư cho mục tiêu phát triển bền vững, trong đó có yêu cầu về áp dụng các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG), góp phần thực hiện mục tiêu phát triển bền vững, xuất phát bởi 4 yếu tố.
Bốn yếu tố gồm sự gia tăng các quy định về ESG đòi hỏi các ngân hàng phải tuân thủ và cập nhật liên tục những đổi mới trong quy định và chính sách để ngày càng thể hiện trách nhiệm với môi trường và xã hội; nâng cao uy tín của ngân hàng thông qua việc tích hợp và minh bạch các vấn đề liên quan đến ESG; cải thiện hiệu quả quản trị rủi ro, vì rủi ro ESG không đứng độc lập hay tách biệt, mà còn liên đới tới các rủi ro của TCTD; và khi áp dụng ESG, các TCTD có cơ hội mở rộng thị trường, phát triển các sản phẩm tín dụng trong quá trình tiếp nhận các dòng vốn đầu tư xanh từ các tổ chức tài chính quốc tế.
NHNN cũng đã ban hành nhiều Chỉ thị, Thông tư nhằm thúc đẩy tăng trưởng tín dụng xanh và quản lý rủi ro môi trường và xã hội trong hoạt động cấp tín dụng; định hướng các TCTD phát triển hoạt động ngân hàng xanh hướng đến bảo vệ môi trường, chống biến đổi khí hậu, góp phần thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững...
Ngân hàng đẩy mạnh tín dụng xanh
Lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước thông tin, dư nợ cấp tín dụng cho các lĩnh vực xanh tăng trưởng rất mạnh trong các năm gần đây. Trong giai đoạn 2017-2023, dư nợ cấp tín dụng của hệ thống đối với các lĩnh vực xanh có mức tăng trưởng bình quân đạt hơn 22%/năm.
"Đến 31/3/2024, đã có 47 tổ chức tín dụng phát sinh dư nợ tín dụng xanh với dư nợ đạt 636.964 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng khoảng 4,5% tổng dư nợ toàn nền kinh tế", Phó Thống đốc cho biết.
Dư nợ tín dụng được đánh giá rủi ro môi trường và xã hội của hệ thống tổ chức tín dụng tăng trưởng đều qua các năm, đến nay đạt khoảng 2,9 triệu tỷ đồng, chiếm hơn 21%/tổng dư nợ cho vay của nền kinh tế.
Trong số 12 lĩnh vực xanh được Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn các tổ chức tín dụng cho vay, dư nợ tín dụng tập trung chủ yếu vào các ngành năng lượng tái tạo, năng lượng sạch (chiếm gần 45%) và nông nghiệp xanh (hơn 30%).
Hiện nay, nhiều tổ chức tín dụng trên cơ sở quy định của NHNN đã chủ động hợp tác, tiếp nhận các nguồn vốn xanh, hỗ trợ kỹ thuật từ các tổ chức tài chính quốc tế để xây dựng quy chế nội bộ thực hiện quản lý rủi ro môi trường và xã hội cho một số hoạt động cấp tín dụng đối với khách hàng.
Đầu năm 2024, ACB cũng triển khai gói tín dụng xanh, xã hội 2.000 tỉ đồng, ưu tiên tài trợ cho các doanh nghiệp có phương án sản xuất kinh doanh thuộc danh mục xanh hoặc thuộc danh mục xã hội như năng lượng tái tạo (điện mặt trời); sử dụng năng lượng hiệu quả; công trình xanh; giao thông vận tải sạch... với mức lãi suất chỉ từ 6%/năm cho các khoản vay ngắn hạn và dài hạn, được miễn giảm phí trả nợ trước hạn...
Ngân hàng Phương Đông (OCB) cũng ký kết thỏa thuận với IFC về tư vấn chuyển đổi ngân hàng xanh, hướng đến mục tiêu phát triển bền vững. Trong giai đoạn đầu, IFC sẽ giải ngân khoảng 150 triệu USD cho OCB để cho vay các doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn về tín dụng xanh với mức lãi suất thấp nhất, tập trung vào ngành năng lượng tái tạo, công nghiệp sử dụng công nghệ cao thân thiện môi trường, ngành nông nghiệp bền vững...
Hồi tháng 4, Ngân hàng UOB Việt Nam ký kết thỏa thuận tài trợ thương mại xanh với Công ty CP Xuất nhập khẩu Bến Tre (Betrimex). Theo đó, UOB sẽ cấp cho Betrimex một khoản tín dụng ngắn hạn giúp Betrimex nhập khẩu hoặc mua nguyên vật liệu thô, hàng hóa trong nước để sản xuất các sản phẩm có chứng nhận Organic, bao gồm chứng chỉ Fairtrade.
Chứng nhận này đảm bảo doanh nghiệp sản xuất đáp ứng được những yêu cầu nghiêm ngặt về trách nhiệm xã hội, môi trường và kinh tế, như điều kiện làm việc an toàn, bảo vệ môi trường, sinh kế bền vững và quỹ phát triển cộng đồng.
"Đó là một phần trong cam kết của UOB Việt Nam tài trợ cho các dự án bền vững và doanh nghiệp đóng góp vào sự chuyển dịch của nền kinh tế theo hướng xanh và bền vững hơn" - ông Lim Dyi Chang, giám đốc cấp cao khối khách hàng doanh nghiệp Ngân hàng UOB Việt Nam, nói.
