Sau đợt ngập lũ kéo dài khiến giá rau xanh tăng gấp 2–3 lần ở nhiều địa phương, hệ thống bán lẻ rơi vào áp lực kép: thiếu hàng, chi phí đội lên, nhưng vẫn phải giữ vai trò bình ổn thị trường.
Phóng viên Tạp chí Thương Trường đã buổi cuộc trao đổi với ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), UV BCH Hiệp hội các Nhà bán lẻ Việt Nam (AVR) để hiểu rõ hơn những nút thắt trong khâu cung ứng và giải pháp mà doanh nghiệp đang triển khai.
PV: Thưa ông, đợt mưa lũ vừa qua đã tác động như thế nào đến nguồn cung rau củ?
Ông Nguyễn Văn Mười: Từ đầu tháng 10 đến giữa tháng 11, mưa lũ diễn ra rất nghiêm trọng, đặc biệt từ ngày 10/11 trở đi, lượng mưa tăng đột biến. Các vùng sản xuất rau lớn của Lâm Đồng như Đơn Dương, Đức Trọng, Lạc Dương… đều bị ảnh hưởng nặng nề. Đây là những địa bàn cung ứng khoảng 60–70% lượng rau xanh cho TP.HCM và nhiều tỉnh phía Nam, nên biến động tại nguồn đã tác động rất nhanh đến thị trường.
Trong thời gian cao điểm, giá rau tại các chợ đầu mối và chợ truyền thống tăng mạnh do sản lượng giảm và việc thu hoạch – vận chuyển bị gián đoạn. Tuy nhiên, hệ thống bán lẻ hiện đại như các siêu thị vẫn giữ được mức tăng giá tương đối thấp hơn, khoảng 10–15%. Điều này cho thấy vai trò điều tiết và bình ổn quan trọng của kênh bán lẻ trong bối cảnh thiên tai, tương tự như các giai đoạn dịch bệnh trước đây.
Về giao thông, do mưa lớn và ngập sâu, nhiều tuyến đường từ Lâm Đồng về TP.HCM bị hư hỏng, sạt lở hoặc phải đi đường vòng. Điều này làm tăng chi phí logistics và kéo dài thời gian vận chuyển. Ở nhiều vùng sản xuất, nước vẫn còn dâng cao, gây khó khăn cho việc thu hoạch.
Theo khảo sát của Sở Công Thương TP.HCM, lượng rau củ vận chuyển về thành phố những ngày qua giảm khoảng 20–30% so với ngày thường.
Ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), UV BCH Hiệp hội các Nhà bán lẻ Việt Nam (AVR).
PV: Giá rau tăng mạnh ảnh hưởng như thế nào đến người dân, nhất là nhóm thu nhập thấp?
Ông Nguyễn Văn Mười: Các tỉnh Nam Trung Bộ và Tây Nguyên chịu thiệt hại nặng nề: nhiều diện tích bị ngập sâu, nhà cửa, nông cụ và phương tiện sản xuất đều hư hỏng. Trong bối cảnh người dân đang gặp khó khăn lớn về sinh hoạt và chi tiêu, giá rau xanh tăng mạnh càng tạo thêm áp lực lên nhóm thu nhập thấp và lao động phổ thông.
Do đó, việc đảm bảo nguồn cung và bình ổn giá là nhiệm vụ rất cấp thiết. Các cơ quan chức năng, đặc biệt là ngành Công Thương, cần phối hợp chặt chẽ với hệ thống bán lẻ để duy trì nguồn hàng ổn định, giúp người dân có thể tiếp cận rau củ với mức giá hợp lý.
PV: Các doanh nghiệp, HTX và hộ dân cung ứng rau củ đang gặp những khó khăn gì?
Ông Nguyễn Văn Mười: Mưa lũ gây thiệt hại lớn cho toàn bộ chuỗi sản xuất, từ hộ nông dân, tổ hợp tác, hợp tác xã cho đến doanh nghiệp thu mua và sơ chế. Sau thiên tai, các đơn vị sản xuất cần vốn để phục hồi nhà kính, khôi phục đất trồng, mua lại giống – vật tư bị hư hại.
Vì vậy, Nhà nước cần có những chính sách hỗ trợ kịp thời để người dân và HTX tái sản xuất. Các đơn vị thu mua, hệ thống bán lẻ cũng nên linh động ứng trước một phần chi phí hoặc tăng cường ký hợp đồng bao tiêu sớm để người dân có nguồn tài chính quay vòng, hạn chế đứt gãy nguồn cung kéo dài.
PV: Hiệp hội đã đề xuất giải pháp gì để bình ổn giá trong ngắn hạn?
Ông Nguyễn Văn Mười: Với vai trò kết nối doanh nghiệp – HTX – cơ quan quản lý, Hiệp hội kiến nghị Nhà nước cần sớm đánh giá đúng mức độ thiệt hại và ban hành chính sách hỗ trợ khẩn cấp để người dân và HTX tái sản xuất. Các ngành Công Thương, Nông nghiệp cần phối hợp với hệ thống bán lẻ để duy trì nguồn hàng ổn định, tránh tăng giá bất hợp lý.Tạo điều kiện cho doanh nghiệp huy động nguồn hàng từ vùng không bị ảnh hưởng, điều tiết lưu thông giữa các tỉnh, giảm tắc nghẽn vận tải.
PV: Ở góc độ dài hạn, ngành rau củ cần thay đổi gì để chủ động hơn trước thiên tai?
Ông Nguyễn Văn Mười: Các đợt mưa lũ vừa qua cho thấy tầm quan trọng của việc cảnh báo sớm và điều hành xả lũ. Khi có thông tin kịp thời, người dân và doanh nghiệp có thể chủ động thu hoạch, gia cố nhà kính hoặc di dời vật tư, tránh thiệt hại lớn.
Ngoài ra, ngành rau củ cần tăng cường liên kết vùng giữa các địa phương để điều tiết nguồn hàng khi xảy ra thiên tai, đẩy mạnh đầu tư nhà màng, nhà kính, tưới tiêu thông minh, xây dựng hệ thống kho lạnh và dự trữ nguyên liệu và mở rộng hợp đồng bao tiêu giữa doanh nghiệp và HTX để chuỗi cung ứng ít phụ thuộc vào thời tiết.
Thiên An