Cần có thêm sự hỗ trợ của Chính phủ
Để thúc đẩy “tín dụng xanh” cần sự đổi mới về cơ chế, hành lang pháp lý, cũng như các giải pháp thúc đẩy phát triển thị trường carbon. Số lượng “dự án xanh” của Việt Nam còn khiêm tốn là do các chính sách khuyến khích “kinh tế xanh” chưa đủ hấp dẫn để tạo động lực cho doanh nghiệp phát triển dự án.
Một trong những khó khăn lớn nhất của ngành Ngân hàng hiện nay trong thúc đẩy “tín dụng xanh” là chưa có danh mục phân loại “xanh quốc gia”. Điều này rất khó trong các ngân hàng xác định định mức, quy mô đầu tư, xây dựng và triển khai các chính sách, sản phẩm, dịch vụ ngân hàng phù hợp.
Bà Phạm Thị Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng, Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước cho rằng: "Điểm nghẽn để đánh giá được hoạt động tín dụng xanh chính là Danh mục xanh. Danh mục xanh quốc gia là danh mục chung để làm cơ sở không chỉ cho ngành ngân hàng mà cả các bộ ngành khác cũng cần để triển khai các cơ chế hỗ trợ cho các chủ đầu tư đầu tư các dự án xanh. Ngành ngân hàng lấy làm cơ sở để xác định và cấp tín dụng cho các dự án xanh này".
Phía ngân hàng cũng còn ngại cho vay “dự án xanh” do quy mô lớn, thời hạn cho vay dài, có thể gặp rủi ro chính sách (ví dụ cho vay năng lượng tái tạo thời gian qua), thiếu kinh nghiệm thẩm định và phê duyệt “dự án xanh”… Bên cạnh đó, các “dự án xanh” cần vốn dài hạn. Vì vậy, nên khuyến khích doanh nghiệp phát hành “trái phiếu xanh”, thay vì chỉ dựa vào tín dụng ngân hàng. Ngoài ra, Ngân hàng Nhà nước cũng chưa có cơ chế khuyến khích các ngân hàng cho vay lĩnh vực này.
Phó Thống đốc Đào Minh Tú nhấn mạnh trong thời gian tới, NHNN sẽ chỉ đạo các tổ chức tín dụng tập trung nguồn lực để tài trợ vốn cho các ngành, lĩnh vực kinh tế xanh, các dự án mô hình kinh tế góp phần thực hiện các yêu cầu về đổi mới mô hình tăng trưởng quốc gia, phát thải thấp.
Đồng thời, hướng dẫn các tổ chức tín dụng cấp tín dụng xanh, báo cáo tình hình triển khai tín dụng xanh sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Danh mục phân loại xanh quốc gia.
Ông Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn, Văn phòng Ban Nghiên cứu Phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) cũng đánh giá, Danh mục phân loại xanh quốc gia có thể tạo ra ngôn ngữ chung giữa ngân hàng và doanh nghiệp để gặp gỡ nhau trong việc tăng trưởng xanh.
Khi doanh nghiệp chuyển đổi xanh hay thay đổi công nghệ thì nguồn tài chính là vấn đề rất quan trọng. Việc tiếp cận vốn cho tăng trưởng xanh hiện vẫn đang rất hạn chế, khó khăn.
Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng chưa thực sự nắm bắt được thông tin về tăng trưởng xanh. Theo ông Minh, khi Văn phòng Ban IV tham dự cuộc tổng kết của một hiệp hội doanh nghiệp sản xuất, báo cáo của Hiệp hội có biết có 69 doanh nghiệp thuộc hiệp hội nằm trong danh sách 1.912 doanh nghiệp phải kiểm kê khí thải nhà kính của Bộ Công thương.
"Song phần lớn các doanh nghiệp thậm chí doanh nghiệp còn không biết mình làm trong danh sách này, chỉ duy nhất 1/69 doanh nghiệp nằm được thông tin, trong khi đến tháng 3/2025 doanh nghiệp đã phải thực hiện kiểm kê khí thải nhà kính. Đây là thách thức rất lớn đối với các doanh nghiệp", ông Minh nói.
Trước đó, tại nhiều sự kiện liên quan đến phát triển xanh, nhiều chuyên gia và doanh nghiệp đều cho rằng việc chưa có Danh mục phân loại xanh quốc gia khiến các doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận và dòng vốn đầu tư vào lĩnh vực xanh từ cả quốc tế và trong nước bị cản trở.
TS. Bùi Quang Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cũng cho rằng Việt Nam mới đi được 1/4 chặng đường hoàn thiện khung chính sách cho tăng trưởng xanh, trong đó yếu nhất là ở khâu thực thi chính sách.
"Chúng ta đã có sổ tay hướng dẫn tín dụng xanh, trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững nhưng vẫn chưa có Danh mục phân loại xanh, các tiêu chí về môi trường. Đây là lý do chủ trương đã có nhưng tín dụng với các dự án xanh mới chỉ chiếm 4 - 5% tổng dư nợ tín dụng trong nền kinh tế", ông Tuấn nói.
Bên cạnh đó, sự hỗ trợ, can thiệp của Nhà nước vào thị trường còn thấp, doanh nghiệp chưa thấy đủ sự hấp dẫn của trái phiếu xanh, tín dụng xanh để tham gia vào thị trường.
Trung Anh